در حالیکه افغانستان یکی از بحرانیترین دورههای تاریخی خود را سپری میکند، رهبر طالبان با صدور فرمانی تازه، دسترسی میلیونها شهروند به انترنت را بهگونهای بیسابقه محدود کرده است. شهروندان میگویند که این اقدام نهتنها زیرساختهای ارتباطی و اقتصادی کشور را هدف قرار داده، بلکه بهصورت سیستماتیک روند آموزش، اطلاعرسانی و آزادیهای فردی را نیز مختل کرده است. به گفته آنان، ممنوعیت استفاده از انترنت بیسیم (وایرلس) نمونهای آشکار از سیاستهای سرکوبگرانه طالبان است که هدف آن منزویسازی جامعه و خاموشکردن صدای مخالفت با این گروه میباشد. همزمان، منابع میگویند که تنش میان محمد یوسف وفا، والی طالبان در بلخ، و حمدالله نعمانی، وزیر مخابرات این گروه، به قطع انترنت فایبر نوری در چند ولایت افغانستان انجامیده است. به گفته منابع، پس از این کشمکش، هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، بهجای پذیرش استعفای وزیر مخابراتش، به خواست وفا تن داده و دستور قطع انترنت فایبر نوری را صادر کرده است. با این حال، شهروندان میافزایند که افغانستان هم اکنون نیز در انتهای فهرست جهانی از لحاظ سرعت و کیفیت انترنت قرار دارد و این تصمیم طالبان گامی دیگر در جهت تاریکتر شدن آینده کشور است.
هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، در ادامه اعمال ممنوعیتهای گسترده علیه شهروندان، بهویژه زنان و دختران، در تازهترین اقدام خود فرمان ممنوعیت استفاده از خدمات انترنتی فایبر نوری را در ولایتهای بلخ، قندهار، ارزگان، زابل و نیمروز صادر کرده است.
در همین حال، منابع آگاه میگویند که قطع انترنت فایبرنوری نتیجه تنش میان محمد یوسف وفا، والی طالبان در بلخ، و حمدالله نعمانی، وزیر مخابرات و تکنالوژی معلوماتی این گروه، بوده است. منابع تصریح میکنند که وفا به هبتالله گفته است باید بین او و انترنت فایبرنوری یکی را انتخاب کند.
منابع میافزایند که یوسف وفا، چند روز پیش انترنت فایبر نوری را در حیرتان قطع کرده و کابلهای فایبر نوری را نیز از زمین کشیده و تخریب کرده است. به گفته منابع، وزیر مخابرات طالبان تلاش کرده تا این وضعیت را اصلاح کرده و انترنت را دوباره وصل کند، اما والی طالبان مانع از انجام این کار شده است.
این منابع میگویند که پس از این تنش، وزیر مخابرات طالبان اعلام کرده که قصد استعفا دارد، اما هبتالله پس از سه روز تعلل، بهجای پذیرش استعفای او، به هشدار وفا تمکین کرده و دستور قطع انترنت فایبر نوری را صادر کرده است.
همچنین منابع میگویند که قرار است دسترسی به خدمات انترنتی فایبر نوری در سراسر افغانستان متوقف شود و هیچ اداره دولتی نیز اجازه استفاده از انترنت را نخواهد داشت. به گفته این منابع، انترنت بیسیم (وایرلس) که از طریق دستگاههای بیسیم ارایه میشود و در افغانستان با نام «وایفای» شناخته میشود، نیز در معرض تهدید قطع قرار دارد.
یک منبع در شهر مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، که نخواست نامش فاش شود، میگوید قطع انترنت «وایفای» زندهگی مردم را مختل کرده و باشندهگان این ولایت در حال حاضر تنها به خدمات ضعیف انترنتی شبکههای مخابراتی دسترسی دارند.
منبع دیگری نیز میگوید که روز دوشنبه، تمامی شرکتهای ارایه دهنده خدمات انترنت خانهگی و دفتری (کیبل و وایفای) به دستور رهبر طالبان فعالیتشان را متوقف کردهاند. به گفته او، در حال حاضر در شهر مزارشریف تنها انترنت شبکههای مخابراتی فعال است.
این باشنده بلخ میگوید که قطع انترنت، مشکلات زیادی را برای باشندهگان این ولایت بهوجود آورده است. به گفته او، با قطع دسترسی به منابع و صنفهای آموزشی آنلاین، روند آموزش مختل شده، معاملات بانکی و خریدوفروش دچار مشکل شده و ارتباطات نیز بهشدت محدود شده است. او میافزاید که با توقف اطلاعرسانی، مردم دیگر نمیتوانند بهراحتی از وضعیت جاری باخبر شوند.
همچنین، منابع در ولایت قندهار میگویند که انترنت فایبر نوری در این ولایت همزمان با ولایت بلخ قطع شده و در کنار آن، خدمات انترنتی در ولایتهای زابل و ارزگان نیز مسدود شده است. منابع در قندهار تأیید میکنند که خدمات انترنتی تمامی شبکههای مخابراتی در این ولایت متوقف شده و تنها انترنت شبکه سلام آنهم بهصورت بسیار ضعیف فعال است.
یک منبع در قندهار که بهدلیل تهدیدات امنیتی نخواست نامش فاش شود، میگوید که اکثریت مردم از این محدودیت تازه طالبان بهشدت «خفه» هستند. او میافزاید: «خداوند اینها [طالبان] را از روی زمین محو کند. اگر انترنت قطع شود، دیگر راهی جز خودکشی برایم نمیماند.»
همچنین یک منبع در هرات میگوید که براساس دستور طالبان، در گام نخست شرکتهای انترنتی متوقف شدهاند. به گفته او، در حال حاضر حتا شبکه دیسیل افغان تیلکام که دولتی است نیز انترنتش قطع شده است. او مدعی است که در گام بعدی، شرکتهای مخابراتی تحت کنترل طالبان براساس این دستور، خدمات انترنتی را بهصورت محدود ارایه خواهند کرد.
قطع انترنت با واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی از سوی شهروندان افغانستان که در خارج از کشور زندهگی میکنند، روبهرو شده است. در حالیکه کاربران داخل کشور بهدلیل نگرانیهای امنیتی، عمدتاً سکوت کردهاند. شماری از کاربران با نشر ویدیوها و تصاویر نوجوان نپالی که با سخنرانی آتشین خود موجی از اعتراضات را در آن کشور به راه انداخت و در نهایت به سرنگونی حکومت انجامید، پرسیدهاند که چرا چنین اعتراضی نمیتواند در افغانستان شکل بگیرد. کاربران همچنین به جنبش «زد نپال» اشاره کردهاند که با وجود محدودیت در شبکههای اجتماعی، توانست اعتراضات گستردهای را سازماندهی کرده و دولت این کشور را سرنگون کند.
سید نجیبالله، یکی از کاربران فیسبوک، نوشته است: «قطع انترنت در برخی ولایتهای افغانستان توسط گروه طالبان تنها یک اقدام فنی نیست، بلکه اعلام جنگ با آگاهی مردم است. انترنت امروز نهفقط یک ابزار ارتباطی، بلکه رگ حیاتی فکری، فرهنگی و اقتصادی جامعه ماست. وقتی این گروه این رگ را میبرد، یعنی میخواهد مردم را از جهان جدا کند، صدای دادخواهیشان شنیده نشود و ظلمشان بیپاسخ بماند.»
این کاربر همچنین افزوده است: «این حرکت نشان میدهد که آنها بیش از هر چیز از حقیقت میترسند؛ از آنچه مردم با چشم خود میبینند، میخوانند و به گوش جهانیان میرسانند. ترس از اینترنت، ترس از نسلی بیدار است، نه ترس از فناوری.»
دادههای «اوکلا» پلتفرم سنجش سرعت انترنت نشان میدهد که افغانستان یکی از کندترین انترنتها را در میان کشورهای جهان دارد و در رتبه ۱۵۰ جدول جهانی قرار گرفته است. این در حالی است که توقف یا کندسازی انترنت پرسرعت، کیفیت زندهگی مردم را – بهویژه در شهرها که زندهگی روزمره با انترنت گره خورده است- بیش از پیش کاهش خواهد داد.
محدودسازی گسترده انترنت، پیامدهای جدی اقتصادی، آموزشی و اجتماعی بهدنبال خواهد داشت و توانایی شهروندان را برای دسترسی به اطلاعات و مشارکت در زندهگی مدرن بیش از پیش محدود میسازد.
حاجی زید، سخنگوی والی طالبان در بلخ، تایید کرده که استفاده از انترنت فایبر نوری در این ولایت به دستور رهبر طالبان ممنوع شده است. او افزوده است: «برای جلوگیری از منکرات، از فایبر نوری استفاده نخواهد شد» و تاکید کرده که در پی یافتن جایگزین برای آن هستند.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که انترنت در دنیای مدرن حیاتی بوده و از جمله نیازهای اساسی بهشمار میرود. خرید آنلاین، پژوهشهای علمی و کار از راه دور تنها بخشی از کاربردهای روزمره آن است.
