شماری از کشاورزان و فروشندهگان خربوزه در ولایت سمنگان از رکود بازار این محصول در سال جاری شکایت دارند. آنان میگویند که با وجود افزایش حاصلات خربوزه، کاهش تقاضا و پایین آمدن قیمتها سبب شده است نتوانند محصولاتشان را به بهای مناسب به فروش برسانند. به گفته آنان، کاهش بهای خربوزه باعث شده درآمد حاصل از فروش این محصول حتا هزینههای کشت، برداشت و انتقال آن را نیز جبران نکند. این کشاورزان میافزایند که نبود سردخانههای معیاری نیز مشکل آنان را بیشتر کرده است؛ زیرا ناگزیرند حاصلاتشان را پیش از فاسد شدن با قیمتهای پایین به بازار عرضه کنند. آنان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند که ادامه این وضعیت، زیانهای اقتصادی سنگینی به آنان وارد کرده است. این کشاورزان و فروشندهگان از طالبان میخواهند با ایجاد سردخانههای معیاری، فراهمسازی بازارهای داخلی و گسترش زمینه صادرات، از زیان بیشتر آنان جلوگیری کنند.
«لیلام است، به تاوان است، خربوزه برگ نی، خربوزه حضرت سلیمان؛ او بیخبر بیا ببر!» این تنها یکی از صدها صدایی است که هر روز در بازار خربوزهفروشان سمنگان توجه رهگذران را به خود جلب میکند. کشاورزان و فروشندهگان با سردادن این چنین شعارها تلاش میکنند مشتری پیدا کرده و حاصلاتی را که ماهها برای پرورش آن زحمت کشیدهاند، به فروش برسانند.
آغا رضا، (مستعار)، یکی از همین کشاورزان است که در میان دهها فروشنده دیگر در بازار سمنگان، بساط خربوزههایش را پهن کرده است. او در حالی که با صدای بلند مشتریان را صدا میزند، از رکود بازار و کاهش سود فروش این محصول شکایت دارد.
این کشاورز میگوید: «در همین خربوزهها ۲۰ افغانی هم فایده نمیکنیم، با آنکه فصل خربوزه است. از صبح تا شام مینشینیم، شاید تنها ۱۰ افغانی سود بماند. وقتی از یک سیر خربوزه ۵۰ افغانی فایده نماند، هیچ چیزی حاصل نمیشود. همین ۱۰ افغانی سود هم نصیب ما نمیشود؛ زیرا خربوزهها را با هزینه بلند انتقال دادهایم. ما سیر ۵۰ افغانی میفروشیم، اما خدا شاهد است که باز هم ضرر میکنیم. ببینید، هنوز بساط من برای فردا مانده و همه خربوزهها فروخته نشده است.»
آغا رضا میافزاید که بسته بودن برخی مسیرهای انتقال نیز بر بازار این محصول تاثیر گذاشته است. او میگوید: «اگر سالنگ باز میبود، تیلرها میتوانستند خربوزهها را به مناطق دیگر، از جمله جلالآباد، انتقال دهند؛ اما حالا بازار ما محدود شده است.»
شمسالله (مستعار)، یکی دیگر از فروشندهگان خربوزه، نیز از نبود بازار مناسب برای فروش محصولاتش شکایت دارد. او میگوید که اگر بخشی از این محصولات به بازارهای بیرونی مانند ایران و قزاقستان راه پیدا نمیکرد، قیمت خربوزه بیش از این کاهش مییافت.
این فروشنده میگوید: «ما خربوزه را از زمینداران میخریم، اما باور کنید که فایده چندانی ندارد. هنوز خوب است که این محصولات به سمت قزاقستان و ایران میرود؛ اگر نه، قیمت آن بیشتر پایین میآمد. ما یک بار محصولات را به این کشورها فرستادیم و در آنجا سود داشت، اما در داخل کشور تنها با فروش آن گذاره میکنیم. بیشتر وقتها این محصولات را به تاوان میفروشیم؛ چون مردم توان خرید ندارند. ما گران میخریم و مجبور میشویم ارزان بفروشیم.»
صدیق، یکی دیگر از فروشندهگان خربوزه، میگوید که بهدلیل نبود بازار مناسب، حتا فروش یک سیر خربوزه به قیمت ۵۰ افغانی نیز برای آنان دشوار شده است. او میافزاید که کاهش تقاضا و محدود بودن بازارهای فروش، سبب شده است بسیاری از فروشندهگان محصولاتشان را با زیان عرضه کنند.
صدیق از طالبان میخواهد برای محصولات کشاورزی، بهویژه خربوزه، بازارهای داخلی و خارجی فراهم کرده و زمینه صادرات این محصول را گسترش دهند. او میگوید: «راهها بسته است و محصولات به بیرون انتقال نمیشود. امسال بارندگی زیاد شد و ژاله و سیلاب بخشی از خربوزهها را خراب کرد. چندی پیش قیمتها خیلی پایین بود، حالا کمی بهتر شده؛ چون مقدار خربوزهای که به بازار میآید کمتر شده است.»
در همین حال، شماری از کارشناسان مسایل اقتصادی میگویند که نبود برنامهریزی در بخش کشت، ضعف بازاریابی، کمبود سردخانههای معیاری و عرضه یکباره محصولات کشاورزی در بازار، از عوامل اصلی کاهش قیمت خربوزه و زیان کشاورزان است.
عیدالنصیر رشتیا، کارشناس مسایل اقتصادی، میگوید که یکی از مشکلات اساسی بخش کشاورزی افغانستان، نبود هماهنگی میان تولیدکنندهگان و بازار است. او تاکید میکند که وزارت زراعت طالبان باید با کشاورزان هماهنگی کند و مشخص سازد که بازار داخلی به چه مقدار خربوزه نیاز دارد و چه اندازه از این محصول باید برای صادرات تولید شود.
رشتیا میافزاید: «در افغانستان معمولاً وقتی یک محصول سودآور باشد، همه مردم به سوی همان محصول میروند؛ اما باید کشت بر اساس نیاز بازار و یک برنامه مشخص انجام شود. اگر بدون برنامه پیش برویم، زیانهای بیشتری به کشاورزان وارد خواهد شد.» او همچنان تاکید میکند که طالبان باید برای بازاریابی محصولات داخلی و یافتن بازارهای خارجی تلاش کنند؛ زیرا افزایش تولید بدون دسترسی به بازار مناسب، سبب کاهش قیمتها و زیان تولیدکنندهگان میشود.
خربوزه یکی از محصولات مهم کشاورزی در شماری از ولایتهای افغانستان، از جمله سمنگان، به شمار میرود و هر سال در فصل برداشت، شمار زیادی از کشاورزان این ولایت به تولید و فروش آن میپردازند. با این حال، نبود برنامه منظم برای تنظیم کشت، کمبود سردخانههای معیاری، محدود بودن بازارهای فروش و دشواریهای انتقال محصولات، از چالشهای عمده کشاورزان عنوان میشود.
کشاورزان میگویند که در سالهایی که میزان تولید افزایش مییابد، نبود ظرفیت جذب بازار باعث کاهش شدید قیمتها میشود و آنان ناچار میشوند محصولاتشان را با بهای پایین عرضه کنند.
