فقر گسترده و بیکاری دوام‌دار، اکثریت شهروندان کشور را به ستوه آورده و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داده است. بسیاری از شهروندان می‌گویند که فقر و بیکاری باعث محرومیت دانش‌آموزان و دانشجویان از ادامه تحصیل شده است و خانواده‌های زیادی هر شب گرسنه می‌خوابند. طالبان در جریان سه سال گذشته هیچ برنامه‌ای برای فقرزدایی، اشتغال‌زایی و عرضه خدمات برای شهروندان نداشته‌اند، اما برعکس با گرفتن مالیات گزاف و عشروزکات، فضا را برای زنده‌گی مردم تنگ ساخته‌اند. با این حال، آگاهان اقتصادی می‌گویند که کاهش سرمایه‌گذاری و وضع محدودیت‌های آموزشی طالبان و بیکاری زنان، تاثیر مستقیم بر افزایش فقر و بیکاری در کشور دارد.
شماری از شهروندان کشور از ادامه بیکاری و روزافزونی فقر به شدت ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند که نبود فرصت‌های کاری و بی‌پروایی طالبان در قبال وضعیت بد اقتصادی موجود، سبب افزایش مهاجرت‌های گروهی جوانان و دلسردی‌شان از ادامه درس و تحصیل شده است.
محمد، باشنده غور، در صحبت با روزنامه ۸صبح می‌گوید که دو فرزندش دانش‌آموز صنف دهم و دوازدهم مکتب است، اما هیچ علاقه‌ای به ادامه آموزش و تحصیل ندارند. او می‌افزاید: «خودم بیکارم و نمی‌توانم ضرورت‌های آنان را تامین کنم و از همین رو آن دو نسبت به ادامه آموزش خود دلسرد شده‌اند.» به گفته او، اکنون پسرانش در تقلای پیداکردن کار هستند، اما هیچ کاری برای‌شان پیدا نمی‌شود و سر انجام مجبور خواهند شد که از راه‌های غیرقانونی برای کار کردن به ایران بروند.
علی‌اکبر، باشنده ساحه توحید‌آباد مرکز غزنی، با کراچی دستی میوه‌فروشی می‌کند. او از وضعیت بد اقتصادی خود شکایت می‌کند و می‌گوید: «شب و روزهای محرم است، امروز باید در مسجد می‌بودم و در مراسم عزاداری شرکت می‌کردم، اما به‌خاطر این که همین قدر پول پس‌انداز ندارم که یک روز خانواده‌ام را نان بدهم، مجبور هستم در همین بازار باشم تا پول نان شب و روز خود را پیدا کنم.»
همزمان، دکان‌داران و بازرگانان از کاهش قدرت خرید مردم ابراز نگرانی می‌کنند. به گفته آنان، مردم توانایی خرید نیازهای اولیه‌شان را از دست داده‌اند و ترجیح می‌دهند که در یک وضعیت «بخورونمیر» زنده‌گی را سپری کنند.
حسیب‌الله، دکان‌دار در کندز، در صحبت با ۸صبح می‌گوید که قدرت خرید مردم به دلیل فقر گسترده و بیکاری دوام‌دار کاهش یافته و بازارها رونق سابق را از دست داده است. به گفته او، مردم ترجیح می‌دهند که از گرفتن اشیای تجملی و حتا مواد مورد ضرورت خود اجتناب ورزند و در یک وضعیت نامناسب زنده‌گی خود را به پیش ببرند.
میراحمد، یکی از خوراکه‌فروشان مواد غذایی، نیز از کاهش قدرت خرید مردم شکایت دارد. او می‌گوید که کاروبار نیست و قدرت خرید به شکل بی‌پیشینه کاهش یافته و اگر وضعیت به همین منوال ادامه پیدا کند، وضعیت دشوارتر خواهد شد.
این خوراکه‌فروش می‌افزاید: «خرید و فروش ما بسیار کم شده است، مردم پول ندارد تا به اندازه کافی مواد خوراکی بخرد، اکثر مواد غذایی را که در دکان می‌آورم، تاریخش می‌گذرد و غیرقابل استفاده می‌شود، اما خریدار وجود ندارد. باور کنید در دکان به‌خاطر مصروفیت می‌آیم اگر نه مفاد نمانده است.»
در همین حال، میر شکیب میر، آگاه مسایل اقتصادی، در صحبت با روزنامه ۸صبح می‌گوید که افزایش فقروبیکاری در افغانستان دلایل متعدد دارد. به گفته او، پس از سقوط افغانستان به دست طالبان، مطالعات نشان می‌دهد که عوامل کاهش شدید تقاضا در بازارهای کشور و کاهش سرمایه‌گذاری‌های داخلی تاثیر مستقیم بر میزان فقر و بیکاری در افغانستان دارد.
آقای میر تصریح می‌کند که وضع محدودیت‌های آموزشی، منع کار زنان و کاهش کمک‌های جامعه جهانی نسبت به زمان جمهوریت، از عوامل دیگری است که باعث تشدید فقر و بیکاری دوام‌دار شده است.
این در حالی است که یک نهاد جهانی زیر نام دنیای اقتصاد (World economic) گفته که تولید ناخالص داخلی و داده‌های جمعیت در افغانستان غیرقابل استفاده است. به گفته این نهاد، افغانستان براساس شاخص‌های حکومت‌داری غیرقابل اعتماد است، چون طالبان در تولید داده‌های اقتصادی و جمعیتی مداخله می‌کنند.
از سوی دیگر، برنامه توسعه‌ای سازمان ملل متحد (UNDP) گفته است که دهه‌ها جنگ در افغانستان، جمعیت عمدتاً روستایی و آسیب‌پذیری فزاینده در مقابل تاثیرات اقلیمی، دستیابی به اهداف توسعه پایدار نسبت به سایر کشورها را ضروری کرده است.
این سازمان افزوده که فقر در سراسر کشور تشدید شده و تحقق اهداف توسعه پایدار بیش از هر زمان دیگری دور از دسترس به نظر می‌رسد. به گفته این نهاد، در ۱۸ ماه نخست سلطه طالبان، فروپاشی اقتصادی، ۹۷ درصد مردم افغاستان را به فقر کشانده و بسیاری از خانواده‌ها مجبور به پرداخت بدهی‌های شدید یا انتخاب‌های غیرممکن برای تامین مخارج زنده‌گی خود شده‌اند.
همچنان برنامه جهانی غذا در تازه‌ترین گزارش خود گفته که به دلیل کمبود بودجه برای تهیه کمک‌های غذایی اضطراری ۱۱ میلیون نیازمند کمک دریافت نمی‌کنند و این نهاد تنها به یک میلیون گرسنه در افغانستان کمک می‌کند.
این سازمان افزوده که ۱.۴ میلیون مادر و کودک در افغانستان برای جلوگیری از سوءتغذیه، غذای مقوی دریافت نمی‌کنند، در حالی که نرخ سوءتغذیه همچنان بلند است و تغییرات اقلیمی چالش‌های زیادی را به وجود آورده است. به گفته این سازمان، به ۶۱۷ میلیون دالر امریکایی نیاز است تا بتواند برنامه‌های خود را تا پایان سال جاری میلادی حفظ کند.
پیش از این، دفتر هماهنگ‌کننده کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) نیز گفته که ۲۳.۷ میلیون تن در افغانستان به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند. به گفته این نهاد، وضع محدودیت‌های گسترده طالبان بر زنان و دختران، به تشدید فقر و گرسنه‌گی افزوده است.
این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که شماری از شهروندان کشور از رشد افراطیت و جذب جوانان به سازمان‌های تروریستی به دلیل فقر و بیکاری ابراز نگرانی کرده‌اند. به گفته آنان، وضعیت موجود در اکثریت مناطق کشور کشنده و غیرقابل قبول است.
طالبان در جریان سه سال گذشته پیوسته مردم را دعوت به خویشتن‌داری و صبوری کرده و گفته‌اند که حکومت آنان جدید است و به زودی به نیازهای مردم رسیده‌گی خواهد شد، در حالی که فقر استخوانسوز به حدی بر مردم بیداد می‌کند که شماری از باشنده‌گان کشور برای ادامه حیات خود حاضر شده‌اند کودکان خردسال خود را به فروش برسانند. از نظر شهروندان کشور، طالبان هیچ برنامه‌ای برای اشتغال‌زایی و فقرزدایی ندارند و همه در «چوروچپاول و خویش‌خوری» مصروف هستند.
