قشّاقلیک و آچلیک‌نینگ کوچه‌ییشی؛ کۉپلب عایله‌لر‌نینگ حیاتی مهاجرلر یوباره‌دیگن پول مبلغلریگه باغلیق
آدرینا بهزاد
اَیریم عایله‌لر مملکتده قشّاقلیک و ایشسیزلیک‌نینگ کوچه‌ییب باره‌یاتگنیدن جدّی خواطر بیلدیرر اېکن، اگر اولر‌نینگ عایله اعضالری خارجده بۉلمه‌گنیده، آچلیک و قحط‌چیلیککه دوچ کېلیشلرینی اَیتماقده. اولر‌نینگ تاکیدلشیچه، مملکت وطنداشلری خارجدن یوباره‌یاتگن پوللر مملکت اقتصادیاتی‌نینگ کتّه قِسمینی حرکتده اوشلب توریبدی. اولر، اگر بو پوللر مملکتگه آقیب کېلمه‌گنیده، افغانستان طالبان حکمرانلیگی آستیده قحط‌چیلیککه یوز توتگن بۉلردی، دېیه تاکیدله‌ماقده. بو عایله‌لر‌نینگ اَیتیشیچه، عایله اعضالری خارجدن یوباره‌یاتگن پوللر اولر‌نینگ کونده‌لیک خرجتلری‌نینگ مهم قِسمینی تأمینله‌ماقده. اولر عینی پیتده یاشلر اوچون ایش ا‌ۉرینلری یره‌تیش شرایطلرینی تامینلشنی طلب قیلماقده.
سکّیز کیشیلیک عایله‌‌نینگ آته‌سی قاسم، اۉغلی آلمانده پول یوباریش آرقه‌لی افغانستاندهگی عایله‌سینی مادّی جهتدن قۉللب-قوّتله‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو پول کونده‌لیک خرجتلر و اوی اجاره‌سینی تۉله‌شگه صرفلنه‌دی. اگر اۉغلی هر آی پول یوبارمسه، عایله اساسی احتیاجلرنی، حتا آزیق-طعامنی تامینلشده جدّی معمالرگه دوچ کېله‌دی.
بو کیشی شونده‌ی دېیدی: «اۉزیم ایشسیزمن، بیر باله‌م هم ایشلردی، حاضر ایشسیز بۉلیب قالدی. بیر باله‌م آلمانده و پول یوباره‌دی، او کونده‌لیک خرجتلر و اوی اجاره‌سیگه صرفلنه‌دی. او یوباره‌یاتگن پول بیلن حیات کېچماقده. اگر آی آخری کېلیب، پول کېچیکسه، یېییشگه هېچ نرسه‌میز بۉلمه‌یدی. مملکتده ایش یۉق. اگر بیر کون ایشله‌سم، بیر نېچه کون ایشسیز قاله‌من.»
بېش فرزند‌نینگ آنه‌سی ذکیه(مستعار)، تورموش اۉرتاغیدن اَیریلگن و اۉزی هم ایشسیز قالگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، قَینه‌سی‌نینگ جیینی هر آی عایله‌سی‌نینگ اوی اجاره حقی و یشهش خرجتلرینی تۉله‌ب بېره‌دی. او فرزندلری‌نینگ مکتب تۉلاولرینی تۉله‌ش اوچون اوی‌نینگ باشقه خرجتلریدن قیسقرتیریشینی، مادّی امکانیتی یۉقلیگی سببلی ایکّی فرزندینی خصوصی مکتبدن دولت مکتبیگه اۉتکزگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اوچ نفر کیچیک قیزی همان خصوصی مکتبده تحصیل آلماقده.
ذکیه‌خان قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان کېلیشیدن آلدین یخشی اېدی. بانکده ایشلردیم و ۳۰ مینگ معاش آلردیم، اېریم هم صراف اېدی. طالبان کېلگنیده، اۉشه ییلی اېریمنی اوییمیز اېشیگی آلدیده اۉغریلر آتیب اۉلدیریشدی. مېن بېش یېتیم بیلن قالدیم؛ کتّه فرزندیم ۱۲ یاشده اېدی. اوّل اۉز معاشیمنی کمه‌یتیریشدی، حاضر اېسه ایشدن بۉشه‌تیشدی.»
رمزیه اسملی ینه بیر آنه عایله‌سی‌نینگ برچه یشهش خرجتلرینی آلمانده مهاجر بۉلیب یشه‌یاتگن قیزی تامینله‌یاتگنینی اَیته‌دی. او اېری‌نینگ اۉلیمیدن سۉنگ تۉرت نفر یېتیم فرزندی بیلن قالگنینی قۉشیمچه قیله‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «اوّل مېنینگ و باله‌لریم‌نینگ خرجتلرینی اېریم‌نینگ اکه‌لری تۉله‌ب توریشردی، بیرآز وقت اۉتگچ، اولر هم یاردم بېریشنی تۉخته‌تیشدی. اۉزیم ایشلردیم، آخر-عاقبت مېنی هم طالبان‌نینگ چېکلاولری سبب ایشدن بۉشه‌تیشدی. حاضر برچه خرجتلریمنی قیزیم یوباره‌دی.»
رمزیه قیزی‌نینگ آلمان‌دن چیقریب یوباریلیشیدن خواطرده اېکنینی و اگر او هم دېپورت قیلینسه، عایله‌سی جدّی معمالرگه دوچ کېلیشینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «خواطرده‌من، آلمان هم مهاجرلرنی چیقریب یوبارماقده. اگر قیزیمنی هم چیقریب یوباریشسه، نیمه قیله‌من؟ افغانستانده عیاللرگه ایشلشگه رخصت بېریلمه‌یدی و ایش امکانیتلری هم موجود اېمس. باله‌لریم کیچیک، ایشله‌ی آلمه‌یدی.»
شهناز(مستعار)، اۉغلی خارجدن عایله‌سیگه پول یوباریشینی و اولر بو پول بیلن اوی اجاره حقی همده باشقه یشهش خرجتلرینی قاپلشلرینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «اۉغلیم یوباره‌دیگن پول اوی اجاره‌سی، برق و سوو خرجتلریگه صرفلنه‌دی. افغانستانده بۉلگن اۉغلیم انچه‌دن بېری ایشسیز. یاشلر اوچون ایش امکانیتلری یره‌تیلیشینی ایسته‌یمیز.»
کابل اهالیسیدن بیری امید(مستعار)، کۉپلب عایله‌لر‌نینگ اقتصادیاتی قنده‌یدیر طرزده عایله اعضالریدن بیری‌نینگ خارجده بۉلیشیگه باغلیق اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اهالی‌نینگ، اینیقسه عایله‌لر‌نینگ اقتصادی احوالی تشقریدن تصور قیلینگنیدن انچه آغیر.
او قۉشیمچه قیله‌دی: «افغانستاندهگی آغیر اقتصادی شرایط و تیریکچیلیک انقراضینی حسابگه آلسک، اگر بونده‌ی امکانیت هم بۉلمه‌گنیده، حاضر عایله‌لر اقتصادیاتی‌نینگ بوتونله‌ی یېمیریلیشی نتیجه‌سیده یوزه‌گه کېله‌دیگن خوفلی انسانپرولیتک انقراضلرگه گواه بۉلردیک. عایله اعضالریدن بیری‌نینگ خارجده بۉلیشی کۉپلب عایله‌لر و حتا اولر‌نینگ قرینداشلریگه بونده‌ی فاجعه یوز بېرمسلیگیگه یاردم بېردی.»
شو بیلن بیرگه، اقتصادی مساله‌لر بۉییچه تحلیلچی شکیب(مستعار)، عایله اعضالری‌نینگ خارجده بۉلیشی و منتظم روشده پول یوباریشی حاضرگی شرایطده کۉپلب عایله‌لر‌نینگ اقتصادی جهتدن بوتونله‌ی یېمیریلیشی‌نینگ آلدینی آلیشده ثمره‌لی عامللردن بیری اېکنینی اَیته‌دی.
او قۉشیمچه قیله‌دی: «بو پول نه‌فقط کونده‌لیک خرجتلرنی تامینله‌یدی، بلکه اقتصادی انقراض‌نینگ قرضلر‌نینگ کۉپه‌ییشی، مال-ملکنی ساتیش و تیریکچیلیک‌نینگ بوتونله‌ی یېمیریلیشی کبی ینه‌ده چوقور انسانی انقراضگه ایلنیشی‌نینگ آلدینی آله‌دی. بیراق بو یاردملر کۉپراق قۉللب-قوّتلاوچی و قیسقه مدتلی خصوصیتگه اېگه بۉلیب، برقرار ایش ا‌ۉرینلری یره‌تیش و ایچکی اقتصادی اۉسیش‌نینگ اۉرنینی باسه آلمه‌یدی.»
اونینگ سۉزلریگه کۉره، حاضرگی شرایطده عایله‌لر‌نینگ قریب ۱۰ فایزی درآمدی‌نینگ یریمیدن کۉپراغینی خارجدن یوباریله‌دیگن پول جۉنه‌تمه‌لریدن آله‌دی. بو پوللر اساسا آزیق-طعام، اوی اجاره حقی، دوالنیش خرجتلری، فرزندلر تعلیمی و قرضلرنی قَیتریش کبی اساسی احتیاجلرنی تامینلشگه صرفلنه‌دی.
شکیب شونده‌ی دېیدی: «ایچکی ایش امکانیتلری چېکلنگن و درآمدلر پست بۉلگن شرایطده بو پوللر کۉپینچه عایله‌لر تیریکچیلیگی‌نینگ بوتونله‌ی یېمیریلیشیگه تۉسقینلیک قیله‌دیگن یگانه عامل دیر. پول جۉنه‌تمه‌لری‌نینگ تۉستدن تۉختشی، اینیقسه مهاجرلر‌نینگ پاکستان و ایراندن چیقریب یوباریلیشی سببلی، قرضلر‌نینگ کۉپه‌ییشیگه، آزیق-آوقت خوفسیزلیگی‌نینگ یامانلشیشیگه و اهالی‌نینگ تورموش درجه‌سی‌نینگ کېسکین پسه‌ییشیگه آلیب کېلیشی ممکن. گرچه پول جۉنه‌تمه‌لری قره‌ملیک و ایش بیلن تأمینلنیش‌نینگ سستلشوویگه سبب بۉلیشی ممکن بۉلسه-ده، حاضرگی شرایطده، ایشسیزلیک اېنگ یوقاری درجه‌گه یېتگن بیر پیتده، اولر عایله‌لر اقتصادیاتینی آیاقده اوشلب توریش و ولیوته کرسی‌نینگ برقرارلیگیده مهم رۉل اۉینه‌یدی.»
عینی پیتده، طالبان حاکمیتنی اېگه‌لله‌گنیدن بېری بېش ییلدن آرتیق وقت دوامیده افغانستانده قشّاقلیک و آچلیک کوچه‌یگن.
بو دورده افغانستان‌نینگ تورلی حدودلریده باله‌لر‌نینگ ساتیلگنی حقیده کۉپلب خبرلر ترقه‌لدی. خودّی شو دورده قشّاقلیک سبب کۉپلب یاش قیزلر هم یاشی کتّه اېرککلرگه تورموشگه بېریلدی.
