شماری از باشنده‌گان دره گیاوه، از مربوطات ولسوالی نجراب ولایت کاپیسا، می‌گویند که در این منطقه به خدمات صحی دسترسی ندارند. آنان می‌افزایند که تنها یک مرکز درمانی برای بیش از ۳۰۰ خانواده وجود دارد، اما این مرکز از تجهیزات پزشکی، داکتر متخصص و دارو محروم است. به گفته این باشنده‌گان، نبود پزشک زن در این مرکز درمانی نیز مشکلات زیادی برای ساکنان، به‌ویژه زنان، به‌وجود آورده است.
برخی از باشنده‌گان دره گیاوه ولایت کاپیسا در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که به‌دلیل نبود خدمات صحی، زنان ناگزیرند به‌گونه سنتی و در خانه زایمان کنند. آنان می‌افزایند که کمبود امکانات درمانی، نبود پزشک زن و وضعیت بد اقتصادی، مردم را مجبور کرده است تا به درمان‌های غیررسمی، از جمله مراجعه به «دایه‌ها»، روی بیاورند. به گفته آنان، این منطقه فاصله زیادی با مرکز ولایت دارد و در بسیاری موارد، بیماران پیش از رسیدن به مراکز صحی، در راه جان می‌دهند.
برخی از باشنده‌گان دره گیاوه ولسوالی نجراب ولایت کاپیسا در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که به‌دلیل نبود خدمات صحی، زنان ناگزیرند به‌گونه سنتی و در خانه زایمان کنند. آنان می‌افزایند که کمبود امکانات درمانی، نبود پزشک زن و مشکلات اقتصادی، مردم را به استفاده از درمان‌های غیررسمی، از جمله مراجعه به دایه‌ها، واداشته است. به گفته این باشنده‌گان، منطقه دره گیاوه فاصله‌ی زیادی با مرکز ولایت دارد و در بسیاری موارد، بیماران پیش از رسیدن به مراکز صحی، در مسیر جان می‌دهند.
امیر (مستعار)، یکی از باشنده‌گان دره گیاوه، می‌گوید که نبود خدمات درمانی در این منطقه، مردم را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. او می‌افزاید که به‌دلیل نبود پزشک و دوا، ناگزیرند بیماران‌شان را به مرکز ولایت انتقال دهند که بسیار دشوار و زمان‌گیر است.
آقای امیر تصریح می‌کند: «کلینیک داریم، اما دوا اصلاً موجود نیست. ما مجبوریم حدود یک ساعت با موتر به مرکز ولسوالی نجراب برسیم. سرک هم خامه است. اگر کسی زخمی شود، با این سرک خامه رساندنش خیلی دشوار است. شانس زنده‌ماندن آن بسیار پایین است. کسی که خوش‌شانس باشد، به مرکز ولسوالی می‌رسد.»
این باشنده دره گیاوه ادامه می‌دهد: «ما از طالبان هیچ خواستی نداریم چون توانایی رسیده‌گی به مشکل ما را ندارند و به‌خاطرکه اکثریت مردم پشه‌ای هستند و در حکومت پیشین بودند رسیده‌گی نمی‌کنند.»
حسن، یکی دیگر از باشنده‌گان این دره، می‌گوید که در سراسر منطقه تنها یک مرکز درمانی وجود دارد که قادر به پاسخ‌گویی به نیازهای مردم نیست. به گفته او، نبود پزشک زن و کمبود دوا از مشکلات اساسی این مرکز به‌شمار می‌رود. او می‌افزاید: «در منطقه ما فقط یک مرکز درمانی برای بیش از ۳۰۰ خانواده وجود دارد. در این مرکز تنها یک خانم برای توزیع دوا حضور دارد، اما بخش نسایی و ولادی فعال نیست و پزشک زن هم نداریم.»
از دید ساحل باشنده همین دره نبود پزشکان زن باعث شده تا زنان مجبور به زایمان نزد دایه‌ها شوند که روند بسیار خطرناک است. او می‌گوید که در بسیاری موارد دایه‌ها حتا در شب نیز برای کمک به وضع حمل زنان نمی‌آیند و در این منطقه موتر برای انتقال بیماران وجود ندارد. او توزیع می‌دهد: «اگر خانمی نیاز به زایمان داشته باشد، کلینیک دره گیاوه ظرفیت انجام این کار را ندارد و ما مجبوریم حدود یک ساعت با موتر به کلینیک مرکز ولسوالی برویم. گاهی حتا موتر پیدا نمی‌شود و زنان ناچار به زایمان در خانه می‌شوند.»
ساحل می‌افزاید: «یک بار گزارش شما، روزنامه ۸صبح، پخش کرد که طالبان چهار نفر را به جرم مقاومت کشتند؛ یکی از آن‌ها زخمی بود که به‌دلیل نبود موتر، مجبور شدیم با چپرکت او را انتقال دهیم. او در مسیر راه جان باخت. از این مشکلات زیاد داریم، نمی‌دانم کدامش را اول بگویم.» به گفته او، خانواده‌ها معمولاً دواهایی مانند پراستامول و بروفین را در خانه نگه می‌دارند تا در زمان بیماری از آن استفاده کنند.
در همین حال، شماری از پزشکان می‌گویند که دسترسی نداشتن مردم به خدمات صحی سبب بروز امراض گوناگون به‌ویژه در میان پسران و دختران جوان می‌شود. از دید آنان، اگر این روند در دره گیاوه ادامه یابد، فاجعه‌ای جدی در این منطقه رقم خواهد خورد.
عبدالله احمدی، پزشک، می‌گوید: «اکثر مردم در نقاط دوردست کشور به خدمات صحی دسترسی ندارند. اگر جمعیت ولسوالی نجراب حدود ۳۰ هزار نفر باشد، ضرورت دارد که یک شفاخانه مجهز در آن‌جا ساخته شود. تعداد بسترها باید براساس جمعیت تعیین شود و قابله، پزشک و خدمات درمانی اساسی فراهم گردد. خصوصاً مادران و دختران به خدمات درمانی بیش‌تری نیاز دارند و نبود این خدمات سبب بروز بیماری‌های مختلف در آنان خواهد شد.»
همزمان با این، شماری از پزشکان نسایی و ولادی هشدار می‌دهند که زایمان زنان در خانه می‌تواند پیامدهای خطرناکی به همراه داشته باشد. آنان معتقدند که نبود مراقبت صحی تخصصی هنگام زایمان، احتمال مرگ مادر یا نوزاد و بروز عوارض جدی پس از زایمان را افزایش می‌دهد.
این پزشکان از نهادهای امدادرسان می‌خواهند که کمک‌های شان را به‌جای مرکز افغانستان به مناطق دور دست متمرکز کنند. آنان از طالبان می‌خواهند که دروازه‌های آموزش را به‌روی دختران در افغانستان باز کنند تا در ۱۰ سال آینده مردم شاهد فاجعه‌ای درمانی در مناطق دوردست نباشند.
سمیرا شهیر رحیمی، پزشک، در این باره می‌گوید: «زایمان در خانه بسیار خطرناک است، به‌ویژه زمانی که توسط دایه‌ها یا خانم‌های فاقد آموزش‌های لازم انجام شود. این کار می‌تواند در همان دقایق نخست زایمان، جان مادر را به خطر اندازد؛ زیرا همه زایمان‌ها به‌صورت طبیعی و بدون مشکل نیستند. زنان باردار باید در طول دوران حامله‌گی، دست‌کم چهار بار زیر نظر پزشک قرار گیرند تا اگر عوامل خطری وجود داشته باشد، به موقع شناسایی و از آن جلوگیری شود. متاسفانه بسیاری از زنان در مناطق دوردست به این مراقبت‌ها دسترسی ندارند.
نجم السما شفاجو، پزشک زنان و زایمان، می‌افزاید: «وجود داکتر زنان و زایمان در هر منطقه ضروری است، زیرا بسیاری از زنان به‌دلیل ملاحظات فرهنگی نمی‌توانند نزد پزشک مرد مراجعه کنند. به همین دلیل، آمار مرگ‌ومیر مادران افزایش یافته و روزبه‌روز مادران و کودکان بیش‌تری جان خود را از دست می‌دهند.»
لمیا امینی پزشک، می‌گوید: «ما به خانم‌های که حمل دارند توصیه می‌کنیم که به مرکز درمانی مراجعه کنند. اگر دسترسی ندارند باید حفظ‌الصحه را مراعات کنند از تکه‌های پاک و مکان پاک استفاده کنند. اما این روش خیلی خطرناک است.»
بر بنیاد آمارهای اداره هماهنگ کننده کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل (اوچا)، از هر ۱۰۰ هزار زایمان در افغانستان، حدود ۶۰۰ زن جان خود را از دست می‌دهند؛ رقمی که سه برابر میانگین جهانی مرگ‌ومیر مادران است.
همچنین، پس از تسلط طالبان بر افغانستان، دختران از آموزش، حتا در رشته‌های طبی، محروم شده‌اند که این موضوع نگرانی‌های جدی در زمینه آینده سلامت زنان ایجاد کرده است.
فعالان حقوق بشر می‌گویند که وضعیت کنونی در کاپیسا و دسترسی نداشتن مردم به خدمات اولیه زنده‌گی، نقض آشکار حقوق بشر است.
عبدالله احمدی، فعال حقوق بشر، می‌گوید: «آن‌چه که ما در کاپیسا می‌بینیم و شاهد آن هستیم، نقض حقوق بشر است. وقتی مردم شب‌و‌روز فقط برای زنده ماندن، نه برای زنده‌گی کردن، در تلاش پیدا کردن یک لقمه نان و مقدار دوا هستند، این زنده‌گی انسانی نیست؛ بلکه نوعی تکاپو و تلاش صرف برای زنده ماندن است.»
گیاوه دره‌ای در ۱۰ کیلومتری مرکز ولسوالی نجراب با کوه‌های بلند احاطه شده است که همه باشنده‌گان آن را اقوام پشه‌ای کشور تشکیل می‌دهد.
پیش از این، سازمان غیر دولتی «ایمرجنسی» اعلام کرده بود که بیش از ۷۰ درصد شهروندان افغانستان به خدمات صحی رایگان یا ارزان دسترسی ندارند. از دید این سازمان، در بخش خدمات صحی مادر و کودک، ۷۶ درصد زنان برای دریافت خدمات مورد نیاز ناچار به سفر به ولایت‌های دیگر یا حتا خارج از کشور شده‌اند.
وزارت صحت عامه طالبان اما در یک نشست خبری ادعا کرده است که ۷۲ درصد مردم در روستاهای افغانستان به خدمات صحی اولیه و ثانویه دسترسی ندارند. این وزارت تحت کنترل طالبان افزوده که از مجموع ۴۰۰ ولسوالی کشور، تنها در ۹۳ ولسوالی شفاخانه وجود دارد.
