بهتازهگی ویدیویی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که از یک تبعیض سیستماتیک قومی حکایت دارد و واکنشهای زیادی را نیز برانگیخته است. جوانی که این ویدیو را ثبت کرده، گفته است پدرش از بستر عملیات یک شفاخانه در قندهار، صرفاً بهدلیل هزاره بودن، بدون انجام عملیات مرخص شده و به او گفته شده که «هنوز نوبتش نرسیده است». پسر این مرد با دیدهای گریان از وضعیت تلخ و دردناکی که در این شفاخانه با آن روبهرو شده، اشک میریزد.
عصمتامیری، یکی از باشندهگان ولایت دایکندی، میگوید که پدرش حدود یک هفته پیش بهدلیل مشکل استخوانی در شفاخانه عینومینه در قندهار بستری شده و در انتظار انجام عمل جراحی بهسر میبرده است. به گفته او، با وجود تعیین نوبت، روند درمان بهگونه مکرر به تعویق افتاده است.
امیری میافزاید که برای تامین خون مورد نیاز پدرش با دشواریهای زیادی روبهرو شده و پس از فراهمسازی آن، بیمار به اتاق عملیات منتقل شده است؛ اما پس از ساعتها انتظار، بدون انجام جراحی دوباره به بخش بازگردانده شده است. به گفته او، این وضعیت ناشی از تبعیض قومی بوده است.
این جوان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید: «ما از ولسوالی کیتی ولایت دایکندی هستیم. ۱۲ روز میشود که پدرم دستش شکسته و برای درمان او را به قندهار آوردیم؛ جایی که حدود ۱۸ ساعت راه است. در شفاخانه همه وسایل و تجهیزات مورد نیاز را خودمان تهیه کردیم، تنها تخت دولتی بود بس. پس از یک هفته انتظار، پدرم را به اتاق عمل بردند، اما بعد از شش ساعت بدون انجام جراحی بیرون کردند و گفتند برای شما وقت نیست.» به گفته این جوان، پدرش پس از این تجربه، با ناامیدی شفاخانه را ترک کرده و آنان ناگزیر شدهاند برای ادامه درمان به کابل مراجعه کنند.
امیری میگوید: «وقتی پدرم را بدون جراحی بیرون کردند، دیگر امیدی نمانده بود. خودش گفت از اینجا برویم. ما هم ناچار شدیم به کابل بیاییم. برای نشان دادن این وضعیت، یک ویدیو هم در شبکههای اجتماعی منتشر کردم.»
این جوان میافزاید که در ولایت دایکندی امکانات صحی معیاری وجود ندارد و باشندهگان این ولایت ناچارند بیماران خود را برای درمان به ولایتهای دیگر انتقال دهند. به گفته او، پدرش اکنون در کابل تحت درمان قرار دارد.
در همین حال، یکی از پزشکانی که در دوره نخست حاکمیت طالبان در شفاخانه پلیکلینیک مرکزی کابل کار میکرد، میگوید که او نیز بهدلیل آنچه «توزیع خون به بیماران هزاره» عنوان میکند، برای مدتی بازداشت شده است. او که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میافزاید که پس از آن از کار برکنار شده و اسنادش نیز از بین برده شده است.
این پزشک میگوید: «در دوره اول طالبان در بانک خون کار میکردم. مرا به این اتهام که بیشتر به بیماران هزاره رسیدهگی میکنم، به مدت ۲۰ روز زندانی کردند. در زندان مورد لتوکوب و شکنجه قرار گرفتم و حتا شوک برقی میدادند. در نتیجه همان شکنجهها دچار مشکل دیسک کمر شدم. پس از رهایی، به من هشدار دادند که دیگر نمیتوانم کار کنم. از آن زمان کابل را ترک کردم. تبعیض واقعاً وجود دارد و وضعیت شفاخانهها نگرانکننده است.»
ویدیویی عصمت امیری در شبکههای اجتماعی بهگونه گسترده دستبهدست میشود. شماری از فعالان سیاسی، مدنی و کاربران شبکههای اجتماعی آن را واقعیت تلخ و شرمآور افغانستان توصیف کردهاند که در آن بیماران براساس قومیت تداوی میشوند.
حمشت رادفر، یکی از فعالان سیاسی، نوشته است: «ساختار تبعیض و ستم نه شاخ دارد و نه دم. در چند کیلومتری همین شفاخانه، ملاهبو [هیبتالله] در یک زیرزمین مخوف، ولایت امر مسلمانان جهان را عربده میکشد. با این حال، گلهگله آدم مکتبخوانده و دنیا دیده ۲۴ ساعت سرگرم سفیدنمایی و قومیتزدایی از طالباناند.»
عارف رحمانی، عضو مجلس نمایندهگان پیشین نوشته است: « روایت عصمت امیری، جوانی از ولایت دایکندی، دیگر یک درد دل ساده نیست. این سند زندهای است از آپارتاید انسانی در شفاخانه ۳۵۰ بستر عینو مینه قندهار؛ جایی که استخوان شکسته یک پدر پیر، زیر چرخدندههای تعصب قومی و قومپرستی خرد میشود.»
شریف سنگین، یکی از کاربران، نوشته است: «این روایت بازتاب تبعیض ساختاری در دسترسی به خدمات صحی و بهرهمندی از داراییهای بیتالمال است؛ جایی که حق عمومی به امتیاز قومی تقلیل یافته است. وقتی منابع عمومی بهجای معیار شهروندی، براساس هویت قومی توزیع میشود، اصل برابری بهطور بنیادین نقض میگردد.»
این در حالی است که پیشتر ولکر ترک، کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، در نشست شورای حقوق بشر هشدار داده بود که افغانستان به «گورستان» حقوق بشر بدل شده است. به گفته او، از زمان سلطه مجدد طالبان، فرمانها و مقررات متعدد، تاثیرات گسترده و منفی بر زندهگی شهروندان گذاشته و حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آنان را محدود کرده است.
پیش از این، طالبان فعالیت شماری از مراکز صحی در بخشهایی از ولایت دایکندی را که پیشتر از سوی یک نهاد بینالمللی حمایت میشد، متوقف کردند. در پی این اقدام، این مراکز با مشکلات جدی روبهرو شدهاند.
باشندهگان ولسوالیهای اشترلی، خدیر، کیتی و شهرستان دایکندی میگویند که دسترسی به خدمات صحی برای آنان دشوارتر شده و این وضعیت نگرانیها را افزایش داده است.
