برگزاری انتخابات در پاکستان، یک چالش بزرگ بر سر راه دولت موقت این کشور بود. انوارالحق کاکر، نخستوزیر موقت پاکستان، از نخستین کسانی است که یک دوره آموزشی را در اکادمی سیاسی ارتش این کشور گذرانده است؛ پروژهای که ارتش سعی میکند با آن سیاستمداران کاملا وفادار به خود را تربیت کند و از این طریق دولت ملکی را نیز تماموکمال در کنترل خود گیرد. تهدیدهای تحریک طالبان پاکستانی و ارتش آزادیبخش بلوچ، که با تشدید حملات پیشاپیش انتخابات چالشبرانگیز پاکستان همراه بود، یک آزمون سخت را در پیش روی آقای کاکر و در نهایت پروژه ارتش قرار داده بود. ناکامی دولت موقت پاکستان در برگزاری امن و موفق انتخابات، به معنای ناکامی پروژه ارتش نیز است. بنابراین، انتخابات امن برای ارتش و دولت موقت پاکستان حیثیتی بود. دولت موقت به رهبری کاکر از آن آزمون بهصورت نیمهموفق عبور کرد؛ در حالی که چالشهای امنیتی وجود داشت و حمله بر نامزدان صورت گرفت. پس از برگزاری انتخابات، اکنون چالش اصلی خلق شده است. انتخابات با ادعای تقلب سازمانیافته همراه است و تاخیر در اعلام نتایج آن نیز حدس و گمانهایی را در مورد دستکاری در نتایج تقویت کرده است. حالا احزاب مختلفی در سراسر پاکستان اعتراضات خیابانی برگزار میکنند و نتایج این انتخابات را به چالش کشیدهاند.
چالشی دیگر، تشکیل حکومت آینده است. با توجه به نتایجی که از سوی کمیسیون انتخابات پاکستان اعلام شده، هیچ حزبی نتوانسته اکثریت را در مجلس ملی به دست آورد تا واجد شرایط تشکیل دولت باشد. بنابراین، احزاب وارد گفتوگو شدهاند تا بتوانند با همدیگر به تفاهم برسند و یک دولت ایتلافی تشکیل بدهند. سوالهای زیادی پیش روی آینده پاکستان، که با مشکلات شدید اقتصادی و تقویت تروریسم مواجه است، وجود دارد. دمدستترین سوالها در مورد پذیرش نتیجه انتخابات و تشکیل دولت آینده است.
ادعای تقلب و به چالش کشیدن نتیجه انتخابات
براساس نتیجهای که کمیسیون انتخابات پاکستان اعلام کرده، هیچ حزبی موفق به تصاحب اکثر کرسیها نشده است. نامزدان مستقل که اکثر آنها تحت حمایت حزب تحریک انصاف به رهبری عمران خان نیازی هستند، ۱۰۱ کرسی از مجموع ۳۳۶ کرسی را به دست آوردهاند. گفته میشود ۹۳ تن از این نامزدان، اعضای حزب تحریک انصاف هستند که به دلیل محدودیتها بر این حزب، با عنوان نامزدان مستقل وارد کارزار انتخاباتی شده بودند، اما ۸ تن دیگر واقعا مستقل هستند. حزب مسلملیگ شاخه نواز با ۷۵ کرسی در جایگاه دوم و حزب مردم پاکستان به رهبری بلاول بوتو با ۵۴ کرسی در جایگاه سوم قرار دارد. حزب متحده قومی به رهبری داکتر خالد مقبول صدیقی پس از حزب مردم قرار دارد که ۱۷ کرسی را به دست آورده است. باقی احزاب، از جمله حزب جمعیت علمای اسلام کرسیهای قابل توجهی به دست نیاوردهاند. این حزب فقط چهار کرسی را از آن خود کرده است، در حالی که حزب جماعت اسلامی هیچ کرسیای به دست نیاورده است. مولانا فضلالرحمان، رهبر جمعیت علمای اسلام، خودش در برابر یک نامزد از حزب عمران خان در دیره اسماعیل خان شکست خورده است. سراجالحق، رهبر حزب جماعت اسلامی نیز به مجلس ملی پاکستان راه نیافته است، همانگونه که بلاول بوتو زرداری، رهبر حزب مردم، نیز شکست خورده است.
در مجالس ایالتی، حزب مردم در ایالت سند اکثریت مطلق را به دست آورده است که دولت محلی را تشکیل خواهد داد. در ایالت خیبرپختونخوا اما حامیان حزب تحریک انصاف اکثریت را در دست دارند و دولت محلی آینده را رهبری خواهند کرد. در بلوچستان حزب مردم بیشترین کرسیها را به دست آورده، اما به اکثریت نرسیده است. بنابراین، آنجا دولت ایتلافی تشکیل خواهد شد. در بزرگترین ایالت پاکستان، پنجاب، نامزدان مستقل که اکثر آنها اعضای حزب تحریک انصاف هستند، با حزب مسلملیگ شاخه نواز کرسیهای مساوی به دست آوردهاند. احتمالا دولت آینده در پنجاب نیز ایتلافی خواهد بود. بلاول بوتو زرداری، رهبر حزب مردم، گفته است که دولت فدرال و دولتهای محلی بلوچستان و پنجاب بدون حزب تحت رهبری او تشکیل نخواهند شد.
نتیجه انتخابات پاکستان که روز پنجشنبه، ۸ فبروری، برگزار شد، باید پنجشنبهشب اعلام میشد، اما با سه روز تاخیر شام دیروز (یکشنبه) اعلام شد، در حالی که جادههای پاکستان در اختیار معترضان بود و فراخوانهای اعتراضهای دوامدار هم داده شده است. عمران خان که در زندان ادیاله به سر میبرد، حزب خود را برنده انتخابات خواند و ادعا کرد که این حزب میتواند دولت تشکیل دهد. برخی از رهبران این حزب هم مدعیاند که آنها توانسته بودند بین ۱۵۰ تا ۱۷۰ کرسی را به دست آورند که آنها را قادر میساخت به تنهایی دولت تشکیل دهند؛ اما کمیسیون انتخابات پاکستان نامزدان این حزب را عمدا از دور خارج کرده است. در سوی دیگر نواز شریف، رهبر حزب مسلملیگ شاخه نواز نیز حزب خود را برنده این انتخابات اعلام کرده و از آمادهگیاش برای تشکیل دولت فدرال خبر داده است. این حزب از دو روز پیش رایزنیها برای تشکیل حکومت ایتلافی با احزاب دیگر را آغاز کرده است. ادعای تقلب در انتخابات پاکستان، بسیار جدی است. از احزاب قدرتمندی مثل تحریک انصاف تا احزاب خرد محلی مانند حزب دموکراتیک هزاره، همه ادعای تقلب دارند. احزاب جماعت اسلامی و جمعیت علمای اسلام نیز معترض هستند. فقط احزاب سنتی پاکستان، مسلملیگ شاخه نواز و حزب مردم، به نتیجه انتخابات اعتراض نکردهاند؛ اما در مناطقی که این احزاب آرای بلند گرفتهاند، ادعای تقلب وجود دارد و احزاب دیگر اعتراض دارند. نتیجه انتخابات در کراچی که اکثریت مطلق چوکیهای ایالتی و فدرال را حزب مردم برده، از سوی احزاب دیگر به چالش کشیده شده است، همانگونه که انتخابات در پنجاب نیز به چالش کشیده شده است.
در شبکههای اجتماعی هم ویدیوهای بسیاری دستبهدست میشود که نشان میدهد برخی افراد بر مراکز رایدهی حمله کرده و صندوقهای آرا را میشکنند. در یک ویدیو دیده میشود که صندوقهای یک مرکز رایدهی را به جاده کشیده و آرای مردم را بیرون ریختهاند. ویدیوهایی از پر کردن صندوقها در بیرون از مراکز رایدهی نیز نشر شده است. ویدیویی نشر شده که نشان میدهد یک کتابچه ورق رای بهصورت کامل برای یک نامزد مهر شده است، بدون اینکه ورقها از کتابچه جدا شود. در یک ویدیو میبینیم که مردم یک پولیس را گرفتهاند و نشان میدهند که دو انگشتش رنگین است؛ به این معنا که دو بار رای داده است. این تقلبات گویا از سوی مردم و رایدهندهگان صورت گرفته است. روی دیگر و جدیتر اعتراضها به سمت کمیسیون انتخابات است که ادعا میشود عمدا آرای برخی از نامزدان را کم کرده و از رقبای آنها را افزایش داده است. این ادعا زمانی جدیتر مطرح شد که نتایج و تعداد آرای نامزدان در محلات خاص، از شب تا صبح تفاوت فاحش کرد. شعیب شاهین، از اعضای حزب تحریک انصاف از اسلامآباد که ۸۲ هزار رای به دست آورده است، برنده انتخابات اعلام شد، اما فردایش ورق نتایج تغییر کرد و یک عضو حزب مسلملیگ شاخه نواز با ۱۰۲ هزار رای برنده اعلام شد. در انتخابات ایالتی بلوچستان نیز پنجشنبهشب دو عضو حزب دموکراتیک هزاره برنده اعلام شدند، اما فردایش نتایج تغییر کرد و هر دو ناکام شدند که رهبران این حزب و حامیانش را به جادهها کشانده است. در یک مورد دیگر، نتیجه اول که اعلام شد، ریحانه امتیاز دار، عضو تحریک انصاف را با ۱۳۱ هزار و ۶۱۵ رای در برابر خواجه محمدآصف، وزیر پیشین دفاع پاکستان از حزب مسلملیگ با ۸۲ هزار و ۶۱۵ رای برنده اعلام کرد. روز بعد ورق تبدیل شد و آرای ریحانه امتیاز دار به ۱۰۰ هزار و خردهای کاهش یافت و آرای خواجه محمدآصف به بیش از ۱۱۸ هزار افزایش یافت که او را برنده اعلام کرد. در مقابل اما یکی از رهبران حزب مسلملیگ دیروز ادعای تقلب را رد کرد و بیاساس خواند. او گفت: عجیب است که وقتی رانا ثناالله، عضو مسلملیگ و وزیر پیشین، شکست خورده، انتخابات عادلانه برگزار شده، ولی زمانی که نامزد حزب تحریک انصاف در برابر رهبر مسلملیگ شکست خورده، تقلب شده است!
گوهرعلی خان، یکی از رهبران حزب تحریک انصاف، فراخوان اعتراض سراسری در پاکستان را داده است. این اعتراضات دیروز نیز در نقاط مختلف پاکستان برگزار شد. در خیبرپختوانخوا و بلوچستان شدت بیشتر داشت. جاده عمومی پشاور ـ اسلامآباد در خیبرپختونخوا و مرز چمن ـ اسپینبولدک در بلوچستان توسط طرفداران این حزب بسته شده بود که تجارت و تردد را متوقف کرده بود. احزاب دیگر نیز تجمعات اعتراضی خود را برگزار کردند. حزب تحریک انصاف بهصورت پیوسته از هوادانش خواسته است که در اعتراضات سهم بگیرند، با تاکید بر اینکه اعتراضات باید مسالمتآمیز باشد. گفته میشود در سراسر پاکستان محکمهها از پروندههایی که در مورد تقلب انتخاباتی باز شده، پر شدهاند. با این حال، به نظر نمیرسد که دولت موقت پاکستان و کمیسیون انتخابات این کشور به این پروندهها ترتیب اثر بدهند و یا بررسی آنها تفاوت خاصی در نتیجه آرا بیاورد. در چنین وضعیتی، تشکیل یک دولت فدرال ایتلافی تنها گزینه باقی میماند.
چه کسی نخستوزیر خواهد شد؟
حزب تحریک انصاف که بیشترین کرسیها را به دست آورده، از شرکت در انتخابات منع شده است. به همین دلیل، اعضای آن با عنوان کاندیدای مستقل وارد رقابت شدند و هر کدام از آنها برای خود نشان انتخاباتی جداگانه داشت. حتا اگر نتیجه انتخابات پذیرفته شود و اعتراضات بخوابد، چالش تشکیل دولت بر سر جایش باقی خواهد ماند. اعضای تحریک انصاف به دلیل غیرقانونی اعلام شدن این حزب و اینکه آنها بهصورت مستقل وارد مبارزات انتخاباتی شده بودند، نمیتوانند بهعنوان یک حزب تشکیل دولت دهند. بنابراین، مجبورند در پی ساختن یک ایتلاف باشند. حال، سه گزینه احتمالی نخستوزیری پاکستان وجود دارد.
اعضای حزب تحریک انصاف اگر تا زمان تشکیل دولت به این حزب وفادار بمانند، به دلیل اینکه کرسیهای بیشتری دارند، احتمالا بتوانند با یک حزب دیگر ایتلاف کنند و دولت تشکیل دهند. در آن صورت، کرسیهای کابینه میان این حزب و حزب موتلف آن تقسیم خواهد شد. شرکت اعضای تحریک انصاف در دولت آینده، این احتمال را که عمران خان در نتیجه یک توافق سیاسی از زندان آزاد شود و حزب تحریک انصاف هم جایگاه قانونیاش را به دست آورد، افزایش میدهد. تا حال اعضای رهبری تحریک انصاف ادعا دارند که آنها به تنهایی اکثریت کرسیهای مجلس ملی را به دست آوردهاند و میتوانند دولت تشکیل دهند؛ ادعایی که با نتیجه انتخابات سازگاری ندارد. اعتراضهایی که این حزب راه انداخته، هم به همین دلیل است که گویا به آرای اعضای این حزب دستبرد زده شده است. با این حال، وفاداری اعضای تحریک انصاف به این حزب، یک چالش است. حزب مسلملیگ شاخه نواز تلاش دارد تعدادی از اعضای تحریک انصاف که با عنوان کاندیدای مستقل در انتخابات برنده شدهاند را به سمت خود بکشاند تا اکثریت را به دست آورد و بتواند دولت آینده را رهبری کند. تا حال یک عضو تحریک انصاف رسما به حزب نواز شریف پیوسته است. این حزب البته ادعا کرده که چند تن دیگر نیز قرار است به آنها بپیوندند. در صورتی که ریختوپاش بیشتری در میان اعضای تحریک انصاف رخ ندهد، یک گزینه این است که این حزب در ایتلاف با یک یا چند حزب دیگر دولت آینده را تشکیل دهد و نامزد نخستوزیری معرفی کند. در آن صورت، عمران خان که در زندان است، نمیتواند واجد شرایط باشد. شاهمحمود قریشی، معاون تحریک انصاف و وزیر خارجه پیشین، نیز در زندان است. در این صورت، گوهرعلی خان که فعلا حزب تحریک انصاف را رهبری میکند، چانس نخستوزیری دارد، اگر با موانع قانونی برنخورد.
گزینه دوم، نواز شریف یا برادرش شهباز شریف است. نواز شریف که حزبش پس از تحریک انصاف بیشترین کرسیها در مجلس ملی را به دست آورده، مدعی پیروزی در این انتخابات است. او از فردای انتخابات اعلام کرد که هیچ حزبی اکثریت را به دست نیاورده و باید دولت ایتلافی تشکیل شود. او که حزب عمران خان را به رسمیت نمیشناسد، مدعی است که حزب او بیشترین کرسیها را در اختیار دارد و باید دولت ایتلافی آینده را رهبری کند. در این راستا، او به برادرش شهباز شریف ماموریت داد تا با احزاب دیگر وارد مذاکره شود. باری گفته شد که اولین مذاکره او با آصفعلی زرداری، رییس جمهور پیشین پاکستان و از رهبران حزب مردم، صورت گرفته است. بعدا اما بلاول بوتو گفت که چنین مذاکرهای صورت نگرفته است. با این حال، دیروز حزب مسلملیگ نواز اعلام کرد که با حزب متحده قومی به توافق رسیده است تا دولت آینده را تشکیل دهند. ناوقت دیشب حزب مردم و حزب مسلملیگ یک اعلامیه مشترک صادر کردند و از مذاکره و توافقات ابتدایی خبر دادند. تا حال یک عضو حزب تحریک انصاف و دو نامزد مستقل دیگر که در انتخابات برنده اعلام شدهاند، نیز به مسلملیگ پیوستهاند. این حزب روز گذشته در صفحه ایکس خود نوشت که بیش از ۳۵ نامزد مستقل علاقه دارند که به حزب مسلملیگ بپیوندند. همچنان این حزب مدعی است که در مجلس ایالتی پنجاب اکثریت را به دست آورده است و دولت محلی را تشکیل میدهد.
گزینه سوم، بلاول بوتو زرداری، از رهبران حزب مردم و فرزند آصفعلی زرداری و بینظیر بوتو است؛ یک جوان ۳۵ ساله از یک خانواده قدرتمند. حزب مردم که ۵۴ کرسی را در مجلس ملی پاکستان به دست آورده، نیز در پی این است که در دولت آینده شریک باشد. بلاول بوتو زرداری، رهبر این حزب، بارها در مصاحبههایش طی سه روز گذشته گفته است که دولت فدرال بدون اشتراک حزب مردم تشکیل شده نمیتواند. او در مورد دولتهای محلی بلوچستان و پنجاب نیز نظر مشابه دارد. در این انتخابات رقابت بسیار سخت و شدیدی بین حامیان حزب تحریک انصاف و حزب مسلملیگ نواز جریان داشت. هنوز هم کشمکشهای زیادی بین این دو حزب وجود دارد. عمران خان و هوادارانش به این نظرند که نواز شریف و حزبش توسط ارتش و دولت موقت پاکستان حمایت میشوند تا دولت آینده را رهبری کند. به دلیل تنش شدیدی که بین این دو حزب جریان دارد، احتمال ایتلاف آنها با همدیگر بسیار ضعیف است. خان و طرفدارانش با حزب نواز شریف کنار نخواهند آمد. در این صورت، گزینه بعد حزب مردم است. این حزب هم برای تحریک انصاف و هم برای مسلملیگ –ن یک گزینه است؛ اما شب گذشته جلسهای میان رهبران حزب مردم و حزب مسلملیگ در خانه بلاول بوتو در لاهور برگزار شد که اعلامیه مشترک آن از توافقاتی خبر داد. با این حال، جزییات زیادی در اعلامیه مشترک این دو حزب داده نشده است. حزب مردم گفته است که پیشنهادات حزب مسلملیگ را به کمیته اجرایی مرکزی خود راجع میکند. این حزب تلاش دارد در این بازی، کرسی نخستوزیری را بگیرد. یک عضو رهبری این حزب دیروز به این حزب پیشنهاد داد که اگر در دولت ایتلافی آینده آنها نتوانند کرسی نخستوزیری را برای بلاول بوتو به دست آورند، باید در دولت سهم نگیرند و بهعنوان اپوزیسیون فعالیت کنند. تنش شدید بین تحریک انصاف و مسلملیگ نواز، برای بلاول بوتو یک چانس به حساب میآید، اما به دلیل اینکه حزب نواز شریف کرسیهای بیشتری نسبت به حزب مردم دارد، احتمال رسیدن کرسی نخستوزیری به بلاول بوتو ضعیف است. در میان همه این سناریوها، محتملترین آنها تشکیل دولت ایتلافی توسط حزب مسلملیگ و حزب مردم است که پیش از این نیز تجربه شده است.
