بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی حساباتی؛ کۉپ قتلملی انقراضدن افغانستاندهگی باله‌لر‌نینگ دهشتلی احوالیگچه
نیما
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باش کاتبی آنتونیو گوترش، افغانستان حقیده‌گی ینگی حساباتیده مملکتده‌گی وضعیت هنوز خوفسیزلیک‌نینگ یۉقلیگی، قشّاقلیک، مجبوری کۉچیش، اېکولوژیک معمالر همده عیاللر و قیزلر حقوقلریگه قۉییلگن کېسکین چېکلاولر‌نینگ مرکّب اویغونلیگی تأثیریده قاله‌یاتگنینی اَیتگن. اونینگ تأکیدلشیچه، بو عامللر باله‌لر اوچون هلاکتلی عاقبتلرگه آلیب کېلگن. گوترش افغانستاندهگی باله‌لر‌نینگ احوالیدن تشویش بیلدیریب، سۉنگگی اوچ ییل ایچیده ۱ مینگ ۴۱۵ نفر باله جان بېریب یاکه یره‌لنگنینی قید اېتگن. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی معلوماتلریگه کۉره، شو دورده باله‌لرنی یاللش و اولردن فایده‌لنیش بیلن باغلیق ۵۵۷ ته حالت قید اېتیلگن. بو اوّلگی حسابات دوریگه نسبتاً ۸۱ فایزگه کۉپ دیر. اوشبو حالتلر‌نینگ برچه‌سی طالبانگه نسبت بېریلگن. حساباتده یاللنگن باله‌لر‌نینگ اَیریملری اتیگی ۱۲ یاشده بۉلگنی اَیتیلگن. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی‌نینگ تأکیدلشیچه، افغانستاندهگی باله‌لر حقوقلری‌نینگ کېنگ کۉلمده بوزیلیشی، جمله‌دن، اۉلدیریلیش و یره‌لنیش، قوراللی ماجرالرگه جلب اېتیلیش، جنسی زۉرآورلیک همده انسانپرورلیک خدمتلریدن فایده‌لنیش امکانیتیدن محروم بۉلیش کبی حالتلرگه دوچ کېلماقده. حساباتده قشّاقلیک، خوفسیزلیک‌نینگ یۉقلیگی، چېگره‌لرارا تۉقنه‌شوولر همده طالبان‌نینگ عیاللر و قیزلرگه نسبتاً چېکلاولری افغانستانده باله‌لر انقراضینی ینه‌ده کوچه‌یتیره‌یاتگن عامللر صفتیده کۉرسه‌تیلگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی اوشبو حسابات ۲۰۲۳-ییل ۱-جنوریدن ۲۰۲۵-ییل ۳۱-دسمبرگچه بۉلگن دورنی قمره‌ب آلیشینی اَیتگن. حساباتده، شونینگدېک، افغانستان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی چېگره‌لرارا تۉقنه‌شوولر‌نینگ کوچه‌ییشی باله‌لرگه تاباره کۉپراق تأثیر کۉرسه‌ته‌یاتگنی قید اېتیلگن. گوترش‌نینگ اَیتیشیچه، عیاللر و قیزلرگه قۉییلگن چېکلاولر باله‌لر‌نینگ فراوانلیگی همده اولر‌نینگ خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتلریگه بې‌واسطه و بالواسطه تأثیر کۉرسه‌تماقده.
حساباتده باله‌لر حقوقلری‌نینگ جدّی بوزیلیشی بۉییچه تصدیقلنگن حالتلر سانی ۴ مینگ ۵۸۲ تگه یېتگنی و بو اوّلگی حسابات دوریگه نسبتاً ۳۸ فایزگه کمه‌یگنی اَیتیلگن. بیراق بو کمه‌ییشنی مملکت بۉیلب باله‌لر احوالی‌نینگ عمومی یخشیلنیشی صفتیده تلقین قیلمسلیک کېره‌ک.
حساباتگه کۉره، باله‌لر حقوقلری‌نینگ تصدیقلنگن بوزیلیشلری آره‌سیده اېنگ کۉپ اوچره‌گنی اولر‌نینگ انسانپرورلیک یاردمی آلیش امکانیتیدن محروم اېتیلیشی دیر. بونده‌ی حالتلر ۱۸۹ فایزگه آشیب، ۲ مینگ ۲۴۱ تگه یېتگن. کېینگی ا‌ۉرینده باله‌لر‌نینگ اۉلدیریلیشی و معیوب بۉلیشی توره‌دی: جمعی ۱ مینگ ۴۱۵ نفر باله جان بېرگن یاکه یره‌لنگن.
حساباتده باله‌لر آره‌سیده‌گی جمعی تلفاتلر‌نینگ قریب ۸۰ فایزی پارتلاوچی واسطه‌لر عاقبتیده یوز بېرگنی تأکیدلنگن. اۉتگن هفته‌‌نینگ اۉزیده اوّلدن قالیب کېتگن هاوان اۉقی‌نینگ پارتلشی عاقبتیده اوچ نفر باله جان بېرگن. گوترش‌نینگ اَیتیشیچه، افغانستان همان پارتله‌مه‌ی قالگن پارتلاوچی واسطه‌لر سببلی اېنگ کۉپ تلفات یوز بېره‌دیگن مملکتلردن بیری بۉلیب قالماقده.
حساباتگه کۉره، باله‌لر حقوقلری‌نینگ تصدیقلنگن بوزیلیشلری حالتلری‌نینگ اکثریتی طالبانگه نسبت بېریلگن. کېینگی ا‌ۉرینده نامعلوم شخصلر توره‌دی. بو اېسه مذکور حالتلر اوچون جوابگرلیکنی تأمینلشنی قیینلشتیرماقده.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی‌نینگ اۉرین‌باسری و باله‌لر همده قوراللی ماجرالر مسأله‌لری بۉییچه مخصوص وکیلی وانسا فریزر، شونده‌ی دېگن: «هېچ بیر باله مکتب حویلیسی، کۉچه یاکه اۉیین میدانی جراحتلنیش یاخود اۉلیم جاییگه ایلنیشیدن قۉرقیب یشهمسلیگی کېره‌ک. برچه تامانلر باله‌لرنی حمایه قیلیش اوچون برچه ممکن بۉلگن چاره‌لرنی کۉریشی، اهالی یشهیدیگن حدودلرده پارتلاوچی قوراللردن فایده‌لنیشدن تیییلیشی و خلق‌ارا حقوق دایره‌سیده‌گی مجبوریتلریگه رعایه قیلیشی لازم».
فریزر باله‌لر اۉلیمی و آلدینی آلیش ممکن بۉلگن جراحتلنیش حالتلرینی کمه‌یتیریش اوچون انسانپرورلیک مقصدیده‌گی ماینلرنی ضررسیزلنتیریش همده پارتلاوچی واسطه‌لرنی تازه‌لش دستورلرینی زودلیک بیلن کۉپراق قۉللب-قوّتلش ضرورلیگینی قۉشیمچه قیلگن.
باله‌لرنی ماجرالرگه یاللش و اولردن فایده‌لنیش ۸۱ فایزگه آشیشی
حساباتده باله‌لرنی قوراللی ماجرالرگه یاللش و اولردن فایده‌لنیش حالتلری اوّلگی حسابات دوریگه نسبتاً ۸۱ فایزگه آشیب، ۵۵۷ تگه یېتگنی قید اېتیلگن. شونینگدېک، ۳۱ نفر باله ملی خوفسیزلیک بیلن باغلیق عیبلاولر یاکه قوراللی گروهلرگه علاقه‌دارلیکده گمان قیلینیشی سببلی حبسگه آلینگن. بیراق بو رقم حبسگه آلینگن باله‌لر‌نینگ حقیقی سانینی عکس اېتتیرمه‌یدی. چونکه ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵-ییللرده حبسخانه‌لر و سقلش مرکزلریگه کیریش امکانیتی‌نینگ چېکلنگنی حالتلرنی تېکشیریش و تصدیقلشگه تۉسقینلیک قیلگن.
فریزر طالبان رسمیلرینی باله‌لرنی حمایه قیلیش مقصدیده بمتگه حبسخانه‌لر و سقلش مرکزلریگه تۉسیقسیز کیریش امکانیتینی تأمینلشگه چقیرگن.
قیزلرگه نسبتاً تعلیم و اجتماعی چېکلاولر
قیزلر، اینیقسه، حقوقلریگه قۉییلگن چېکلاولر‌نینگ کوچه‌ییشیدن، جمله‌دن، آلتینچی صنفدن یوقاری تعلیم آلیش تقیقلنگنیدن جدّی ضرر کۉرگن. شونینگدېک، انسانپرورلیک تشکیلاتلری و بمتده‌گی عیال خادملر‌نینگ ایش جایلری همده اداری بنالر مجموعه‌لریگه کیریشی تقیقلنگنی، ۲۰۲۴-ییل اگوستیده اعلان قیلینگن امر باالمعروف و نهی عن المنکر تۉغریسیده‌گی قانونده بېلگیلنگن قۉشیمچه چېکلاولر بیلن بیرگه، عیاللر و باله‌لرگه حیاتی مهم خدمتلر کۉرسه‌تیشنی قیینلشتیرگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی‌نینگ اۉرین‌باسری شونده‌ی دېگن: «افغانستانده اوروش‌نینگ بدلی باله‌لیگی ایزدن چیققن باله‌لر و امکانیتلردن محروم اېتیلگن قیزلر‌نینگ حیاتی بیلن اۉلچه‌نماقده».
او طالبان رسمیلرینی عیاللر و قیزلر‌نینگ اۉز حقوقلریدن تۉلیق فایده‌لنیشی همده اجتماعی حیاتده اشتراک اېتیشیگه تۉسقینلیک قیلووچی قانون و سیاستلرنی بېکار قیلیشگه چقیرگن. بو طلب امر باالمعروف و نهی عن المنکر تۉغریسیده‌گی قانوننی، شونینگدېک، طالبان‌نینگ افغان عیاللری‌نینگ محلی و خلق‌ارا نادولت تشکیلاتلر همده بمتده ایشلشیگه کېسکین چېکلاولر قۉیایش حقیدگی قرارینی بېکار قیلیشنی هم اۉز ایچیگه آله‌دی.
آزچیلیک گروهلریگه منسوب باله‌لر‌نینگ ضعیفلیگی و جنسی زۉرآورلیک‌نینگ دوام اېتیشی
حساباتگه کۉره، آزچیلیک گروهلریگه منسوب باله‌لر تعلیم، حمایه و اساسی خدمتلردن فایده‌لنیشده کۉپراق ضعیفلیک و تۉسیقلرگه دوچ کېلیشی ممکن. حساباتده برچه باله‌لر کېلیب چیقیشیدن قطعی نظر، کمسیتیلمسدن اۉز حقوقلریدن تۉلیق فایده‌لنیشیگه ایشانچ حاصل قیلیش ضرورلیگی تأکیدلنگن.
حساباتده باله‌لرگه نسبتاً جنسی زۉرآورلیک همان جدّی تشویش اویغاته‌یاتگنی قید اېتیلگن. کۉریب چیقیلگن دورده باله‌لرگه نسبتاً جنسی زۉرآورلیک‌نینگ ۲۴ ته حالتی تصدیقلنگن. بیراق خبر بېریشده‌گی تۉسیقلر، اجتماعی تمغه‌لش، قصاص آلیشدن قۉرقیش و ضررلی اجتماعی معیارلر طفیلی بونده‌ی حالتلر‌نینگ کۉپی حقیده خبر بېریلمه‌ی قالگن.
حساباتده «بچه بازی» عملیاتینی امر باالمعروف و نهی عن المنکر تۉغریسیده‌گی قانون اساسیده تقیقلش تۉلیق عملگه آشیریلیشی کېره‌کلیگی اَیتیلگن. شونینگدېک، مکتبلر و شفاخانه‌لرگه هجوملر سانی یوقاری درجه‌ده قالماقده. کۉریب چیقیلگن دورده اوشبو مؤسسه‌لرگه قیلینگن ۳۳۸ ته هجوم تصدیقلنگن.
خلق‌ارا هم‌جمعیتی یاردمیگه شاشیلینچ احتیاج
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی‌نینگ اَیتیشیچه، حسابات دوریده افغانستان‌نینگ شمالی و شِمالی-شرقی حدودلریده طالبان صفیده بۉلگن ۵۷۶ نفر اۉغیل باله آزاد اېتیلیب، جمعیتگه قَیته قوشیلیش دستورلریگه جلب قیلینگن. بو چاره طالبان مدافعه وزیرلیگی‌نینگ اوشبو گروه اوردوسیده باله‌لرنی یاللش و اولردن فایده‌لنیشنی تقیقلش حقیده‌گی کۉرسه‌تمسی دایره‌سیده عملگه آشیریلگن. حساباتده طالباندن «باله» توشونچه‌سیگه بېرگن تعریفینی افغانستان اعضا بۉلگن باله حقوقلری تۉغریسیده‌گی کنوانسیونگه موافقلشتیریش طلب قیلینگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی‌نینگ اۉرین‌باسری شونده‌ی دېگن: «هر بیر رقم آرتیده حیاتی بوتونله‌ی اۉزگرگن بیر باله توریبدی. بوگون باله‌لرنی حمایه قیلیش یۉلیده همکارلیک قیلسک، افغانستان اوچون اېرتنگی تینچراق و امیدلیراق کونلرگه زمینه یره‌ته‌میز».
افغانستانده باله‌لر حقوقلری‌نینگ جدّی بوزیلیشی بۉییچه جنسی ترکیب کېسیمیده‌گی رقم
حساباتده حسابات دوریده ۴۴۶ نفر باله جان بېرگنی و ۹۶۹ نفری یره‌لنگنی تأکیدلنگن. اوشبو معلومات‌گه ۱ مینگ ۹۴ نفر اۉغیل باله، ۳۱۰ نفر قیز و جنسی انیقلنمه‌گن ۱۱ نفر باله کیریتیلگن. شونینگدېک، حساباتده طالبان ۵۵۷ نفر باله‌نی یالله‌گنی یاکه اولردن فایده‌لنگنی، اولر‌نینگ اَیریملری اتیگی ۱۲ یاشده بۉلگنی قید اېتیلگن.
حساباتگه کۉره، ۲۴ نفر باله‌گه نسبتاً جنسی زۉرآورلیک حالتی قید اېتیلگن. اولر آره‌سیده سکّیز نفر اۉغیل باله و ۱۶ نفر قیز بار. شونینگدېک، ایکّی نفر اۉغیل باله و بېش نفر قیزدن عبارت جمعی یېتّی نفر باله اۉغیرلب کېتیلگن. بو حالتلر‌نینگ برچه‌سی طالبانگه نسبت بېریلگن.
حساباتده مکتبلر و شفاخانه‌لرگه قیلینگن ۳۳۸ ته هجوم هم قید اېتیلگن. شولردن ۱۶۳ ته‌سی مکتبلرگه، ۱۷۵ ته‌سی اېسه شفاخانه‌لرگه قیلینگن. بوندن تشقری، انسانپرورلیک یاردمیدن محروم اېتیش بیلن باغلیق ۲ مینگ ۲۴۱ ته حالت هم حساباتگه کیریتیلگن.
بوندن آلدین امریکا تشقی ایشلر وزیرلیگی هم اۉز حساباتیده طالبان حکمرانلیگی آستیده‌گی افغانستانده آدم سوداسی، خصوصاً، باله‌لر سوداسی و اولردن فایده‌لنیش دوام اېته‌یاتگنینی بیلدیرگن اېدی. حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان کۉچه‌لرده تیلنچیلیک قیله‌یاتگن باله‌لرنی آدم سوداسیگه عاید علامتلرنی تېکشیرمسدن حبسگه آلگن و اولرنی کتّه‌لر بیلن بیرگه سقلش مرکزلریده اوشلب تورگن. نتیجه‌ده بو باله‌لر مجبوری محنت، جسمانی زۉرآورلیک و جنسی استثمار خوفی آستیده قالگن.
