شیعهلرگه طالباننینگ کوچهییب بارهیاتگن باسیمی؛ نېگه دینی مرکزلر و بیلیم یورتیلر یاپیلماقده؟
نیما
افغانستاندهگی شیعه مذهبی طرفدارلریدن اَیریملری طالباننینگ اوشبو مذهب وکیللریگه نسبتاً دینی باسیمنی دوام اېتتیرهیاتگنیدن جدّی خواطر بیلدیرماقده. اولر طالبان تورلی بهانهلر بیلن شیعهلرگه تېگیشلی بۉلگن، مسجد، مدرسه و شفاخانهلر جایلشگن ملک و جماعت جایلرینی تورلی عیبلاولر بیلن بیرین-کېتین تارتیب آلهیاتگنی، اوشبو مذهبنینگ یېتکچیلرینی اېسه حبسگه آلیب، حقارت و تحقیر قیلهیاتگنینی اَیتماقده.
طالبان افغانستاندهگی شیعهلرگه تېگیشلی ملک و جماعت جایلرینی تارتیب آلیشنی دوام اېتتیریب، یقینده کابل غربیدهگی خاتمالانبیا مجموعهسینی یاپدی. منبعلر ۸صبحگه تصدیقلشیچه، طالبان عدلیه وزیرلیگی جنگریلری کېچه دشت برچیده جایلشگن خاتمالانبیا مجموعهسیگه باستیریب کیریب، شیعهلرنینگ اوشبو مدنی و دینی مرکزینی یاپگن. منبعلرگه کۉره، طالبان کوچلری اوشبو مجموعه مسوولی سیدحسن فاضلزادنی هم حبسگه آلگن.
طالبان عدلیه وزیرلیگی اوشبو مجموعه جایلشگن یېر دولتگه تېگیشلی اېکنینی و او بۉشهتیلیشی کېرهکلیگینی دعوا قیلگن. گواهلر هم طالبان اوشبو مجموعه مسجدینینگ اېشیگیگه مُهر باسگنینی اَیتگن. شونینگدېک، اجتماعی ترماقلرده اوشبو مسجد اېشیگیگه اۉرنهتیلگن ورقهنینگ صورتی ترقهلگن بۉلیب، اونده شیعهلرنینگ اوشبو دینی مسکنی طالبان عدلیه وزیرلیگی تامانیدن یاپیلگنی کۉرسهتیلگن.
شیعه مذهبی طرفدارلریدن بیری حسین (مستعار)، طالباننینگ سۉنگگی حرکتلری اوشبو گروهنینگ شیعه مذهبیگه نسبتاً اوزاق ییللیک دشمنلیگیدن تشقری، منطقهدهگی سۉنگگی سیاسی اۉزگریشلرگه هم باریب تقهلیشینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان مفکورهسی دستلبدن شیعه مذهبیگه ضد و شیعهلرگه قرشی کورهش اساسیده شکللنگن، اوشبو گروهنینگ عدلیه وزیری اېسه بونی ینهده آچیقراق طرزده عملگه آشیرماقده.
او شیعه مذهبی طرفداری شوندهی دېیدی: «طالبان بو حرکتلری بیلن هزارهلر و شیعهلرنینگ ملکلرینی تارتیب آلیش بۉییچه اوزاق ییللیک سیاستیدن تشقری، شیعهلرنینگ تعلیم مرکزلرینی هم چېکلش و اۉز نظارتیگه آلیش اوچون معلوم بیر باسیم اۉتکزماقده؛ چونکه اولر خواطرده و منطقهدهگی اۉزگریشلردن قۉرقماقده.»
محمد هم طالبان سۉنگگی بېش ییل دوامیده شیعهلرگه خوفسیزلیک، جان و مال-ملک دخلسیزلیگی همده اولرنینگ ملکلرینی حمایه قیلیشنی قَیته-قَیته وعده قیلگن بۉلسه-ده، اۉز فکری و اعتقادیده موجود بۉلگن نرسهلرنی بوندن آرتیق یشیره آلمهیاتگنی و شیعهلرگه قرشی سیاستینی ینهده آچیق نمایان قیلهیاتگنینی تأکیدلهیدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، افغانستاندهگی شیعهلر هېچ قچان دینی کېسکینلیکنی ایستهمهگن و ایستهمهیدی، بیراق طالباننینگ بو خطی-حرکتلری افغانستانده تورلی مذهبلر طرفدارلری اۉرتهسیدهگی دینی مصافهنینگ کېنگهییشیگه سبب بۉلماقده.
او شیعه مذهبی طرفداری شوندهی دېیدی: «افغانستان عادی اهالیسی آرهسیده دینی تفاوت جوده کم. افغانستانده شیعه و سنّیلر باشقه کۉپلب اسلامی دولتلرگه قرهگنده بیر-بیریگه نسبتاً کۉپراق کېلیشوو و بغریکېنگلیک بیلن مناسبتده بۉلیب، قیغو و قووانچلرینی بیرگه بهم کۉرهدیلر. اما طالبان اۉزینینگ باستیرووچی خطی-حرکتلری بیلن مذهبلر طرفدارلری اۉرتهسیده تفاوت و مصافه پیدا بۉلیشیگه سبب بۉلماقده و بو افغانستان کېلهجگی اوچون خوفلی. طالباننینگ بو حرکتلری کۉپلب الم و غضبلرنی یوزهگه کېلتیرهدی، اولر بیر کون کېلیب پارتلشی ممکن. یخشیسی، اولر شیعهلرگه قرشی کورهش و شیعهلرنی باستیریشیدن واز کېچسین.»
طالبان تامانیدن حبسگه آلینگن تجربهگه اېگه شیعه مذهبیدهگی هزارهلردن بیری احمد ۸صبح گه اَیتیشیچه، طالبان شیعهلرنینگ دینی ملکلرینی اېگهللب آلیش پیتیده قیلهیاتگن خطی-حرکتلر افغانستانده کېنگ ترقهلگن عرف-عادت و مدنیتگه ضددیر. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان ملکلرنی اېگهللب آلیش وقتیده شیعهلر، اینیقسه هزارهلرگه نسبتاً جوده یامان و تحقیرلاوچی مناسبتده بۉلهدی.
بو اېرکک طالبان عدلیه وزیری تامانیدن حبسگه آلینگنی حقیدهگی تجربهسینی قوییدهگیچه حکایه قیلهدی: «طالبان عدلیه وزیری مېنینگ حضوریمده بیزگه آچیقچهسیگه: «سیز هزاره خلقی شو درجهگه یېتیب کېلدینگیزمی، بونینگ اۉزی جوده کۉپ. سیزنینگ کسبینگیز چۉپانلیک، دهقانچیلیک و یوک تشیش بۉلگن»، دېدی.» او تنیب قالیشلریدن قۉرقیب، اۉز نامینی اَیتیش و حساباتده قۉشیمچه تفصیلاتلر بېریشدن باش تارتهدی همده حبسگه آلینگنیدهگی اچّیق و آغریقلی تجربهسینی بیر کون کاغذگه توشیریشینی اَیتهدی.
شو بیلن بیرگه، شیعه مذهبیدهگی هزاره فایدهلنووچیلریدن اَیریملری هم طالبان تامانیدن شیعهلرنینگ مدنی و دینی مرکزلری یاپیلیشیگه مناسبت بیلدیرگن. اولرنینگ اَیتیشیچه، طالبان آخر-عاقبت شیعهلر، اینیقسه هزارهلرنینگ کۉپلب یېر و ملکلرینی تورلی بهانهلر بیلن اۉزلشتیرهدی و بو جریان فقط اولرنینگ دینی مرکزلری بیلن چېکلنیب قالمهیدی.
شیعهلردن بیری محمد جوادی طالباننینگ کابلدهگی خاتمالانبیا مجموعهسینی یاپیشیگه مناسبت بیلدیریب، شوندهی یازگن: «مسأله شونده که علمی، مدنی و دینی بایلیکلریمیز بیرین-کېتین قۉلیمیزدن کېتماقده و ظالملرچه مصادره قیلینماقده؛ بیز اېسه سیّدلر و هزارهلر اۉرتهسیدهگی بېلنی سیندیرووچی نزاعلر بیلن بندمیز.»
جناب جوادی قۉشیمچه قیلگن: «افسوسلنرلیسی شونده که جوده مهم بیر مرکزنی یۉقاتدیک. گپ فقط خاتمالانبیا مدرسهسی حقیده اېمس؛ بلکه مکتب، طلبهلر یاتاقخانهسی و کتبخانهنی اۉز ایچیگه آلگن کتّه خاتمالانبیا مجموعهسی حقیده. حضرت فاطمهالزهرا شفاخانهسی و شهید مزارینینگ کتّه نمازگاهی هم شو یېرده جایلشگن اېدی؛ بولرنینگ برچهسی ظالملرچه مصادره قیلینماقده.»
بو حالت طالبان کابلدهگی خاتمالنبین دینی مکتبینی اېگهللب، بۉشهتگنیدن سۉنگ، اۉتگن هفته خاتمالنبین بیلیم یورتینینگ فعالیت یوریتیش رخصتنامهسینی هم بېکار قیلیب، اوشبو تعلیم مؤسسهسی فعالیتینی تۉختهتگن بیر پیتده یوز بېرماقده. اوشبو بیلیم یورتی طلبهلری اۉتگن هفته ۸صبحگه بېرگن صحبتلریده اۉزلرینینگ ناانیق احوالدن خواطرده اېکنینی بیلدیریب، بیلیم یورتی اېشیگی طالبان تامانیدن اولرنینگ یوزیگه یاپیلگنی و یوزلب طلبهلر تقدیری ناانیق بۉلیب قالگنینی اَیتگن.
معلوم قیلینیشیچه، کابلده اوشبو بیلیم یورتینینگ تۉقّیز فاکولتهسیده، جملهدن، طبیات، مهندسلیک و اجتماعی فنلر فاکولتهلریده لیسانس و ماسترلیک باسقیچلریده قریب ۳ مینگ ۲۰۰ طلبه، بیلیم یورتینینگ غزنی نمایندهلیگی اېسه قریب ۷۰۰ طلبه تحصیل آلهیاتگن اېدی.
اوّلراق افغانستاندهگی شیعهلرنینگ دینی تعلیم مرکزلریدن بیری بۉلگن خاتمالنبیین علمی حدودی هم طالبان عدلیه وزیرلیگی جنگریلری تامانیدن یاپیلیب، بۉشهتیلگن اېدی. اوشبو گروه جنگریلری اوشبو دینی مکتبنینگ بیر قطار مسووللری و اۉقیتووچیلرینی هم حبسگه آلگن اېدی.
