شماری از بازرگانان کشور می‌گویند که توقف تجارت میان افغانستان و پاکستان در یک سال گذشته، میلیون‌ها افغانی زیان مالی به آنان وارد کرده است. آنان می‌افزایند که در پی این وضعیت، ناگزیر شده‌اند بخشی از فعالیت‌های تجارتی خود را متوقف کنند و شمار کارمندان‌شان را کاهش دهند. به گفته آنان، بسته‌ماندن گذرگاه‌های تجارتی نه‌تنها سبب از دست رفتن قراردادهای تجارتی‌شان شده، بلکه آنان را به استفاده از مسیرهای بدیل و پرهزینه نیز وادار کرده است.
این بازرگانان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که تاخیر در انتقال محموله‌ها، فاسدشدن کالاها و افزایش هزینه‌های انتقال، از عمده‌ترین چالش‌های آنان در استفاده از مسیرهای بدیل است. آنان خواهان بازگشایی مسیرهای تجارتی با پاکستان، در کنار تنوع‌بخشیدن به مسیرهای ترانزیتی افغانستان هستند.
گدا محمد کوهدامنی، یکی از بازرگانان کشور، می‌گوید که با گذشت یک سال از بسته‌ماندن مسیرهای تجارتی میان افغانستان و پاکستان، او و دیگر بازرگانان با زیان‌های هنگفت مالی روبه‌رو شده‌اند. او می‌افزاید که پیش از بسته‌شدن این مسیرها، روزانه سه تا چهار تیلر کالا به پاکستان صادر می‌کرد، اما اکنون حجم فعالیت‌های تجارتی‌اش کاهش یافته است. به گفته او، بازرگانان در یک سال گذشته برای انتقال کالا به مسیرهای بدیل روی آورده‌اند، اما هزینه‌های بلند، ازدحام در گذرگاه‌ها و تاخیر در رسیدن محموله‌ها، مشکلات تازه‌ای برای آنان ایجاد کرده است.
این بازرگان می‌گوید: «پیش از بسته‌شدن مسیر پاکستان، روزانه چهار تا پنج موتر باربری را بارگیری می‌کردیم و برای جمع‌آوری، بسته‌بندی و بارگیری هر موتر به ۳۵ تا ۴۰ کارگر نیاز داشتیم؛ اما اکنون کارگرانی که هر سال با ما کار می‌کردند، بیکار شده‌اند و ما نیز از روی ناگزیری شماری از کارمندان شرکت و دکان‌های خود را اخراج کرده‌ایم.
یمین وطنیار، یکی دیگر از بازرگانان کشور، ادامه بسته‌ماندن مسیرهای تجارتی میان افغانستان و پاکستان را به سود هیچ‌یک از دو کشور نمی‌داند. او می‌گوید که طالبان و مقام‌های پاکستانی باید اختلافات سیاسی را از تجارت جدا کنند و برای بازگشایی گذرگاه‌ها اقدام کنند. به باور او، ازسرگیری تجارت میان دو کشور می‌تواند به بهبود وضعیت بازرگانان و باغ‌داران کمک کند.
این بازرگان می‌گوید: «تجارت باید از سیاست جدا نگه داشته شود. پاکستان برای میوه و سبزی افغانستان بازار مناسبی است و افغانستان نیز بازار خوبی برای محصولات پاکستان است. سال گذشته، پس از بسته‌شدن مسیر پاکستان، حدود ۳۵۰ هزار دالر در بخش تجارت سیب و انگور زیان کردیم. این پول متعلق به مردم بود و اکنون به باغ‌داران و صرافان قرض‌دار هستیم.»
احمدشاه یارزاده، یکی دیگر از بازرگانان کشور، می‌گوید که بسته‌ماندن مسیر تجارتی پاکستان در یک سال گذشته، صادرات کالاهای افغانستان به بازارهای خارجی را با چالش روبه‌رو کرده و هزینه انتقال آن‌ها را افزایش داده است. به گفته او، پیش از بسته‌شدن این مسیر، انتقال کالا از طریق پاکستان به هند ۱۰ تا ۱۵ روز زمان می‌برد و هزینه آن برای هر واحد کالا ۲۵ سنت بود؛ اما اکنون انتقال کالا از مسیر ایران حدود دو ماه طول می‌کشد و هزینه آن به ۷۰ تا ۸۰ سنت رسیده است.
این بازرگان می‌گوید: «پیش از بسته‌شدن مسیر پاکستان، انتقال کالا به هند ۱۰ تا ۱۵ روز زمان می‌برد و هزینه آن ۲۵ سنت بود؛ اما اکنون انتقال از مسیر ایران حدود دو ماه طول می‌کشد و هزینه آن به ۷۰ تا ۸۰ سنت افزایش یافته است. این وضعیت صادرات ما را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است. امیدواریم مسیرهای تجارتی پاکستان و ایران دوباره به حالت عادی برگردند.»
غلام‌یحیی مشکوانی، یکی دیگر از بازرگانان کشور، می‌گوید که طولانی‌شدن مسیرهای انتقال کالا، دسترسی بازرگانان افغان به بازارهای خارجی را دشوار کرده است.
مشکوانی می‌افزاید: «پیش از بسته‌شدن مسیر پاکستان، انتقال کالا از تورخم به واگه هفت روز و از چمن ۱۳ روز زمان می‌برد و هزینه انتقال هر کیلو ۲۰ تا ۲۵ سنت بود؛ اما اکنون این هزینه به دو دالر افزایش یافته است. مسیرهای بدیل نیز به‌دلیل زمان‌گیر بودن، مشکلات زیادی برای بازرگانان ایجاد کرده‌اند.»
در همین حال، شماری از کارشناسان اقتصادی می‌گویند که بسته‌ماندن مسیرهای تجارتی پاکستان، با وجود فراهم‌کردن زمینه برای گسترش تولیدات داخلی و استفاده از مسیرهای بدیل، تجارت افغانستان را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.
عبدالنصیر رشتیا، یکی از کارشناسان مسایل اقتصادی، می‌گوید که بسته‌شدن مسیرهای تجارتی پاکستان، با وجود ایجاد اختلال در تجارت افغانستان و افزایش بهای برخی کالاها، فرصتی برای کاهش وابستگی به این کشور و یافتن مسیرهای بدیل فراهم کرده است. او می‌افزاید که افغانستان برای کاهش این وابستگی، باید تولیدات داخلی را گسترش دهد و با اتصال به شبکه‌های خط آهن منطقه، راه‌های دسترسی خود به بازارهای جهانی را متنوع سازد.
رشتیا می‌گوید: «بسته‌شدن مسیر پاکستان هم یک چالش بود و هم یک فرصت؛ زیرا از یک‌سو تجارت افغانستان را مختل کرد و بهای برخی کالاها افزایش یافت، اما از سوی دیگر، زمینه‌ای فراهم شد تا افغانستان به مسیرهای جدید آشنا شود و برخی کالاهایی را که از پاکستان وارد می‌کرد، در داخل کشور تولید کند.»
این کارشناس اقتصادی تاکید می‌کند: «وابستگی افغانستان زمانی کاهش می‌یابد که به شبکه خط آهن منطقه وصل شود؛ زیرا افغانستان کشوری محاط به خشکه است و برای دسترسی به بازارهای جهانی و کشورهای منطقه، به مسیرهای متنوع ترانزیتی نیاز دارد.»
میر شکیب میر، یکی دیگر از کارشناس مسایل اقتصادی، می‌گوید که افغانستان برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی باید مسیرهای ترانزیتی خود را متنوع سازد و وابستگی به یک مسیر را کاهش دهد. به گفته او، توسعه زیرساخت‌های ترانزیت هوایی می‌تواند گزینه‌های بیشتری برای انتقال کالا فراهم کند و هزینه‌های تجارت را کاهش دهد. او هشدار می‌دهد که وابستگی بیش از حد به یک مسیر، اقتصاد افغانستان را در برابر تنش‌های سیاسی و اختلال در تجارت آسیب‌پذیر می‌سازد.
آقای میر می‌گوید: «ما باید مسیرهای تجارتی خود را متنوع بسازیم و هیچ‌گاه بیش از ۱۵ درصد تجارت خود را به یک مسیر وابسته نسازیم؛ زیرا توقف یا آسیب‌دیدن آن مسیر می‌تواند تجارت کشور را با مشکل روبه‌رو کند.»
پاکستان در ۱۲ اکتوبر ۲۰۲۵، پس از درگیری‌ها میان نیروهای پاکستانی و طالبان در مناطق نزدیک خط دیورند، گذرگاه‌های تجارتی و رفت‌وآمد میان دو کشور را بست. بسته‌شدن این گذرگاه‌ها، تجارت میان دو کشور را مختل کرد و بازرگانان افغانستان را با چالش‌هایی چون افزایش هزینه‌های انتقال کالا، تاخیر در رسیدن محموله‌ها و محدودشدن دسترسی به بازار پاکستان روبه‌رو ساخت.
در پی این وضعیت، شماری از بازرگانان افغانستان برای انتقال کالاهای خود به مسیرهای بدیل، به‌ویژه مسیر ایران، روی آوردند؛ اما طولانی‌شدن زمان انتقال، ازدحام در گذرگاه‌ها و فاسدشدن کالاهای زودفاسدشدنی، هزینه‌ها و خطرهای انتقال را افزایش داده است.
بسته‌ماندن گذرگاه‌ها در حالی ادامه دارد که اختلافات امنیتی میان اسلام‌آباد و طالبان همچنان پابرجاست.
