قۉرقوو قمه‌لیده‌گی عیاللر؛ کابلده طالبان تامانیدن عیاللر‌نینگ تضییقی و سۉراق قیلینیشی حقیده‌گی قیزلر‌نینگ حکایه‌لری
آدرینا بهزاد
کابل‌نینگ اَیریم اهالیسی طالبان استخباراتیگه علاقه‌دار شخصلر و اوشبو گروه‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری تامانیدن عیاللر‌نینگ تضییققه اوچره‌یاتگنیدن شکایت قیلماقده‌لر. اولر سۉنگگی بېش ییل ایچیده اوشبو مناسبت و چېکلاولر‌نینگ دوام اېتیشی کۉپلب قیزلر‌نینگ اویدن چیقمه‌ی قۉییشیگه سبب بۉلگنینی و اولر‌نینگ فکریچه، بو طالبان‌نینگ عیاللرنی جمعیتدن باسقیچمه-باسقیچ و مقصدلی روشده چیقریب یوباریش سیاستی‌نینگ بیر قِسمی اېکنینی اَیتماقده‌لر. اوشبو اهالی وکیللری، شونینگدېک، طالبان‌نینگ عادی اهالی کییمیده‌گی شخصلری تامانیدن عیاللرنی سۉراق قیلیش و اولر بیلن معامله قیلیش شخصی سوءاستعماللیکلر و شخصی خواهش-ایستکلرنی عملگه آشیریش اوچون شرایط یره‌ته‌یاتگنینی تأکیدله‌یدیلر. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی مناسبت نه‌فقط عیاللر‌نینگ اېرکینلیگی و خوفسیزلیگینی خوف آستیگه قۉیگن، بلکه آدملر، اینیقسه، عیاللر و قیزلر اۉرته‌سیده کېنگ قمراولی قۉرقوو و خواطر اویغاتگن.
کابل وطنداشی زینب (مستعار) طالبان استخباراتیگه علاقه‌دار شخصلر و اوشبو گروه‌نینگ امری معروف اداره‌سی موهته‌سیبلری تامانیدن تضییقلر کوچه‌یگنیدن شکایت قیله‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو شخصلر هر کونی آدملر‌نینگ حیاتینی ینه‌ده آغیرلشتیرماقده و وطنداشلر‌نینگ، اینیقسه عیاللر‌نینگ کۉپلب شخصی ایشلریگه اره‌لشماقده.
بو کابللیک اهالی شونده‌ی دېیدی: «بیز‌نینگ اوییمیز کوتلده، ایش جاییم اېسه کوته سنگی‌ده. هر کونی اداره‌گه باره‌من و تکسی‌ده باشقه عیاللر بۉلمه‌گنی اوچون مو‌تر‌نینگ آلد ا‌ۉریندیغیده اۉتیریشگه مجبور بۉله‌من. امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری یاکه طالبان استخباراتیگه علاقه‌دار شخصلر بعضاً مو‌ترنی تۉخته‌تیب، هم مېندن، هم هیداوچیدن سۉراق قیلیشه‌دی؛ اینیقسه، هیداوچی یاش بۉلسه».
زینب شونده‌ی دېیدی: «مېنی آلیب کېته‌یاتگن مو‌ترنی کۉپ مرته تۉخته‌تیشگن؛ اما اېنگ یامان حالت یقینده دهن‌باغ حدودیده صادر بۉلدی. طالبلر مو‌ترنی تۉخته‌تیب، هیداوچینی مو‌تردن توشیریشدی و مېنگه مو‌تردن توشمسلیکنی بویوریشدی. ایکّی کیشی بۉلیب، هیداوچینی مو‌تردن تشقریده سۉراق قیلیشدی و شو بیلن بیرگه مېندن هیداوچی بیلن علاقه‌م بارمی یاکه یۉقمی، دېب کمیده آلتی مرته سۉره‌شدی. هر سفر انکار جواب بېرگنیمگه قره‌مه‌ی، اولر اۉز سواللرینی تکرارله‌دیلر و بیزنی بۉلیمگه آلیب باریب، قمچینلشلری ممکنلیگی بیلن تهدید قیلیشدی. اگر عایله‌م بو واقعه‌سیدن خبر تاپیب قالسه، قرینداشلریم آلدیده آبروییم تۉکیلیشیدن خواطرده اېدیم. آخر-عاقبت، مېنینگ و هیداوچی‌نینگ تېلفونلریمیزنی آلیب تېکشیریشدی. هېچ نرسه تاپمه‌گچ، یۉلیمیزنی دوام اېتتیریشیمیزگه رخصت بېریشدی. اۉشه کوندن باشلب وظیفه‌مگه قۉرقوو و خواطر بیلن باره‌من. هر گل شونده‌ی سۉراقلرگه دوچ کېله‌من و اېندی ایشگه بارمسلیککه قرار قیلدیم».
کابل‌نینگ ینه بیر وطنداشی رویا (مستعار)، او هم دوگانه‌سی بیلن بیرگه طالبان تامانیدن تضییققه اوچره‌گنینی اَیته‌دی. اونینگ خواطر بیلدیریشیچه، سۉنگگی بېش ییل ایچیده بو وضعیت‌نینگ دوام اېتیشی کۉپلب قیزلرنی اویدن چیقمه‌ی قۉییشگه مجبور قیلگن و اونینگ فکریچه، بو طالبلر‌نینگ عیاللرنی جمعیتدن مقصدلی روشده چېتله‌تیش واسطه‌لریدن بیریدیر.
بو کابللیک اهالی شونده‌ی دېیدی: «شهرنوده دوگانه‌م بیلن ایش جاییمیزدن خیرخانه‌ده‌گی اوییمیزگه قَیته‌یاتگندیک. یۉلاوچی مو‌تریده اېدیک، ایکّی نفر طالب موترسایکلده کېلیب، مو‌ترنی تۉخته‌تدی و هیداوچیدن قه‌یېرگه کېته‌یاتگنینی و بو قیزلر کیملیگینی سۉره‌دی. هیداوچی مېن هیداوچیمن، بولر اېسه یۉلاوچیلریم، دېب جواب بېردی؛ بیراق اولر بونی قبول قیلیشمه‌دی. بو شخصلردن بیری هیداوچی‌نینگ یوزیگه قتّیق ترسه‌کی توشیریب دېدی: قیزلرنی قه‌یېرگه آلیب کېته‌یاتیبسن و اولردن قَیسی بیری بیلن علاقه‌نگ بار؟ هیداوچی و بیز او بیلن هېچ قنده‌ی علاقه‌میز یۉقلیگینی، او شونچه‌که بیزنی اوییمیزگه آلیب باره‌یاتگن هیداوچی اېکنینی کۉپ مرته توشونتیردیک. کېین بیزگه مو‌تردن توشیشنی بویوریشدی و هیداوچیگه اونی اۉزلری بیلن آلیب کېتیشلرینی اَیتیشدی. اولر هیداوچینی آلیب کېتیشدی و بیز حاضرگچه اونینگ تقدیری حقیده هېچ قنده‌ی معلوماتگه اېگه اېمسمیز».
رویا شونده‌ی دېیدی: «طالبان بو قطعی چاره‌لر بیلن عیاللرنی جمعیتدن ینه-ده کۉپراق چېتله‌تماقچی. جوده آز سانلی عیاللر هلی هم جوده آغیر شرایطلرگه قره‌مه‌ی جمعیتده قالماقده و فعالیت یوریتیب، ایشله‌ماقده؛ طالبان بو عیاللرنی قۉرقیتیش و حوصله‌سینی یۉقاتیش آرقه‌لی اولرنی هم فعالیتینی دوام اېتتیریشدن قَیتریشنی خواهله‌یدیلر».
کابل یشاوچیسی احمد (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، یقینده اونینگ اکه‌سی ایشگه کېته‌یاتگنده هم‌کسبلریدن بیری بیلن بیرگه طالبان تامانیدن حبسگه آلینگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان اکه‌سی بیلن هم‌کسبی اۉرته‌سیده بوزیقلیق علاقه بارلیگینی طلب قیلیشگن، بیراق آخر-عاقبت پول تۉله‌ش، کفیللیک و مجبوریت عوضیگه ایکّله‌سی هم آزاد قیلینگن.
بو کابللیک شخص شونده‌ی دېیدی: «اکه‌م اداره‌گه کېته‌یاتیب، هم‌کسبلریدن بیرینی یۉل یاقه‌سیده پیاده کېته‌یاتگنینی کۉریب قالگن. اونی اداره‌گه یېتکزیب قۉییش اوچون مو‌ترگه اۉتقزگن؛ بیراق طالبان اولر‌نینگ مو‌ترینی تۉخته‌تیب، ایکّله‌سینی هم بۉلیمگه آلیب کېتیشدی. اۉشه قیز اېرته‌لبدن کېچگچه بۉلیمده سقلندی و آته‌سی‌نینگ کفیللیگی همده مجبوریتیدن کېین آزاد قیلیندی؛ اما اکه‌م طالبان حوزه‌سیده اوچ کېچه-کوندوز قالدی. طالبان اونگه بو قیز بیلن علاقه‌سی بارلیگینی و اونگه اویلنیشی کېره‌کلیگینی اَیتیشگن. اکه‌م اولرگه اویلنگنینی، بو قیز شونچه‌که هم‌کسبی اېکنینی و اونی فقط اداره‌گچه یېتکزیب قۉیماقچی بۉلگنینی توشونتیرگن. آخر-عاقبت پول تۉله‌گنیمیزدن سۉنگ اکه‌منی آزاد قیلیشگه اېریشدیک».
خدیجه (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، طالبان تامانیدن عادی اهالی کییمیده‌گی شخصلر عیاللرنی تۉخته‌تیشده و سۉراق قیلیشده دوام اېتیشی شخصی سوءاستعماللیکلر اوچون شرایط یره‌تماقده. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو حالت آدملر اۉرته‌سیده قۉرقوو و خواطر کېلتیریب چیقرگن.
بو کابللیک یشاوچیسی شونده‌ی دېیدی: «طالبان عادی اهالی کییمیده و استخبارات نامی آستیده قیزلرنی تۉخته‌تیب، سۉراق قیله‌یاتگنی باشقه‌لر بیلن شخصی عداوتی بار بۉلگن شخصلر‌نینگ سوءاستعماللیک قیلیشیگه شرایط یره‌تیشی ممکن. شونینگدېک، قیزلر تامانیدن رد جوابینی آلگن کیشیلر اۉزلری‌نینگ آبرویینی توشیریش اوچون بو وضعیتدن فایده‌لنیشلری ممکن. بونده‌ی معامله‌لر‌نینگ دوام اېتیشی آدملر آره‌سیده قۉرقوو و خواطرنی کوچه‌یتیردی».
شو بیلن بیرگه، کابلده تکسی هیداوچیلریدن بیری بۉلگن تواب (مستعار) عیال یۉلاوچیلرنی تشیگنی اوچون کونیگه بیر نېچه مرته طالبان تامانیدن تۉخته‌تیلیب، سۉراق قیلینیشینی اَیته‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «بو حالت مېنگه الّه‌قچان عادتی بۉلیب قالدی؛ چونکه دېیرلی هر کونی بیر نېچه مرته طالبان مو‌ترده عیاللرنی کۉریب قالیشگنده مېنی تۉخته‌تیب، سۉراق قیلیشه‌دی. اولر آدملر‌نینگ آبرو-اعتباریگه عموماً اعتبار بېریشمه‌یدی. بیر تاماندن حیات قیینچیلیکلری و اقتصادب معمالر بیلن کوره‌شه‌میز، ایکّینچی تاماندن بو کونده‌لیک باسیملر و سۉراقلر بیزنی چرچه‌تدی».
عینی پیتده، استرالیاده‌گی خلق‌ارا کېچیریم تشکیلاتی «افغانستانده‌گی عیاللر و قیزلر اوچون عدالت» ناملی کمپاین باشلب، اوشبو مملکتده‌گی عیاللر احوالینی دنیاده‌گی اېنگ آغیر عیاللر حقوقلری انقراضلریدن بیری دېب اته‌دی. اوشبو تشکیلات‌نینگ معلوم قیلیشیچه، طالبلر قَیته حاکمیتنی اېگه‌لله‌گنیدن بېش ییل اۉتیب هم افغانستان دنیاده‌گی اېنگ جدّی عیاللر حقوقلری انقراضلریدن بیری بۉلیب قالماقده.
خلق‌ارا کېچیریم تشکیلاتی اۉتگن کون افغانستانده عیاللر حقوقلری‌نینگ بوزیلیشی حالتلری تصادفی یاکه اۉتکینچی واقعه‌لر اېمسلیگینی، بلکه عیاللر و قیزلرنی جمعیت‌نینگ برچه ساحه‌لریدن چیقریب یوباریش مقصدیده توزیلگن قصداً قیلینگن و تیزیملی سیاست اېکنینی تأکیدله‌گن اېدی.
