شماری از خانواده‌های بیماران مبتلا به سرطان می‌گویند که با وجود فعالیت بخش‌های تشخیص و درمان این بیماری در شماری از شفاخانه‌های دولتی، امکانات کیموتراپی و سایر خدمات تخصصی سرطان همچنان محدود است. آنان می‌افزایند که نبود خدمات رادیوتراپی، کمبود تجهیزات پزشکی، داروهای مورد نیاز و متخصصان این بخش، روند درمان بیماران را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.
این خانواده‌ها در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که شماری از روش‌های درمانی مورد نیاز بیماران سرطانی در داخل کشور در دسترس نیست و آنان ناگزیرند برای ادامه درمان به کشورهای همسایه مراجعه کنند؛ اما مشکلات دریافت ویزا و هزینه‌های سنگین درمان، این گزینه را نیز برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار ساخته است.
به گفته آنان، امکانات تشخیص و درمان سرطان در کابل و شماری از ولایت‌ها، از جمله هرات، نسبت به سایر مناطق بهتر است؛ اما در بسیاری از ولایت‌ها، بیماران حتا به خدمات ابتدایی تشخیص و درمان این بیماری نیز دسترسی ندارند. آنان می‌افزایند که برخی داروهای مورد نیاز بیماران سرطانی یا در بازار یافت نمی‌شود و یا در صورت موجود بودن، قیمت بلند آن مانع خریداری توسط خانواده‌ها می‌شود.
این خانواده‌ها هشدار می‌دهند که ادامه این وضعیت، سبب تاخیر در آغاز روند درمان و وخیم‌تر شدن وضعیت صحی شماری از بیماران شده است. آنان از طالبان می‌خواهند که امکانات تشخیص و درمان سرطان، به‌ویژه خدمات کیموتراپی، رادیوتراپی و دسترسی به داروهای تخصصی، در سراسر کشور گسترش یابد.
سیدمحمد رحیمی، یکی از باشنده‌گان ولایت غزنی که مادرش به بیماری سرطان مبتلا است، از محدود بودن امکانات درمان سرطان، به‌ویژه خدمات کیموتراپی، در کشور شکایت می‌کند. او می‌گوید که خدمات تخصصی درمان سرطان، از جمله کیموتراپی، به‌گونه‌ای که پاسخ‌گوی نیاز بیماران باشد، در دسترس نیست و این موضوع روند درمان بیماران را با دشواری‌های جدی روبه‌رو کرده است.
آقای رحیمی می‌افزاید که مادرش حدود نُه ماه است در شفاخانه‌های مختلف کابل تحت درمان قرار دارد، اما به‌دلیل کمبود امکانات و پیشرفت بیماری، وضعیت صحی او روزبه‌روز وخیم‌تر شده است. به گفته او، پزشکان توصیه کرده‌اند که مادرش برای ادامه درمان به یکی از کشورهای همسایه انتقال داده شود؛ اما دشواری دریافت ویزا و هزینه‌های بلند درمان، این امکان را از خانواده‌اش گرفته است.
این باشنده غزنی می‌گوید: «مادرم به سرطان مثانه مبتلا است. حدود نه ماه می‌شود که او را از یک شفاخانه به شفاخانه دیگر می‌بریم. مدتی در شفاخانه علی جناح و سپس در شفاخانه جمهوریت بستری بود و اکنون نیز در همان‌جا تحت درمان است. با وجود درمان، سرطان به‌تدریج گرده‌هایش را نیز از کار انداخته و وضعیتش بسیار وخیم شده است.»
شمیلا (مستعار)، یکی از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که برادرش به سرطان خون مبتلا است و محدود بودن امکانات درمان این بیماری در افغانستان، خانواده‌اش را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است. او می‌افزاید که آنان ناگزیر شده‌اند برای ادامه درمان، با پرداخت هزینه‌های سنگین، او را به خارج از کشور انتقال دهند. به گفته او، حتا برخی داروهای مورد نیاز بیماران مبتلا به سرطان خون در افغانستان به‌سختی پیدا می‌شود و در مواردی، به‌دلیل قیمت بلند یا نبود آن، دسترسی به دارو دشوار است.
شمیلا می‌گوید: «تشخیص بیماری سرطان نسبت به گذشته بهتر شده و داکتران نیز تلاش می‌کنند، اما هنوز امکانات درمانی کافی وجود ندارد و نیاز است در این بخش بیشتر سرمایه‌گذاری شود. برادرم به سرطان خون مبتلا است و به‌دلیل محدود بودن امکانات، هزینه درمان او بسیار سنگین شده است. در افغانستان امکانات لازم برای درمان این نوع سرطان وجود ندارد. ما حتی برای تامین هزینه‌های درمان، دارایی‌های خود را فروخته‌ایم، اما وضعیت برادرم روزبه‌روز وخیم‌تر می‌شود و رنگ چهره‌اش زردتر شده است. نمی‌دانیم چه کنیم؛ از یک‌سو بیکاری و مشکلات اقتصادی است و از سوی دیگر، بیماری و نبود امکانات درمانی در داخل کشور. تنها امید ما به لطف خداوند است.»
نصرت، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که امکانات تشخیص و درمان سرطان در افغانستان بسیار محدود است و با نیاز بیماران همخوانی ندارد. او می‌افزاید: «متاسفانه در افغانستان امکانات تشخیص سرطان بسیار اندک است. اگر وضعیت کشور را با کشورهای دیگر مقایسه کنیم، ظرفیت تشخیص و درمان بسیار پایین است. هرچند در این اواخر شفاخانه‌ای برای درمان بیماران سرطانی ایجاد شده، اما ظرفیت آن هنوز کامل نیست و پاسخ‌گوی نیاز بیماران نیست. به همین دلیل، کسانی که به سرطان مبتلا هستند، با مشکلات و دشواری‌های زیادی در روند درمان روبه‌رو می‌شوند.»
در همین حال، شماری از پزشکانی که در شفاخانه تشخیص و تداوی سرطان مربوط به برنامه ملی کنترول سرطان (NCCP) کار می‌کنند، دیدگاه‌های متفاوتی درباره وضعیت خدمات درمان سرطان در کشور دارند. برخی از آنان می‌گویند که خدمات کیموتراپی و جراحی‌های سرطان در این مرکز در سطح قابل قبول و نزدیک به معیارهای منطقه ارائه می‌شود؛ اما برخی دیگر تاکید می‌کنند که برای توسعه تجهیزات و روش‌های نوین درمانی، نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر وجود دارد.
این پزشکان نبود مراکز تخصصی تشخیص و درمان سرطان در شماری از ولایت‌های دوردست و محدود بودن خدمات رادیوتراپی در افغانستان را از چالش‌های اساسی بیماران می‌دانند. با این حال، آنان کمبود گسترده داروهای سرطان را رد کرده و می‌گویند که بیشتر داروهای مورد نیاز بیماران در دسترس قرار دارد.
سمیرا شهیر رحیمی، یکی از پزشکان شفاخانه تشخیص و تداوی سرطان مربوط به برنامه ملی کنترل سرطان، می‌گوید که اکنون خدمات کیموتراپی و جراحی‌های مرتبط با سرطان در این مرکز در سطح قابل قبول و نزدیک به معیارهای منطقه، از جمله کشورهای ایران، هند و پاکستان، ارایه می‌شود. او می افزاید که خدمات رادیوتراپی و کیمورادیوتراپی هنوز در افغانستان به‌گونه گسترده وجود ندارد و بیماران برای دریافت این نوع درمان‌ها با محدودیت روبه‌رو هستند. این پزشک کمبود برخی داروها و تجهیزات پزشکی را نیز می‌پذیرند و می‌گوید این مشکل، به‌ویژه در درمان برخی سرطان‌ها مانند سرطان پستان و سرطان دهانه رحم، بیشتر احساس می‌شود.
به گفته او، شماری از پزشکان افغان که در کشورهای اروپایی، از جمله ناروی و دنمارک، در بخش انکولوژی فعالیت دارند، با حضور دوره‌ای در افغانستان، تجربه و دانش خود را با پزشکان داخلی شریک می‌کنند.
رحیمی می‌گوید: «کیموتراپی در کشور به‌گونه معیاری در دسترس است و جراحی‌های سرطان نیز در سطح قابل قبول و در حد معیارهای منطقه انجام می‌شود. ما شماری از کادرهای متخصص در بخش جراحی سرطان داریم که از کشورهای ناروی و دنمارک می‌آیند و تجربه و دانش خود را با ما شریک می‌کنند. از جمله نعیمی و احمد ضیا که در بخش انکولوژی کار کرده‌اند، با حضور در افغانستان تلاش می‌کنند دانش و تجربه خود را به پزشکان داخلی انتقال دهند. همچنان تلاش‌ها جریان دارد تا کادرهای جوان‌تر در بخش سرطان‌های نسایی آموزش ببینند و ظرفیت خدمات صحی در افغانستان افزایش یابد.»
رحیم‌الله سلطانی، یکی دیگر از پزشکان شفاخانه تشخیص و تداوی سرطان مربوط به برنامه ملی کنترل سرطان (NCCP)، می‌گوید که هرچند خدمات درمان سرطان در شماری از شهرهای کشور تاحدودی ارائه می‌شود، اما این خدمات هنوز در سطح مطلوب قرار ندارد و برای توسعه آن نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر است.
آقای سلطانی می‌افزاید که نبود مراکز تخصصی تشخیص و درمان سرطان در بسیاری از ولایت‌های دوردست، یکی از چالش‌های اساسی بیماران به شمار می‌رود. به گفته او، روزانه حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ بیمار برای دریافت خدمات کیموتراپی به این مرکز مراجعه می‌کنند، اما خدمات رادیوتراپی هنوز در افغانستان وجود ندارد و شماری از بیماران به دلیل نبود این خدمات، به‌ویژه در مراحل پیشرفته بیماری، ناگزیر می‌شوند برای ادامه درمان به کشورهای دیگر مراجعه کنند.
این داکتر می‌گوید: «در بخش درمان با اشعه یا رادیوتراپی، افغانستان در سطح کشور امکانات لازم را ندارد. در بسیاری از ولایت‌های دوردست و کمتر توسعه‌یافته، هیچ مرکز تخصصی وجود ندارد که بتواند خدمات معیاری درمان سرطان را ارائه کند.» او کمبود مراکز تخصصی درمان سرطان، کمبود پزشکان و افراد مسلکی در بخش‌های تشخیص و جراحی این بیماری، پایین بودن سطح آگاهی صحی مردم و کمبود برخی داروهای باکیفیت را از چالش‌های مهم بیماران سرطانی در افغانستان عنوان می‌کند.
آقای سلطانی می‌افزاید که برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان پستان، پوست، روده و شماری از سرطان‌های خون، در صورت تشخیص به‌موقع در افغانستان قابل درمان است؛ اما در مورد برخی سرطان‌های پیچیده‌تر، مانند سرطان جگر و پانکراس، نبود جراحان متخصص و محدودیت خدمات رادیوتراپی، روند درمان بیماران را دشوار ساخته است.
براساس معلومات سازمان جهانی صحت، رادیوتراپی یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان است که در آن از اشعه با انرژی بالا برای از بین بردن سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از رشد و گسترش آن‌ها استفاده می‌شود. در این روش، اشعه به‌گونه هدفمند به بخش مبتلا به سرطان تابانده می‌شود تا سلول‌های سرطانی آسیب ببینند و در حد امکان، سلول‌های سالم بدن حفظ شوند.
کیموتراپی نیز یکی دیگر از روش‌های درمان سرطان است که در آن از داروهای ویژه برای متوقف کردن رشد یا از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. این داروها از طریق جریان خون به بخش‌های مختلف بدن انتقال یافته و سلول‌های سرطانی را که سرعت رشد بیشتری دارند، هدف قرار می‌دهند.
پیش از این، سازمان جهانی صحت (WHO) گفته بود که بیماران سرطانی در افغانستان با چالش‌های جدی درمانی روبه‌رو هستند. این سازمان افزوده بود که با وجود محدودیت در دسترسی به دارو، تخت‌های بستری و امکانات تخصصی، شمار بیماران سرطانی در کشور بیشتر از ظرفیت موجود خدمات درمانی است.
