افغانستانده ساووتکیچلی انبارلر یېتیشمسلیگی؛ سوداگرلر: مېوهلر بازارگه یېتیب کېلیشیدن آلدین بوزیلیب کېتماقده
ایلیا
افغانستاندهگی بیر قطار سوداگرلر مملکتده زمانوی ساووتکیچلی انبارلر یېتیشمسلیگیدن شکایت قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، محصولاتلرنی سقلش اوچون یېترلی امکانیتلرنینگ یۉقلیگی هر ییلی اېکینچیلیک محصولاتلرینینگ، اینیقسه، ینگی مېوهلرنینگ بیر قِسمینینگ بوزیلیشی و اسراف بۉلیشیگه سبب بۉلماقده همده سوداگرلر و دهقانلرگه کتّه مالیوی ضرر یېتکزماقده. بو سوداگرلر سۉنگگی ییللرده مملکتده بیر قطار خصوصی ساووتکیچلی انبارلر تشکیل اېتیلگن بۉلسه-ده، اوشبو انبارلرنینگ سیغیمی سوداگرلر و دهقانلرنینگ احتیاجلریگه جواب بېرمهیاتگنینی قۉشیمچه قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، سقلش اوچون یېترلی سیغیمنینگ یۉقلیگی سوداگرلرنی محصولاتلری بوزیلیب کېتیشینینگ آلدینی آلیش اوچون اولرنی قیسقه مدت ایچیده و پست نرخده بازارگه چیقریشگه مجبور قیلماقده. اولر اېکینچیلیک محصولاتلری یېتیشتیریلهدیگن ولایتلرده زمانوی ساووتکیچلی انبارلر تشکیل اېتیلیشی محصولاتلرنی ساتیش اوچون قولهی وقتگچه سقلش امکانینی بېریشی و سوداگرلر همده دهقانلرگه محصولاتلرینی اۉز وقتیده و یخشیراق نرخده بازارگه چیقریش امکانیتینی بېریشینی تأکیدلهماقده.
سوداگر گدا محمد کوهدامنی، ساووتکیچلی زمانوی انبارلرنینگ یېتیشمسلیگی هر ییلی سوداگرلر و دهقانلرگه ضرر یېتکزهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ اَیتیشیچه، محصولاتلرنی سقلش اوچون یېترلی سیغیمنینگ یۉقلیگی سوداگرلرنی مېوهلرنی بوزیلیشیدن آلدین و پست نرخده بازارگه چیقریشگه مجبور قیلماقده.
کوهدامنی محصولاتلرنینگ، اینیقسه، حاصل ییغیم-تېریمی موسمیده اسراف بۉلیشینینگ آلدینی آلیش اوچون محصولات یېتیشتیرووچی ولایتلرده کتّه و زمانوی ساووتکیچلی انبارلر قوریلیشی کېرهکلیگینی تأکیدلهیدی.
بو سوداگر شوندهی دېیدی: «سوداگرلرنینگ طلبی شو که کابل، فراه، بلخ، غزنی، میدان وردک و باشقه اېکینچیلیک حدودلریده ۵ مینگدن ۱۰ مینگ تُنگچه سیغیملی ساووتکیچلی انبارلر قوریلسین، تاکه باغبانلر، دهقانلر و سوداگرلر اۉز محصولاتلرینی اولرده سقلهی آلسین.»
کوهدامنینینگ اَیتیشیچه، پاکستان چېگرهسینینگ یاپیق قالیشی و باشقه یۉللر آرقهلی یوک تشیشدهگی معمالر، ساووتکیچلی زمانوی انبارلرنینگ یېتیشمسلیگی بیلن بیرگه، سوداگرلرنینگ ضررینی آشیرگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، محصولاتلرنی سقلش اوچون یېترلی سیغیم موجود بۉلسه، سوداگرلر اۉز تاورلرینی قولهی وقتگچه ساووتکیچلی انبارلرده سقلب، کېین صادرات یۉللری آرقهلی یاکه ایچکی بازارلرده ساتیشلری ممکن.
بو سوداگر شوندهی دېیدی: «اگر ساووتکیچلی انباریمیز بۉلگنیده، محصولاتلریمیزنینگ بیر قِسمینی سقلب قۉییشیمیز و بازار اوچون قولهی وقت کېلگنیده اونی ساتیشیمیز ممکن اېدی؛ آدملر هم ینگی مېوه و محصولاتلرگه اېگه بۉلردی، سوداگرلر هم ضرر کۉرمس اېدی.»
سوداگرلردن ینه بیری غلام یحیی مشکوانی ساووتکیچلی زمانوی انبارلرنینگ یېتیشمسلیگیدن تشقری، سودا یۉللرینینگ یاپیلیشی هم سوداگرلرنینگ معمالرینی آشیرگنینی اَیتهدی. اونینگ اَیتیشیچه، کراچی یۉلینینگ یاپیلیشی و بندر عباس همده چابهار یۉللرینینگ چېکلنیشی نتیجهسیده محصولاتلرنینگ بیر قِسمی مملکت ایچیده قالیب، صفتینی یۉقاتگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، حاضر هم اَیریم سوداگرلرنینگ محصولاتلری صادراتی اوچون مناسب یۉل یۉقلیگی سببلی مملکت ایچیده قالیب کېتگن.
بو سوداگر شوندهی دېیدی: «ساووتکیچلی انبارنینگ یۉقلیگی بیز اوچون کتّه معما؛ کراچی و واگه یۉلی یاپیلدی، بندر عباس و چابهار یۉللری هم یاپیق اېدی، تاورلریمیز مملکت ایچیده قالیب، صفتینی یۉقاتدی. هلی هم مملکتدن آلیب چیقیش اوچون یۉلی یۉق محصولاتلریمیز بار.»
سوداگرلردن ینه بیری رامین حیدری مملکتدهگی موجود ساووتکیچلی انبارلرنینگ سیغیمی اېکینچیلیک محصولاتلرینی سقلش اوچون یېترلی اېمسلیگینی اَیتهدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوشبو انبارلرنینگ کۉپچیلیگی تخنیکی و خلقارا ستندردلرگه جواب بېرمهیدی. حیدرینینگ اَیتیشیچه، محصولات یېتیشتیرووچی ولایتلرده سیغیمی ۱۰ مینگدن ۳۰ مینگ تُنگچه بۉلگن کتّه ساووتکیچلی انبارلرنینگ تشکیل اېتیلیشی اېکینچیلیک محصولاتلرینی سقلش امکانیتلرینی آشیرهدی.
حیدری شوندهی دېیدی: «اَیریم ساووتکیچلی انبارلرده تخنیکی ستندردلرگه رعایه قیلینمهگن و اولرنینگ اَیریملریده برق تأمیناتی، حرارتنی نظارت قیلیش و نملیکنی ترتیبگه سالیش بیلن باغلیق معمالر موجود. یوقاری مرتبهلی منصبدارلردن سوداگرلر و دهقانلرنینگ آوازینی اېشیتیشلرینی سۉرهیمیز، چونکه اولر زمانوی ساووتکیچلی انبارلرنینگ یۉقلیگیدن اذیت چېکماقده.»
شو بیلن بیرگه، ینه بیر قطار سوداگرلر خصوصی ساووتکیچلی انبارلر کۉپهییشی بیلن اَیریم محصولاتلرنی اوزاقراق مدت سقلش امکانیتی یرهتیلگنینی اَیتماقده؛ بیراق محصولاتلرنی سقلش صفتی ساووتکیچلی انبار شرایطلری و تخنیکی قاعدهلرگه رعایه قیلینیشیگه هم باغلیق.
سوداگرلردن بیری حاجی یمیننینگ اَیتیشیچه، خصوصی ساووتکیچلی انبارلر سوداگرلرگه موسمی محصولاتلرنی اوزاقراق مدت سقلش و اولرنی بازارگه چیقریش وقتینی باشقریش امکانینی بېرگن. اونینگ اَیتیشیچه، سقلش مدتی محصولات توری و ساووتکیچلی انبار شرایطلریگه باغلیق؛ اوزومنی تخمیناً بیر آیدن بیر یریم آیگچه، آلمهنی اېسه یېتّی آیگچه ساووتکیچلی انبارده سقلش ممکن.
یمیننینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، محصولاتلرنی سقلش صفتی فقط ساووتکیچلی انبارگه باغلیق اېمس، بلکه حاصلنی ییغیب آلیش و تشیش اصولی همده ملَکهلی خادملردن فایدهلنیش مېوه و سبزهواتلر صفتینی سقلشده مهم اهمیتگه اېگه.
بو سوداگر شوندهی دېیدی: «اگر ساووتکیچلی انبار تۉغری ایشلهسه، مېوهلرنی ییغیب آلیش و تشیش وقتیده احتیاطکارلیک قیلینسه و ملَکهلی خادملر ایشلهسه، ینگی مېوه و سبزهواتلرنی سقلش اوچون جوده فایدهلی بۉلهدی.»
سوداگرلردن ینه بیری روملنینگ اَیتیشیچه، محصولاتلرنی ساووتکیچلی انبارده سقلش امکانیتی اولرنی قولهیراق وقتگچه ساتیشنی کېچیکتیریش امکانینی بېرهدی. اونینگ اَیتیشیچه، اَیریم محصولاتلرنی بیر-ایکّی آی، آلمهلرنی اېسه حتا بیر ییلگچه ساووتکیچلی انبارده سقلش ممکن.
رومل شوندهی دېیدی: «صادرات بۉلسه، ساووتکیچلی انبار یېتیشمسلیگی سېزیلمهیدی؛ اما صادرات کمهیسه، ساووتکیچلی انبار هم یېتیشمهی قالهدی.»
بیر قطار اقتصادی تحلیلچیلر هم زمانوی ساووتکیچلی انبارلرنینگ یۉقلیگینی اېکینچیلیک محصولاتلری اسراف بۉلیشینینگ کۉپهییشی و دهقانلر همده سوداگرلر درآمدلرینینگ کمهییشیگه آلیب کېلووچی عامللردن بیری دېب حسابلهیدی.
اقتصادی تحلیلچی میرشکیب میرنینگ اَیتیشیچه، محصولاتلرنی سقلش اوچون یېترلی امکانیتلرنینگ یۉقلیگی مېوه و سبزهواتلرنینگ بوزیلیشیگه همده ایشلب چیقرووچیلر و ساتووچیلرنینگ ضررینینگ آشیشیگه سبب بۉلهدی. اونینگ اَیتیشیچه، سقلش امکانیتی یۉقلیگی سببلی حاصل ییغیم-تېریمی موسمیده محصولاتلرنی زودلیک بیلن بازارگه چیقریش اولرنینگ نرخینی پسهیتیریشی و دهقانلر درآمدینی کمهیتیریشی ممکن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، ییلنینگ باشقه دورلریده محصولات تکلیفینینگ کمهییشی هم بازاردهگی نرخلرگه تأثیر کۉرسهتیشی و استعمالچیلر اوچون نرخلرنینگ اۉزگریشیگه سبب بۉلیشی ممکن.
بو اقتصادی تحلیلچی شوندهی دېیدی: «ساووتکیچلی انبارلرنینگ یۉقلیگی اېکینچیلیک محصولاتلرینینگ بیر قِسمی ایچکی و تشقی بازارلرگه یېتیب باریشیدن آلدین بوزیلیشیگه سبب بۉلهدی. بو حالت دهقانلر و سوداگرلر درآمدینی کمهیتیرهدی همده استعمالچیلر اوچون محصولاتلر نرخیگه هم تأثیر قیلیشی ممکن. ساووتکیچلی انبارلر قوریلیشیگه سرمایه کیریتیش محصولاتلرنی سقلش و اولرنی قولهی وقتده بازارگه چیقریش اوچون شرایط یرهتیشی ممکن.»
سوداگرلرنینگ زمانوی ساووتکیچلی انبارلر یۉقلیگیدن شکایت قیلهیاتگنی طالبان اوّلراق کابلده قریب ۱۱۰ ته کیچیک و کتّه ساووتکیچلی انبارنی تشکیل اېتیش، ترمیملش و فایدهلنیشگه تاپشیرگنی حقیده خبر بېرگن بیر پیتده ینگرهماقده. بیراق مملکت بۉیلب فعال ساووتکیچلی انبارلر سانی و اولرنینگ عمومی سیغیمی حقیده انیق معلومات اعلان قیلینمهگن. سۉنگگی حالتده، طالباننینگ اېکینچیلیک، سوغاریش و چارواچیلیک وزیرلیگی کابلنینگ ده سبز تومنیدهگی صناعت پارکیده سیغیمی ۳ مینگ تُن بۉلگن ینگی مېوهلر اوچون ساووتکیچلی انبار فایدهلنیشگه تاپشیریلگنی حقیده خبر بېرگن.
سوداگرلر موجود ساووتکیچلی انبارلر اېکینچیلیک محصولاتلری حجمیگه جواب بېرمهیاتگنینی و محصولاتلرنینگ اسراف بۉلیشینینگ آلدینی آلیش اوچون ایشلب چیقرووچی حدودلرده کتّه و زمانوی ساووتکیچلی انبارلر تشکیل اېتیش ضرورلیگینی اَیتماقده.
افغانستان زراعتی مملکتلریدن بیری بۉلیب، اونینگ محصولاتلرینینگ سلماقلی قِسمی مېوه و قیشلاق خۉجهلیگی محصولاتلریگه تۉغری کېلهدی. بیراق اوشبو محصولاتلرنی سقلش و انبارلش اوچون یېترلی امکانیتلرنینگ یۉقلیگی سوداگرلر و دهقانلرنینگ معمالریدن بیری صفتیده تیلگه آلینماقده.
