شماری از صادرکننده‌گان میوه افغانستان می‌گویند که مسیر صادرات به پاکستان، به‌ویژه از گذرگاه تورخم، با مشکلات جدی روبه‌روست. آنان هشدار می‌دهند که تداوم این وضعیت می‌تواند آسیب سنگینی به بخش زراعت و تجارت کشور وارد کند. به گفته این صادرکننده‌گان، موترهای حامل میوه و سبزیجات در گذرگاه تورخم بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت متوقف می‌مانند. از دید آنان، این تأخیر سبب فساد بار پیش از رسیدن به بازار شده و تاجران را با زیان‌های سنگین مالی مواجه ساخته است. آنان کم‌کاری مقام‌های پاکستانی و ازدحام در گذرگاه تورخم را از دلایل اصلی این مشکل می‌دانند.
برخی از صادرکننده‌گان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که بسته‌ماندن بندر واگه و دروازه‌های غلام‌خان و خرلاچی، فشار صادرات را تنها بر گذرگاه تورخم متمرکز کرده و مشکلات موجود را شدت بخشیده است. آنان تاکید دارند که باید به موترهای حامل میوه و سبزی، در مقایسه با موترهای زغال‌سنگ و وسایط خالی، اولویت عبور داده شود.
صادرکننده‌گان خاطر نشان می‌کنند که وزارت صنعت و تجارت طالبان پیش‌تر وعده داده بود که روزانه ۱۴ ساعت برای عبور موترهای حامل میوه و سبزی از مرز اختصاص داده می‌شود؛ اما به گفته آنان، این وعده تا کنون حتا برای ۶ ساعت در روز نیز عملی نشده است.
یمن وطن‌یار، یکی از صادرکننده‌گان میوه تازه، می‌گوید که محموله‌های انگور او دو شبانه‌روز است که در گذرگاه تورخم متوقف مانده و این تاخیر هزارها کلدار پاکستانی به او زیان رسانده است. او خواستار ایجاد یک گذرگاه تجاری دیگر با پاکستان و اولویت‌دهی به موترهای حامل میوه و سبزی شده است.
این بازرگان می‌افزاید: «نیم ساعت پیش با راننده‌های موترهای خود تماس گرفتم؛ هنوز در خاک افغانستان بودند. دیروز ساعت ۱۰ صبح از کابل حرکت کردند، اما هنوز آن‌سوی گذرگاه نرسیده‌اند. اگر بارهای انگور من دو شب در راه بماند و شب سوم به پاکستان برسد، حتا کرایه موتر را هم پوره نمی‌کند. گرمی هوا بسیار زیاد است، تصور کنید در پاکستان چقدر گرم‌تر خواهد بود. بار به‌موقع نمی‌رسد و در نتیجه، نه‌تنها سودی نمی‌کنیم، بلکه زیان هم می‌بینیم.»
امید حیدری، یکی دیگر از صادرکننده‌گان میوه تازه، می‌گوید که پاکستان تنها به اندازه‌ای به موترهای افغانستان اجازه عبور می‌دهد که طالبان به موترهای پاکستانی اجازه ورود می‌دهند؛ مساله‌ای که روند صادرات را با چالش جدی مواجه کرده است. او می‌افزاید که برای تسهیل صادرات، باید چالش‌های موجود در گذرگاه تورخم و مشکلات تجارتی با پاکستان حل شده و در کنار آن، بازارهای بدیل نیز ایجاد گردد.
حیدری می‌افزاید: «روزانه میان ۳۰۰ تا ۳۵۰ موتر کالا به پاکستان صادر می‌شود، اما به‌طور میانگین تنها ۱۰۰ تا ۱۳۰ موتر اجازه عبور می‌یابد و باقی وسایط تا یک یا دو روز در مرز متوقف می‌مانند. اگر این چالش‌ها در گذرگاه ادامه یابد، تاجران متضرر می‌شوند. حتا امروز شماری از بازرگانان گفتند که در صورت ادامه این وضعیت، بارگیری را متوقف خواهند کرد. اگر چنین شود، قیمت محصولات کشاورزان کاهش می‌یابد و این یک ضربه بزرگ به بخش زراعت کشور خواهد بود.»
این بازرگان خواهان سرمایه‌گذاری در دهلیزهای هوایی و خطوط راه‌آهن به‌منظور کاهش وابسته‌گی به یک مسیر زمینی است. او می‌گوید: «پاکستان یک بازار محلی است و ما نمی‌توانیم همه میوه‌ها را با موترهای یخچالی صادر کنیم. قیمت این موترها بسیار بالا است. [طالبان] باید در این زمینه همکاری کند تا در صورت توقف بارها برای یک یا دو روز در مرز، از فساد آن‌ها جلوگیری شود.»
گدامحمد کوهدامنی، یکی از صادرکننده‌گان میوه، می‌گوید که از یک ماه به این‌سو، موترهای صادراتی بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت در گذرگاه تورخم متوقف می‌شوند. او دلیل این تاخیر را کم‌کاری مسوولان پاکستانی می‌داند. کوهدامنی می‌افزاید که هرچند کمیسار طالبان در تورخم وعده داده بود روزانه ۱۴ ساعت به عبور موترهای حامل میوه و سبزی اختصاص یابد، اما تا کنون حتا ۶ ساعت آن نیز عملی نشده است.
گدامحمد می‌افزاید: «اگر این مشکلات همچنان ادامه پیدا کند، تاجران مانند سال‌های گذشته متضرر خواهند شد. وقتی تاجر زیان ببیند، نمی‌تواند پول کشاورز و باغ‌دار را پرداخت کند. اکنون در افغانستان زراعت به مرحله‌ای رسیده که کشاورز و باغ‌دار دیگر دل‌گرم نیستند. امروز در بدخشان هر روز حدود ۱۰ تن به‌خاطر کشت مواد مخدر کشته یا زخمی می‌شوند، زیرا می‌دانند اگر به کشاورزی مشروع روی آورند، نه بازاری دارد و نه درآمدی.»
کوهدامنی همچنین می‌گوید که حدود ۲۰ روز پیش، پاکستان با طالبان توافق کرده بود که برای چهار قلم کالای صادراتی تخفیف ۵۰ درصدی در گمرک اعمال شود، اما این تصمیم تا کنون اجرایی نشده است. او می‌افزاید که همچنان برای هر تُن بادنجان رومی، نُه هزار و ۲۵۰ کلدار پاکستانی به‌عنوان تعرفه گرفته می‌شود.
وزارت صنعت و تجارت طالبان اعلام کرده که در مشورت با سکتور خصوصی، روزانه ۱۴ ساعت برای صادرات میوه و سبزی و ۱۰ ساعت برای سایر اقلام صادراتی از گذرگاه تورخم اختصاص داده شده است.
این وزارت همچنین اعلام کرده که در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ میلادی، تجارت میان افغانستان و پاکستان به ۹۸۹ میلیون دالر رسیده که از این میان، ۲۷۷ میلیون دالر صادرات افغانستان و ۷۱۲ میلیون دالر واردات بوده است.
با این حال، اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری افغانستان در سپتامبر ۲۰۲۴ اعلام کرده بود که تجارت میان دو کشور تا ۷۰ درصد کاهش یافته است.
