هزار وعده‌ی ایران یکی وفا نکند

صف طویل تانکر‌های نفتی مربوط به افغانستان در پشت دیوار‌های مرزی ایران نشان می‌دهد که سفر پرطمطراق معاون اول رییس جمهور کشور به ایران چندان دستاوردی هم نداشته است. آخرین گزارش‌ها از آن سوی مرز افغانستان می‌رساند که حدود ۱۶۰ تانکر در فاصله چندمتری نقطه صفر مرزی توقف داده شده‌اند و ایرانی‌ها اجازه ورود این تانکر‌ها را به داخل خاک افغانستان نمی‌دهند. این در حالیست که بیش از هزار و پنج‌صد تانکر دیگر هم دورتر از منطقه مرزی توقف داده شده‌اند. از حدود یک ماه قبل روند ورود مواد نفتی که توسط تاجران افغان از کشور‌هایی به جز ایران نظیر عراق و امارات عربی خریداری شد و قرار بود به شکل ترانزیت از خاک ایران گذر کند، در داخل خاک ایران توقف داده شده است. این توقف دادن تانکر‌های حامل مواد نفتی تنها منحصر به بندر مرزی اسلام‌قلعه در هرات نمی‌گردد بلکه بندر‌های مرزی فراه و نیمروز هم که با ایران مرز‌های مشترک و گمرک‌های مرزی دارند نیز با این مشکل دست به گریبان‌اند. در نخست نقل قول‌هایی از مسوولین ایرانی در رسانه‌ها نشر شد که گویا حکومت ایران به دلیل این‌که این مواد نفتی مربوط به نیرو‌های ناتو است، توسط حکومت ایران توقف داده شده است. ولی با سفر مارشال فهیم، معاون اول رییس جمهور به ایران گزارشاتی مبنی بر حل شدن این مشکل در رسانه‌ها نشر شد. حتا وزیر تجارت نیز از حرکت تانکر‌های حامل مواد نفتی که در ایران توقف داده شده بودند خبر داد ولی شواهد حاکی از چیز دیگری بود. ایرانی‌ها مانند همیشه از وعده دادن تا عملکرد‌شان فاصله زیادی بود و این بار نیز با آن که وعده آزادسازی تمامی تانکر‌ها توسط آنان داده شد ولی در عمل روزانه چهار تا پنج تانکر را اجازه خروج می‌دهند. در حالی‌که چهار ـ پنج تانکر حتا کفایت مصارف روزانه ولایت هرات را هم نمی‌کند.
جالب است که ایرانی‌ها به جز دلیل واهی مربوط بودن این مواد نفتی به نیرو‌های ناتو دلیل دیگری ندارند و با این‌که این مساله هم برای‌شان مسجل است که ناتو نفتی را که مسیرش از داخل خاک ایران باشد هرگز خریداری نمی‌کند ولی حکومت ایران تلاش دارد تا با استناد به این گونه مسایل فشار فراوانی بر افغانستان وارد کند. با توقف انتقال مواد نفتی از مسیر ایران به افغانستان تغییرات زیادی در زمینه قیمت این متاع در سراسر کشور به وجود آمده است. در شهر هرات قیمت یک لیتر پطرول از ۴۲ افغانی ناگهان به ۴۸ و ۵۰ افغانی رسید. در ولایت فراه نیز سطح تغییرات همسان هرات بود ولی در ولایت بادغیس افزایش قیمت مواد نفتی بیشتر از هرات بود و یک لیتر پطرول تا ۵۵ و ۵۸ افغانی هم بالا رفته است. این وضعیت در ولایت دیگر غربی یعنی غور سرسام‌آور است. این ولایت در فصل زمستان با مشکلات عدیده‌ای مانند بسته شدن راه‌های مواصلاتی روبرو است و قیمت‌ها در این فصل تغییر زیادی می‌کند. حالا با توجه با توقف تانکر‌های نفتی گفته می‌شود قیمت یک لیتر پطرول از مرز شصت افغانی هم گذشته است. در داخل شهر هرات نیز نابه‌سامانی‌هایی به دلیل افزایش قیمت مواد نفتی ایجاد شده است. درحالی‌که قیمت مواد نفتی ۲۵ تا سی درصد بالا رفته، راننده‌های موتر‌های شهری نظیر تاکسی و دیگر موتر‌هایی که مسافرین را انتقال می‌دهند ناگهان ۱۰۰ درصد قیمت‌ها را بالا برده‌اند و هیچ کسی هم در این مورد بازخواستی نمی‌کند. جالب است که وقتی از چند راننده تاکسی پرسیدم چرا قیمت‌ها را صد درصد بالا برده‌اید، هرکدام دلیل متفاوتی داشت. یکی می‌گفت در کنار مواد نفتی اصلی مانند پطرول و دیزل، قیمت مواد نفتی دیگر نظیر مبلایل و هایدرولیک و غیره هم که به مواد نفتی ربط دارد بالا رفته و به این خاطر آنان قیمت‌ها را بالا برده‌اند. دیگری می‌گفت کرایه‌اش از یک نفر ده افغانی است، اگر سی درصد قیمت را بالا ببرد باید سیزده افغانی از مردم بگیرد و چون مردم پول خورد کمتری با خود دارند، ناگزیر بیست افغانی از مردم کرایه می‌گیرد.
با این حال تا عصر روز دوشنبه هم وضعیت تانکر‌های توقف داده شده همچنان نامشخص بود. فقیرالله، رییس گمرک ولایت هرات به ۸ صبح گفت با وجود تمام تلاش‌های مسوولین دولت افغانستان، ایرانی‌ها همچنان بر مواضع قبلی خود هستند و با این‌که وعده آزادسازی تانکر‌های توقف داده شده از سوی ایران داده شده بود ولی هنوز هم روزانه چهار یا پنج تانکر مواد نفتی وارد مرز اسلام‌قلعه می‌شوند و بقیه همچنان پشت درب‌های بسته منتظراند. رییس گمرک ولایت هرات می‌گوید ورود روزانه چهار یا پنج تانکر نمی‌تواند برای مصارف روزانه حتا غرب کشور کافی باشد. آقای فقیرالله می‌گوید میان دولت افغانستان و ایران هیچ مشکلی در زمینه ترانزیت کالا وجود ندارد و این تانکر‌ها بر اساس قوانین بین‌المللی تجارت از آسیای میانه و عراق خریداری شده‌اند و مشخص نیست به چه دلیل این تانکر‌ها توقف داده شده‌اند.
رییس گمرک ولایت هرات می‌گوید بر اساس گزارش‌های رسیده روز یک‌شنبه حدود ۱۵۰ تانکر به نزدیکی مرز دو کشور در بندر اسلام قلعه آمده‌اند و احتمال دارد این تانکر‌ها وارد افغانستان شوند ولی تا بعدازظهر روز دوشنبه از این تعداد تانکر خبری نبود. رییس گمرک هرات می‌گوید:‌ «توقف دادن تانکر‌ها در پهلوی این‌که بر عایدات دولت تاثیر منفی دارد، تاجران را نیز متضرر می‌سازد زیرا روزانه از این تانکر‌ها در خاک ایران خاک‌پولی و دمریج زیادی گرفته می‌شود که گفته می‌شود روزانه حدود صد دالر از هر تانکر است.»
با این حال حمیدالله خادم، رییس اتحادیه صنعتگران هرات می‌گوید بخشی از مشکلات موجود برمی‌گردد به موضع انفعالی دولت افغانستان. به گفته آقای خادم دولت در طول هشت نه سال اخیر نتوانسته یک استراتژی مشخص اقتصادی را روی دست بگیرد و براساس همین استراتژی روابط مثبتی را در زمینه‌های اقتصادی با کشور‌های همسایه ایجاد کند. آقای خادم می‌گوید: «این گونه مشکلات تنها از جانب ایران ایجاد نمی‌شود که کشورهای همسایه دیگر نیز در این زمینه برای اقتصاد افغانستان مشکل ایجاد می‌کنند. مانند پاکستان که هر از گاهی بندر‌های تجارتی خود را بر روی ترانزیت افغانستان می‌بندد.» آقای خادم می‌گوید متاسفانه بعضی هم از این‌گونه مشکلات سواستفاده می‌کنند و با توقف تانکر‌های مواد نفتی بدون توجه به مشکلات مردم قیمت‌ها را بالا می‌برند، درحالی‌که ذخیره‌های نفتی‌شان مملو از مواد نفتی است. آقای خادم می‌گوید در کنار تاثیر منفی توقف تانکر‌ها بر زندگی مردم این مساله بر بخش صنعت نیز تاثیر منفی گذاشته و بیشتر کارخانه‌هایی را که با مواد نفتی فعالیت دارند دچار مشکلات عدیده‌ای کرده است.
با این وضعیت افکار عامه براین نظرند که ایران با این گونه اعمال تلاش دارد تا دولت افغانستان را با چالش‌های متعددی روبرو بسازد و از این طریق خواسته‌های خود را که گاه در تقابل با ارزش‌های حسن همجواری و همسایه‌داری قرار می‌گیرد، به کرسی بنشاند. ورنه به عقیده مردم دولت ایران به خوبی می‌داند که مواد نفتی که از طریق ایران به افغانستان وارد می‌شود، به بازار عمومی می‌رود و مصرف‌کنندگان، مردم یا دولت افغانستان‌اند. به عقیده مردم توقف دادن تانکر‌های مواد نفتی که مربوط به تاجران افغان است برخلاف تمام موازین و اصول تجارت بین‌المللی و اصول ترانزیت کالا است. مردم به این باوراند که دولت افغانستان باید از لاک انفعالی خود در قبال کشور‌های همسایه که هرازگاهی مشکلاتی را برای افغانستان ایجاد می‌کنند، بیرون آید و با اتخاذ تدابیر پیش‌گیرانه از بروز چنین برخورد‌هایی جلوگیری کند.
