طالبان پس از تسلط بر افغانستان، بهطور گستردهای دست به تاراج معادن کشور زدهاند. این گروه قراردادهای میلیون دالری را بدون هیچگونه پاسخگویی و شفافیت به شرکتهای وابسته به خود واگذار کرده و میلیونها دالر را حیفومیل کردهاند. در این میان، بدخشان بهعنوان یکی از ولایتهای غنی از معادن، از جمله لعل، لاجورد و طلا، مورد توجه ویژه طالبان قرار داشته است. شاخه قندهار طالبان و شبکه حقانی در این مدت تلاش کردهاند که افراد وفادار به خود را در این ولایت منصوب کرده و بخشهای عایداتی را تحت کنترل خود درآورند. محافظان والی طالبان در بدخشان روز گذشته یک جوان را در ولسوالی شهر بزرگ بدخشان پس از آن به رگبار بستند که اجازه نداده بود طالبان در زمین شخصی کاکایش کندنکاری کنند. پیش از این نیز مقامهای طالبان در بدخشان به باشندهگان شهر بزرگ هشدار داده بودند که دست از اعتراض بردارند و اجازه دهند که شرکت قراردادی مورد نظر طالبان معادن طلا را استخراج کند.
در ادامه فشارهای طالبان بر باشندهگان ولسوالی شهر بزرگ ولایت بدخشان، این گروه یکی از جوانان این ولسوالی را تیرباران کردهاند. محافظان والی طالبان و قوماندان امنیه این گروه در بدخشان، روز دوشنبه، ۱۵ دلو، یک جوان را در روستای آویز ولسوالی شهر بزرگ این ولایت پس از آن به قتل رساندند که اجازه نداده بود «اسکواتر» طالبان زمینهای شخصی کاکایش را کندنکاری کند.
یک منبع محلی که نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، میگوید: «روز گذشته در روستای آویز، ولسوالی شهر بزرگ بدخشان، زمانی که اسکواترهای والی و قوماندان امنیه طالبان به آن جا آمده بودند، قصد داشتند بالای زمین حاجی غفور، یکی از فرماندهان جهادی پیشین، کندنکاری کنند. حاجی غفور خود فرزند ندارد، اما برادرزادهاش برای مداخله به محل رفت تا از خراب شدن زمینهای کاکایش جلوگیری کند، اما افراد مسلح والی طالبان طرفش شلیک میکنند و کشته میشود.»
این منبع میگوید: «محافظان والی طالبان مستقیم به سمت این جوان ضربه میکنند و کشته میشود. او مصباحالدین فرزند ضیاءالدین، باشنده داشمندی است که در آویز کشته شده است. داشمندی یکونیم کیلومتر دورتر از آویز است. او برادرزاده حاجی عبدالغفور، فرمانده جهادی پیشین، بود.»
همزمان، ویدیویی در اختیار ۸صبح قرار گرفته که نشان میدهد مردم پس از شلیک و تیرباران، از ساحهای که گفته میشود مربوط به ولسوالی شهر بزرگ ولایت بدخشان است، فرار میکنند. منابع میگویند که جنگجویان طالبان بالای مردم محل شلیک کردهاند و در نتیجه مردم از ساحه فرار کردهاند.
پیش از این، شماری از باشندهگان حوزه داونگ ولسوالی شهر بزرگ ولایت بدخشان به روزنامه ۸صبح گفته بودند که مقامهای محلی طالبان در این ولسوالی ملکیتهای آنان را که در آن طلا پیدا شده، به اقوام خود واگذار کرده و مردم محل را از ملکیتهای آباییشان محروم کردهاند. به گفته این باشندهگان، مردم نسبت به این اقدام اعتراض کرده و پشتونهایی که برای استخراج طلا آمده بودند را از منطقه بیرون راندهاند.
در آن زمان وزیر سرحدات، اقوام و قبایل طالبان، والی این گروه در لوگر و برخی از مقامهای طالبان از کابل و بدخشان به منطقه رفته و به مردم هشدار دادند که از دستورات آنان سرپیچی نکنند. باشندهگان محل گفته بودند که این مقامها مردم را «بغاوتگر»، «اربکی» و ضد رژیم طالبان خوانده و تهدید کردهاند که با آنان برخورد جدی خواهد شد. با این حال، باشندهگان محل تاکید دارند که استفاده از ملکیتهای شخصی حق قانونی آنهاست و آمادهاند مطابق معیارها و طرزالعملهای وزارت معادن طالبان به استخراج معدن طلا بپردازند.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که پیش از این، فارن پالیسی با نشر گزارشی اعلام کرده بود که شبکه القاعده دوباره به افغانستان برگشته و تحت محافظت طالبان، میلیونها دالر از معادن در شمالشرق کشور به دست میآورد. این رسانه، گزارش یک مرکز تجزیه و تحلیل در لندن را منتشر کرده بود که براساس آن، شبکه القاعده تحت حفاظت طالبان، دهها هزار کارگر را برای استخراج غیرقانونی معادن در بدخشان و تخار استخدام کرده و دهها میلیون دالر از معادن طلا در این دو ولایت به جیب میزند. در این گزارش آمده است: «درآمد ماهانه طالبان از معادن طلا به بیش از ۲۵ میلیون دالر میرسد، در حالی که این پول در بودجه رسمی آنان دیده نمیشود و مستقیماً به جیب مقامهای بلندپایه این گروه و شبکههای شخصی آن میرود.» براساس اطلاعات این گزارش، از آغاز استخراج معادن در اوایل سال ۲۰۲۲، تا زمان نشر این گزارش، القاعده در مجموع ۱۹۴.۴ میلیون دالر به دست آورده است.
