در فاصله کم‌تر از دو هفته تا انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده امریکا و تنها چند روز مانده به انتخابات پارلمانی اسراییل، تهران به کانون رفت‌وآمدهای دیپلماتیک تبدیل شده است. سفر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران و دیدار آن‌ها با مقامات بلندرتبه ایرانی، دو نمونه از رفت‌وآمدهای جدی دیپلماتیک در روزهای اخیر است. ظاهراً هدف هردو سفر و دیدار، گفت‌وگو درباره چگونه‌گی خروج از وضعیت لرزان و لغزان فعلی در خاورمیانه بوده است؛ وضعیتی که در خلق آن، امریکا و اسراییل و ایران هرکدام به درجاتی مقصرند.
پرسش اصلی این است: آیا این ترافیک سنگین دیپلماتیک می‌تواند مانع شروع جنگ جدید شود؟ برای پاسخ باید میان احتمال ادامه دیپلماسی، احتمال دستیابی به توافق و احتمال وقوع جنگ تفاوت گذاشت. فعال‌بودن گفت‌وگوهای پس پرده، لزوماً به‌معنای نزدیک‌بودن به توافق نیست؛ همان‌طور که افزایش خطر جنگ نیز به این معنا نیست که حمله در هر مقطع زمانی به یک اندازه محتمل است.
برای دونالد ترمپ، ازسرگیری جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند هزینه سیاسی و اقتصادی قابل‌توجهی داشته باشد. جنگ گسترده‌تر، به‌ویژه اگر به اختلال بیشتر در بازار جهانی انرژی منجر شود، موقعیت جمهوری‌خواهان را در انتخابات تضعیف می‌کند. برای ترمپ، فقط یک توافق محدود که به کاهش تنش و آرام‌ترشدن بازار انرژی کمک کند، می‌تواند دستاورد باشد، نه این‌که لزوماً به هر توافقی تن دهد. برای ترمپ، توافقی که از دید افکار عامه و رقیبان دموکراتش، بیش از اندازه به ایران امتیاز بدهد، ممکن است به‌جای پیروزی، به نقطه‌ضعف او تبدیل شود. برای همین، از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد خارج شد.
اما در اسراییل، وضعیت متفاوت است. برای نتانیاهو، مساله فقط جلوگیری از جنگ یا دستیابی به توافق نیست؛ چگونه‌گی نمایش قدرت، ارزیابی نتیجه جنگ و دفاع از کارنامه جنگی نیز اهمیت دارد. در این چهارچوب، توافقی که به توقف جنگ منجر شود، ممکن است برای ترمپ دستاورد انتخاباتی باشد، اما برای نتانیاهو نه. برای همین، نتانیاهو می‌کوشد مانع از شکل‌گیری توافقی شود که گزینه نظامی را همچنان معطل نگه دارد. اگر نتانیاهو نتواند پیش از انتخابات حمله‌ای را آغاز کند، ممکن است بعد از انتخابات چنین کند، حتا اگر برنده هم نشود؛ باتوجه‌به این‌که گاهی مذاکره درون‌پارلمانی در اسراییل برای تشکیل دولت جدید زمان‌بر می‌شود. در این فاصله، دولت مستقر همچنان به‌کارش ادامه می‌دهد. اگر نتانیاهو شکست هم بخورد، پیش از تحویل قدرت می‌تواند شرایط را تغییر دهد.
تهران، یک‌طرف اصلی منازعه، نیز ممکن است تصور کند که زمان به سودش عمل می‌کند. اگر مقام‌های ایرانی باور داشته باشند که تشدید بحران، قیمت انرژی را بالا می‌برد و به موقعیت انتخاباتی ترمپ آسیب می‌زند، شاید ترجیح دهند پیش از انتخابات امتیاز تعیین‌کننده‌ای ندهند. از نگاه آنان، توافق زودهنگام می‌تواند به ترمپ امکان دهد خود را پیروز بحران معرفی کند؛ درحالی‌که ادامه وضعیت «نه جنگ و نه صلح»، فشار سیاسی و اقتصادی بر واشنگتن را حفظ می‌کند.
محاسبه فوق با نگرانی عمیق‌تر جمهوری اسلامی از دوام توافق مرتبط است. تهران ممکن است بیم داشته باشد که ترمپ از توافق برای اعلام یک پیروزی سیاسی استفاده کند، اما پس از عبور از انتخابات دوباره به سیاست فشار یا حتا گزینه نظامی روی آورد. تجربه شکست توافق‌های قبلی و ازسرگیری حمله نظامی، به این بی‌اعتمادی دامن زده است.
در محاسبات تهران، ممکن است امید به تغییر هم‌زمان در واشنگتن و تل‌آویو نیز وجود داشته باشد: تضعیف جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا و کناررفتن نتانیاهو از قدرت در اسراییل. چنین تحولی اگر رخ دهد، می‌تواند فضای سیاسی تازه‌ای ایجاد کند؛ به‌ویژه اگر دموکرات‌ها به اکثریت قاطع و تعیین‌کننده و نه شکننده دست یابند.
از سوی دیگر، تهران با تکیه بر موقعیت تقویت‌شده حوثی‌ها در یمن و در برابر عربستان سعودی، خود را در موضعی می‌بیند که می‌تواند در برابر خواسته‌های واشنگتن سخت‌گیرانه‌تر عمل کند. از این منظر، ایران دلیلی نمی‌بیند که در برابر فشار امریکا به امتیازهای محدود قناعت کند؛ بلکه می‌کوشد با حفظ فشار منطقه‌ای، هزینه نرسیدن به توافق را برای واشنگتن افزایش دهد. این محاسبه نیز می‌تواند رسیدن به تفاهم پیش از انتخابات را دشوارتر و بن‌بست کنونی را تا روشن‌شدن معادلات پس از انتخابات تداوم بخشد.
باتوجه‌به آن‌چه بیان شد، برای فعلاً گفت‌وگوی غیررسمی و غیرمستقیم از طریق میانجی‌ها ادامه خواهد یافت، اما نه به توافقی منجر می‌شود و نه هم رد خواسته‌های طرفین الزاماً جنگ را در پی خواهد داشت. به‌نظر می‌رسد هر دو طرف فعلاً به حفظ همین بن‌بست رضایت دهند؛ وضعیتی که نه صلح است و نه جنگ، اما دوام آن نیز تضمین‌شده نیست. با عبور از انتخابات اسراییل و امریکا، این موازنه شکننده محفوظ نخواهد ماند و خطر جنگ بیش از امروز به گزینه جدی‌تر تبدیل خواهد شد؛ جنگی که سرنوشت توافق بعدی را هم رقم خواهد زد.
