پس از بارش اخیر برف در کابل، بازار لباس‌های دست‌دوم یا لیلامی بار دیگر در گوشه‌وکنار شهر رونق گرفته و باشنده‌گان کابل برای فرار از سرما به این لباس‌ها، که از کشورهای مختلف وارد بازار می‌شوند، روی آورده‌اند.
همزمان، شماری از داکتران هشدار می‌دهند که استفاده از لباس‌های دست‌دوم یا لیلامی وارد شده از کشورهای خارجی، به‌ویژه کشورهای آسیایی، می‌تواند خطرات صحی جدی به همراه داشته باشد. آنان می‌افزایند که این لباس‌ها اغلب مصون نیستند و ممکن است سبب ابتلا به بیماری‌های گوناگون، از جمله توبرکلوز (سل) شوند، زیرا در بسیاری از کشورهای آسیایی، این بیماری هنوز به‌طور کامل ریشه‌کن نشده است.
به گفته داکتران، در این کشورها پروسه ضدعفونی و پاکسازی لباس‌های لیلامی به‌درستی انجام نمی‌شود.
این داکتران در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که بیماری‌هایی مانند هپاتیت، سوزاک، سفلیس، عفونت‌های قارچی، شپش، اسکابیس و سایر عفونت‌های باکتریایی نیز ممکن است از طریق لباس‌های دست‌دوم منتقل شوند. داکتران تأکید می‌کنند که شهروندان باید پس از خرید لباس‌های لیلامی، آن‌ها را به درستی بشویند و خوب اتو کنند تا برای پوشیدن ایمن باشند. آنان از شهروندان می‌خواهند که هرگز لباس‌های زیرشان را از لیلامی نخرند و سلامت خود را به دلیل قیمت کمتر به خطر نیندازند.
سمیرا شهیر رحیمی، یکی از داکتران در کابل، می‌گوید استفاده از لباس‌های لیلامی وارداتی، به‌ویژه آن‌هایی که از کشورهای آسیایی می‌آیند، می‌تواند خطر ابتلا به بیماری توبرکلوز (سل) را افزایش دهد. او می‌افزاید که این لباس‌ها در کشورهای مبدأ، مراحل کامل ضدعفونی و پاکسازی را طی نمی‌کنند و به همین دلیل ممکن است آلوده باشند.
او می‌گوید: «در بازار کابل، لباس‌های وارداتی از کشورهای آسیایی دیده می‌شوند که اگر شست‌وشو و ضدعفونی صحیح روی آن‌ها انجام نشود، ممکن است بیماری‌های خطرناکی مانند توبرکلوز را منتقل کنند. در این کشورها بیماری سل به شکل درست ریشه‌کن نشده است. از سویی هم باکتری توبرکلوز می‌تواند در محیط‌های تاریک، مرطوب و در قسمت‌های پنهان لباس برای مدت طولانی زنده بماند، به‌ویژه در لباس‌های ضخیم، پشمی و چندلایه.»
بسم‌الله غفاری، داکتر دیگر در کابل، می‌گوید که استفاده از لباس‌های دست‌دوم در افغانستان رایج است، اما اگر این لباس‌ها به‌درستی شسته و ضدعفونی نشوند، می‌توانند سلامت شهروندان را به خطر بیندازند. به گفته او، کودکان و سالمندان بیشتر در معرض آسیب‌های ناشی از استفاده از لباس‌های دست‌دوم قرار دارند.
او می‌گوید: «لباس‌های دست‌دوم که قبل از استفاده شسته نشوند، می‌توانند باعث بیماری‌های جلدی مانند عفونت‌های قارچی، اسکابیس و شپش شوند. لباس‌های زیر، جوراب‌ها و لباس‌های تنگ بیشتر افراد را بیمار می‌کنند و زمینه را برای انتقال بیماری‌ها فراهم می‌کنند.»
غفاری هشدار می‌دهد: «لباس‌های وارداتی ممکن است حاوی عرق خشک‌شده، سلول‌های مرده پوست و مواد شیمیایی باشند که باعث حساسیت‌های پوستی، خارش و مشکلات تنفسی نیز می‌شوند.»
منیر احمد ریحان، داکتر دیگر، می‌گوید که شست‌وشو و ضدعفونی درست لباس‌های لیلامی می‌تواند استفاده از آن‌ها را ایمن کند و خطری برای پوست ایجاد نکند.
او تأکید می‌کند که نگه داشتن لباس‌های دست‌دوم در کیسه پلاستیکی برای چند روز و شست‌وشوی دوباره آن‌ها، می‌تواند میکروب‌ها را از بین ببرد.
او می‌افزاید: «قارچ، خارش و موارد مشابه می‌تواند از طریق لباس‌های لیلامی منتقل شود، اما جوش‌ها و سایر مشکلات پوستی ایجاد نمی‌کند. این مساله در کشور ما کمتر رایج است و مردم معمولاً این لباس‌ها را می‌خرند، اما اگر نکات ضدعفونی رعایت شود، مشکلی پیش نخواهد آمد. بهتر است لباس‌ها را خوب شست، در آفتاب گذاشت یا به مدت سه تا چهار روز در پلاستیک بسته نگه داشت و سپس شست تا میکروب‌ها از بین بروند.»
در همین حال، شماری از باشنده‌گان کابل درباره استفاده از لباس‌های لیلامی دیدگاه‌های متفاوتی دارند. برخی می‌گویند که استفاده از لباس‌های لیلامی یا دست‌دوم از گذشته‌های دور در کشور مرسوم بوده و تا کنون هیچ بیماری‌ای ایجاد نکرده است. این افراد معتقدند که این لباس‌ها در زمستان آن‌ها را گرم نگه می‌دارد و قیمت آن نیز با وضعیت اقتصادی‌شان سازگار است. اما برخی دیگر می‌گویند که استفاده از لباس لیلامی، به‌ویژه لباس زیر، برای‌شان مشکلات پوستی به همراه داشته است.
یعقوب که برای خرید کورتی زمستانی با پسر ده ساله‌اش به بازار لیلامی آمده، پس از جست‌وجو در میان لباس‌هایی که روی هم انبار شده‌اند، لباسی را که مناسب پسرش می‌داند، قبل از هر نوع شست‌وشو بر تن او می‌کند. او با این کار تلاش دارد مطمئن شود که کورتی برای پسرش مناسب است، اما نمی‌داند همین اقدام ساده ممکن است پسرش را در معرض خطرات جدی سلامتی قرار دهد.
از دید این باشنده کابل، مردم افغانستان به میکروب‌ها عادت دارند و به باور او، این کار به پسرش آسیبی نمی‌رساند.
یعقوب می‌افزاید: «مردم افغانستان به میکروب‌ها عادت دارند. در لباس و کفش هیچ اتفاقی نمی‌افتد؛ نهایتاً کمی حساسیت ممکن است پیش بیاید، اما مردم افغانستان با میکروب‌ها بزرگ شده‌اند. میکروب‌های کوچک و ریز باعث بیماری نمی‌شوند.»
سلیمان، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که او از گذشته تا کنون از اجناس لیلامی استفاده کرده و با هیچ مشکلی روبه‌رو نشده است.
او می‌افزاید: «ما لباس لیلامی را هم در گذشته و هم حال، قبل از استفاده، اول شست‌وشو می‌کنیم و بعد می‌پوشیم. به همین دلیل برای ما هیچ مشکلی پیش نیامده است. اما از دوستان شنیده‌ایم که کسانی که بدون شست‌وشو لباس‌ها را استفاده کرده‌اند، دچار برخی بیماری‌ها شده‌اند.»
حسین، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که پیش از این اکثر لباس‌های مورد نیازش را از بازارهای لیلامی تهیه می‌کرد؛ اما پس از شیوع یک نوع بیماری پوستی میان اعضای خانواده‌اش، دیگر از لباس‌های دست‌دوم یا لیلامی استفاده نمی‌کند.
او می‌افزاید: «یک‌بار از لیلامی یک لباس خریدیم، و نه تنها برای فردی که آن را خریده بودیم مشکل ایجاد شد، بلکه برای سایر اعضای خانواده هم مساله به وجود آمد. از آن به بعد دیگر هرگز لباس لیلامی نخریدیم.»
بازار لیلامی که از گذشته یکی از بازارهای پررونق در افغانستان بوده، مزیت‌هایی برای مردم و فروشنده‌گان داشته است. از یک‌سو، مردم می‌توانند لباس‌هایی با قیمت پایین‌تر تهیه کنند و از سوی دیگر، برای شماری از افراد زمینه کار و کسب درآمد فراهم شده است.
بازارهای کوته سنگی، سینمای پامیر و در گذشته بازار بوش، که طالبان آن را به بازار مجاهدین تغییر دادند، از مشهورترین بازارهای فروش لباس‌های لیلامی هستند. در این بازارها انواع بوت، دستکول، لباس و دیگر اجناس متنوع عرضه می‌شود و مردم آن‌ها را می‌خرند.
داکتران اما هشدار می‌دهند که این لباس‌ها می‌توانند باعث بیماری شوند و باید به‌خوبی شسته شوند، تا برای افرادی که از لحاظ اقتصادی توانایی خرید لباس نو را ندارند، خطری ایجاد نکنند.
