شماری از پزشکان در کابل میگویند که در ماههای اخیر موارد ابتلا به کمخونی در میان زنان و دختران افزایش یافته است. آنان علت این افزایش را فقر، ناآگاهی، تغذیه نامناسب و دسترسی محدود به مکملهای آهن و فولیکاسید عنوان میکنند. این پزشکان میافزایند که این وضعیت در میان زنان باردار، شیرده و تازهزایمانکرده بیشتر دیده میشود که نبود دسترسی کافی به خدمات صحی و برنامههای منظم توزیع مکملها این مشکل را تشدید کرده است. به گفته پزشکان، کمحوصلهگی، کماشتهایی، رنگپریدهگی، زردی جلد، ریزش مو، شکنندهگی ناخنها، بیعلاقهگی به کار، کسالت، بیخوابی و افزایش تپش قلب از علایم رایج کمخونی است.
این پزشکان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح هشدار میدهند که در صورت عدم درمان بهموقع، این بیماری میتواند به ضعف و خستهگی مزمن، کاهش تمرکز، تنگی نفس و مشکلات قلبی منجر شود و در موارد شدید حتا خطر نارسایی قلبی را در پی داشته باشد. به گفته آنان، کمخونی میتواند در زنان باردار حتا خطر زایمانهای پرخطر، تولد نوزادان کموزن و ضعف جسمانی مادران را افزایش دهد. آنان تاکید میکنند که مصرف مکملهای آهن و فولیکاسید میتواند در کاهش این بیماری موثر باشد، اما باید تنها با مشوره پزشک استفاده شود. پزشکان همچنین بر گسترش آگاهیدهی و برنامههای پیشگیری و درمان کمخونی تاکید دارند.
بنفشه عارفی، یکی از پزشکان نساییولادی، میگوید که در سالهای اخیر موارد کمخونی بهدلیل فقر، تغذیه نامناسب و دسترسی نداشتن به مکملهای کاهشدهنده کمخونی افزایش یافته است. او میافزاید که دختران جوان، زنان باردار و زنان شیرده بیشتر در معرض این خطر قرار دارند. به گفته او، در صورت عدم درمان کمخونی، این بیماری میتواند باعث ضعف و خستهگی مزمن، کاهش تمرکز، تنگی نفس، مشکلات قلبی و در موارد شدید حتا نارسایی قلبی و سایر عوارض جدی شود.
این پزشک میگوید: «در حال حاضر، بیکاری و فقر باعث شده بسیاری از خانوادهها غذای نامناسب مصرف کنند و این موضوع روند کمخونی را در سالهای اخیر افزایش داده است. متاسفانه بسیاری از زنان و دختران بهدلیل مشکلات اقتصادی نمیتوانند به پزشک مراجعه کنند و در صورت مراجعه نیز توانایی انجام معاینات را ندارند. حتا اگر دوا را تهیه کنند، بهدلیل تغذیه نامناسب و مشکلات گوارشی که در برخی افراد وجود دارد، نمیتوانند آن را بهدرستی تحمل یا استفاده کنند.»
بانو عارفی به زنان و دختران توصیه میکند که برای پیشگیری از کمخونی، در برنامه غذایی روزانه خود از سبزیجات تازه استفاده کنند.
بسمالله غفاری، یکی دیگر از پزشکان، میگوید افراد مبتلا به کمخونی باید برای تشخیص علت بیماری و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنند. او میافزاید که بیماران نباید بدون مشوره پزشک از قرصهای آهن استفاده کنند، زیرا هر نوع کمخونی ناشی از کمبود آهن نیست؛ هرچند کمبود آهن یکی از عوامل اصلی کمخونی در میان زنان و دختران افغانستان به شمار میرود. به گفته او، آموزش خانوادهها درباره تغذیه سالم نیز میتواند نقش مهمی در کاهش این بیماری داشته باشد.
این پزشک میگوید: «اگر کمخونی نادیده گرفته شود، میتواند باعث ضعف سیستم ایمنی، مشکلات قلبی، اختلال در رشد و افزایش خطر عوارض بارداری شود. در موارد شدید، بیمار باید حتماً به داکتر مراجعه کند. برای پیشگیری و درمان کمخونی، مصرف مواد غذایی سرشار از آهن مانند لوبیا، عدس، نخود، گوشت، جگر و سبزیجات توصیه میشود. همچنین مصرف میوههای حاوی ویتامین C مانند لیمو و نارنج به جذب بهتر آهن کمک میکند. بهتر است چای و قهوه نیز با فاصله از وعدههای غذایی مصرف شود تا مانع جذب آهن نشود.»
در همین حال، شماری از زنان و دختران مبتلا به کمخونی میگویند که این بیماری زندهگی روزمره آنان را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. آنان میافزایند که بهدلیل مشکلات اقتصادی، توانایی مراجعه به مراکز صحی و درمان مناسب را ندارند. این افراد از نهادهای مسئول میخواهند تا خدمات صحی رایگان و امکانات درمانی لازم را برای بیماران کمخون فراهم کنند.
حسیبا، یکی از دختران جوان، میگوید که ضعف، سرگیجه، کسالت و درد مفاصل بهدلیل کمخونی شدید به بخشی از زندهگی روزمرهاش تبدیل شده است. او میافزاید که بهدلیل مشکلات اقتصادی نمیتواند با تغذیه مناسب یا دریافت مکملها، کمخونی خود را کاهش دهد. به گفته او، زمانی که در مکتب درس میخواند، هر هفته قرص آهن دریافت میکرد، اما پس از محرومشدن دختران از آموزش، این روند متوقف شده است.
این دختر میگوید: «وقتی زیاد سرگیجه و بیحالی پیدا کردم به کلینیک مراجعه کردم و داکتر گفت که کمخون هستم. وضعیت اقتصادی خانواده ما چندان خوب نیست تا بتوانیم غذای سالم مصرف کنیم یا به داکتر مراجعه و دواهای مورد نیاز را تهیه کنیم. کمخونی باعث شده است بیشتر اوقات احساس خستهگی، سرگیجه و کمبود انرژی داشته باشم و این موضوع در درس خواندن و انجام کارهای روزانه برایم مشکل ایجاد کرده است.»
شکیلا (مستعار)، یکی از زنانی که بهتازهگی زایمان کرده است، میگوید پس از زایمان به کمخونی شدید دچار شده، اما بهدلیل مشکلات اقتصادی توان تهیه تغذیه مناسب را ندارد. او میافزاید که کمخونی باعث خستهگی بیش از حد در او شده و دیگر نمیتواند مانند گذشته به فرزندان و خانوادهاش رسیدهگی کند.
این زن که پس از مراجعه به پزشک متوجه کمخونیاش شده، میگوید: «وقتی به داکتر رفتم، زیاد سرگیجه داشتم، بیحال بودم و عضلاتم خیلی درد میکرد. داکتران برایم معاینات نوشتند، در شفاخانه علیآباد انجام دادیم که هزینهاش کمتر است. نتیجه معلوم شد که کمخون هستم. داکتر گفت غذای خوب و میوه بخورم، اما خدا شاهد است که گاهی چیزی برای خوردن پیدا میشود و گاهی نه. موادی که داکتر توصیه کرده، برای ما بسیار قیمت است. گوشت قیمت است، حتا میوه هم گاهی نمیتوانیم بخریم. شوهرم کارگر روزمزد است؛ بعضی روزها کار دارد و بعضی روزها بیکار است، به همین دلیل تامین نیازهای غذایی برای ما بسیار دشوار شده است.»
کمخونی، وضعیتی است که در آن تعداد گلبولهای سرخ سالم یا میزان هموگلوبین در خون کمتر از حد طبیعی است و بهعنوان یکی از مشکلات مهم صحی در سطح جهان شناخته میشود. با این حال، زنان در افغانستان به دلیل مجموعهای از عوامل فیزیولوژیک، اجتماعی و اقتصادی، بهگونه ویژه در معرض این بیماری قرار دارند.
پیش از این، صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) بر اهمیت دریافت مکملهای آهن و فولیکاسید برای پیشگیری از کمخونی در میان دختران نوجوان و زنان تأکید کرده بود. این نهاد همچنین در گزارشی اعلام کرده است که حدود ۴۰ درصد زنان در افغانستان از کمخونی یا انیمیا رنج میبرند.
