خلق‌ارا اۉقیتووچیلر کونی؛ معاشلر‌نینگ کمه‌ییشی و اقتصادی باسیم اۉقیتووچیلرنی قیزیقیشینی آزه‌یتیرگن
ایلیا
جهان اۉقیتووچیلر کونی مناسبتی بیلن کابلده‌گی دولت مکتبلری‌نینگ بیر گروه اۉقیتووچیلری معاشلری‌نینگ پستلیگیدن شکایت قیلماقده. اولر معاشلر‌نینگ کمه‌ییشی و یشش خرجتلری‌نینگ آشیشی تورموش شرایطلرینی قیینلشتیرگنی، اَیریم اۉقیتووچیلرنی اېسه ایشینی تشلشگه یاکه ایکّینچی ایش بیلن شغللنیشگه مجبور قیلگنینی اَیتماقده. اوشبو اۉقیتووچیلر معاشلر‌نینگ پستلیگی اقتصادی و روحی باسیمنی کوچه‌یتیرگنی، بو اېسه درس بېریش وقتیده اولر‌نینگ دقّتینی جمعلشیگه هم تأثیر قیلگنینی قۉشیمچه قیلماقده.
اوشبو اۉقیتووچیلر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتلریده اوزاق ایش ساعتلری، مسؤولیتلر‌نینگ آغیرلیگی و معاشلر‌نینگ کېچیکتیریب تۉله‌نیشی هم اولر‌نینگ باشقه معمالریدن اېکنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، کتابلر، اۉقوو قۉللنمه‌لری یېتیشمسلیگی و اَیریم درسلیکلر‌نینگ اېسکیرگنی تعلیم جریانینی قیینلشتیرگن. اۉقیتووچیلر اَیریم صنفلرده ۶۰–۷۰ نفر اۉقووچی‌نینگ بۉلیشی اولر‌نینگ اۉقووچیلر‌نینگ تعلیمی احتیاجلریگه یېترلیچه اعتبار قره‌تیشی و برچه‌سینی بهالش امکانیتینی چېکله‌گنینی تأکیدله‌ماقده. اولر اَیریم اۉقووچیلر‌نینگ اشتیاقسیزلیگی و بې‌فرقلیگی هم ایشلریده‌گی قیینچیلیکلرنی آشیرگنینی اَیتماقده.
سۉنگگی آلتی ییلدن بېری دولت مکتبلریدن بیریده درس بېریب کېله‌یاتگن، اۉقیتووچیلردن بیری سهیلا، (مستعار) معلوم قیلیشیچه، اۉقیتووچیلر‌نینگ معاشی اولر‌نینگ یشش خرجتلریگه ماس کېلمه‌یدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اویی بیلن مکتبی اۉرته‌سیده‌گی مصافه اوزاق بۉلگن اۉقیتووچیلر معاشلری‌نینگ بیر قِسمینی ترانسپورت حقیگه صرفله‌یدی، بوندن تشقری، اوی-رۉزغار، دوالنیش، اجاره، سوو، برق و باشقه کونده‌لیک احتیاجلر اوچون هم خرجت قیله‌دی.
اوشبو اۉقیتووچی شونده‌ی دېیدی: «بیر مرته بۉلسه هم مسؤوللر اۉقیتووچیلر‌نینگ معاشینی یشش خرجتلری بیلن سالیشتیریب کۉرسین و اۉقیتووچی بو معاش بیلن کونده‌لیک خرجتلرینی قنده‌ی قاپله‌ی آلیشینی کۉرسین. هر کونی قتناو اوچون ترانسپورت حقی تۉله‌یدیگن، بوندن تشقری، اوی-رۉزغار، کسللیک، کییم-کېچک، اجاره، سوو، برق و باشقه خرجتلری بار اۉقیتووچی حاضرگی معاش بیلن جوده کۉپ معمالرگه دوچ کېلماقده.»
سهیلا اۉقیتووچیلر‌نینگ تورموش شرایطینی یخشیلشنی طلب قیلماقده و هېچ بۉلمه‌گنده ایلگری کمه‌یتیریلگن معاشلر اوّلگی حالتیگه قَیتریلیشی کېره‌کلیگینی اَیتماقده. او شونینگدېک، هر بیر صنفده‌گی اۉقووچیلر سانینی معیاری طرزده بېلگیلش همده مکتبلرنی درسلیکلر و اۉقوو ماتریاللری بیلن تأمینلشنی طلب قیلماقده.
سکّیز ییلدن بېری تعلیم بېریب کېله‌یاتگن، ینه بیر اۉقیتووچی اسرا، (مستعار) معاشلر‌نینگ پستلیگی اۉقیتووچیلر‌نینگ درس بېریش جریانیده دقّتینی جمعلشینی کمه‌یتیرگنینی اَیتماقده. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، پست معاشدن کېلیب چیقه‌دیگن اقتصادی باسیم، اۉقوو امکانیتلری‌نینگ یېتیشمسلیگی و ایش مسؤولیتلری‌نینگ آرتیشی بیلن بیرگه، اۉقیتووچیلر اوچون درس بېریش جریانینی ینه‌ده قیینلشتیرگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو حالت اۉقووچیلرگه بېریله‌یاتگن تعلیم صفتیگه هم تأثیر قیلیشی ممکن.
اوشبو عیال اۉقیتووچی شونده‌ی دېیدی: «اقتصادی احوال یخشی بۉلمسه، حیات باسیمی کوچه‌یه‌دی و اۉقیتووچی درس بېریشگه تۉلیق دقّتینی قره‌ته آلمه‌یدی. اقتصادی معمالردن تشقری، کتابلر، اۉقوو قۉللنمه‌لری و ضرور امکانیتلر‌نینگ یېتیشمسلیگی هم کۉپلب عملی اۉقیتیش اصوللرینی صنفده ضرور درجه‌ده قۉلله‌ی آلمسلیگیمیزگه سبب بۉله‌دی.»
اوشبو اۉقیتووچی‌نینگ فکریچه، بیر صنفده کۉپلب اۉقووچیلر‌نینگ بۉلیشی اولر‌نینگ تورلی احتیاجلریگه اعتبار قره‌تیش و برچه‌سینی درس فعالیتیگه جلب اېتیشنی قیینلشتیره‌دی. اسرا‌نینگ اَیتیشیچه، اۉقیتووچیلر اوچون ملَکه آشیریش امکانیتلری موجود، بیراق صلاحیتنی منتظم آشیریش و زمانوی اۉقیتیش اصوللرینی عملی اۉرگه‌تیش اوچون کۉپراق وقت و دستورلر کېره‌ک.
اسرا شونده‌ی دېیدی: «اگر اۉقیتووچیلر کونیده فقط بیرته ایسته‌گیم بۉلسه، بو ایش شرایطلریمیز یخشیلنیشی و مکتبلرده‌گی تعلیم امکانیتلری کېنگه‌ییشیدیر. اۉقیتووچیلر اوچون منتظم و عملی ملَکه آشیریش دستورلری تشکیل اېتیلسین، شونده بیز ینگیراق اصوللر بیلن ایشله‌ی آله‌میز. برچه قیینچیلیکلرگه قره‌مه‌ی، اۉقووچیلریم‌نینگ رواجلنیشی و موفقیتینی کۉرگنیمده، عیناً شو نرسه مېنی هلی هم ایشیمنی دوام اېتتیریشگه اونده‌یدی.»
ینه بیر اۉقیتووچی سلیمه، (مستعار) ایش محیطی تینچ و هم‌کسبلر اۉرته‌سیده همکارلیک موجود بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، معاشلر‌نینگ کمه‌ییشی و اونی تۉله‌شده‌گی تکراری کېچیکیشلر اۉقیتووچیلر اوچون کۉپلب اقتصادی معمالرنی یوزه‌گه کېلتیرگنینی اَیتماقده. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بو کېچیکیشلر اۉقیتووچیلرگه مالیوی و روحی باسیم اۉتکزیب، اولر‌نینگ یشش خرجتلرینی قاپلشینی قیینلشتیرگن.
اوشبو اۉقیتووچی شونده‌ی دېیدی: «بعضاً معاشیمیزنی ۷۰ کونگچه آلمه‌یمیز و اونینگ قچان تۉله‌نیشی بۉییچه هم انیق رېجه یۉق. بو حالت اۉقیتووچیلرگه کتّه مالیوی و روحی باسیم اۉتکزیب، کونده‌لیک حیاتیمیزنی قیینلشتیرگن.»
دولت مکتبلریدن بیریده ایشله‌یدیگن، اېرکک اۉقیتووچیلردن بیری شمس، (مستعار) طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن کېین اۉقیتووچیلر‌نینگ معمالری کۉپه‌یگنی و اَیریملری تورلی سببلرگه کۉره ایشدن بۉشه‌تیلگنینی اَیتماقده. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم حاللرده ایشدن بۉشه‌تیلگن اۉقیتووچیلر اۉرنیگه باشقه شخصلر تعیینلنگن، معاشلر‌نینگ کېچیکتیریب تۉله‌نیشی اېسه اولر‌نینگ تورموش معمالرینی ینه‌ده کوچه‌یتیرگن. شمس‌نینگ سۉزلریگه کۉره، معاشلر‌نینگ پستلیگی و کېچیکتیریب تۉله‌نیشی اۉقیتووچیلر‌نینگ حتا کونده‌لیک خرجتلرینی قاپلش و دوکانلردن نسیه خرید قیلیشده هم معمالرگه دوچ کېلیشیگه سبب بۉلگن.
اوشبو اۉقیتووچی شونده‌ی دېیدی: «بیز‌نینگ طلبیمیز اۉقیتووچیلر‌نینگ احوالیگه خالصانه اعتبار قره‌تیلیشی و اولر‌نینگ معاشی اۉز وقتیده تۉله‌نیشی. اۉقیتووچی‌نینگ معاشی آیلر دوامیده کېچیکسه، حتا دوکاندار هم اونگه باشقه نسیه بېرمه‌یدی و «اوّلگی قرضینگنی تۉله»، دېیدی. اگر اۉقیتووچیگه اعتبار بېریلمسه، بو‌نینگ عاقبتی فقط معلمگه تعلقلی بۉلمه‌یدی؛ اۉقیتووچی معماگه دوچ کېلسه، بوتون جمعیت هم اونینگ عاقبتلریدن ضرر کۉره‌دی.»
اۉقیتووچیلر‌نینگ معاشلری‌نینگ پستلیگیدن شکایتلری طالبان معارف وزیرلیگی سۉنگگی ییللرده اۉقیتووچیلر معاشی تیزیمینی اۉزگرتیرگن بیر پیتده ینگره‌ماقده. ۸صبح گزېته‌سی تامانیدن اعلان قیلینگن خبرگه کۉره، اَیریم اۉقیتووچیلر‌نینگ معاشی ایش تجربه سی و لوازم درجه‌سیگه اساسلنگن حالده کمه‌یتیریلگن و اَیریم حاللرده اولر‌نینگ معاشیدن ۸۰۰ دن بیر مینگ و ۳۰۰ افغانیگچه قیسقرتیریلگن.
بونگه قرشی روشده، طالبان‌نینگ جهادی مدرسه‌لری خادملری معاشلری حقیده اعلان قیلینگن خبرلرده اوشبو مکتبلرده‌گی اَیریم لوازملر اوچون یوقاریراق معاشلر بېلگیلنگنیدن درَک بېریله‌دی. هبت‌الله‌نینگ بویروغیگه کۉره، جهادی مدرسه‌لرده قرآن حافظی‌نینگ معاشی ۲۰ مینگ افغانی، دین عالِمی‌نینگ شیخولهه‌دیس درجه‌سیده‌گی معاشی اېسه ۲۵ مینگ افغانی اېتیب بېلگیلنگن.
بو فرق دولت مکتبلری اۉقیتووچیلری معاشلر‌نینگ پستلیگی، اونینگ کېچیکتیریب تۉله‌نیشی و یشش خرجتلری‌نینگ آشیشیدن شکایت قیله‌یاتگن همده تورموش شرایطی و ایش شرایطلرینی یخشیلشنی طلب قیله‌یاتگن بیر پیتده یوزه‌گه کېلماقده.
