شماری از بیماران در کابل همزمان با افزایش بیماری‌ها، از کمبود داکتران متخصص و کیفیت پایین دوا شکایت دارند. به گفته آنان، کمبود متخصصان و دسترسی نداشتن به دواهای باکیفیت در افغانستان، مشکلات بیماران را چند برابر کرده است. آنان می‌گویند هنگام مراجعه به داکتر، آزمایش‌های متعددی برای‌شان تجویز می‌شود که به باور آنان، برخی از این آزمایش‌ها ارتباطی با بیماری‌شان ندارد. این بیماران در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند شماری از داکتران به‌جای تشخیص دقیق بیماری، مشکلات بیش‌تری را برای بیمار تشخیص می‌دهند تا زمینه مراجعه دوباره او فراهم شود. آنان همچنان از نبود نرخ ثابت در بازار دوا شکایت دارند و می‌گویند قیمت یک نسخه در داروخانه‌های مختلف تفاوت چشم‌گیری دارد. در همین حال، شماری از متخصصان می‌گویند مشکل نظام صحی افغانستان تنها افزایش بیماری‌ها یا کمبود داکتران متخصص نیست؛ بلکه ضعف و ناهماهنگی در تامین نیروی متخصص، تشخیص به‌موقع، تهیه و نظارت بر کیفیت دوا و تامین منابع مالی پایدار، از چالش‌های اساسی این نظام است.
آرمان (مستعار)، که چند هفته می‌شود که بیمار است، می‌گوید پس از مراجعه به چند داکتر، هنوز نتیجه‌ای از درمان نگرفته است. به گفته او، همه سیستم طبی تجارتی شده است و اگر بیماران به شفاخانه‌های دولتی مراجعه کنند، داکتران کارت و آدرس معاینه‌خانه‌های شخصی خود را می‌دهند و از آنان می‌خواهند برای تداوی بهتر به آنجا مراجعه کنند.
او می‌گوید: «هیچ نتیجه‌ای نگرفتم. از یک طرف داکتر متخصص لایق و چیزفهم پیدا نمی‌شود و از طرف دیگر، دواها بی‌کیفیت است. جالب این است که تمام سیستم طبی تجارتی شده. وقتی به شفاخانه دولتی مراجعه می‌کنیم، داکتر کارت و آدرس معاینه‌خانه شخصی خود را می‌دهد و می‌گوید آنجا بیا تا درست تداوی‌ات کنم؛ اینجا تاثیر ندارد.»
آرمان می‌گوید که در بازار دوا، نیز نرخ ثابتی وجود ندارد و قیمت یک نسخه در داروخانه‌های مختلف تفاوت چشم‌گیری دارد. او می‌افزاید: «یک داکتر نسخه می‌دهد که در دواخانه خودش سه هزار و ۷۰۰ افغانی هزینه دارد، اما همان نسخه را در هتل پروان به ۶۰۰ افغانی خریدم. وقتی نزد داکتر می‌رویم، تمام معاینات را می‌دهند، در حالی که بعضی از آنها هیچ ربطی به مریضی ما ندارد. یک داکتر دواهای پاکستانی توصیه می‌کند، داکتر دیگر دواهای هندی و بعضی‌ها هم دواهای ترکی، اوزبیکستانی و بنگلادیشی را. نه کیفیت دواها معلوم است و نه قیمت‌شان. در شفاخانه‌های دولتی هم اگر واسطه نداشته باشی، درست تداوی نمی‌شوی.»
بهترین(مستعار)، یکی دیگری از بیمارانی که همزمان با چند بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کند، می‌گوید نبود داکتران متخصص در افغانستان، مشکلات بیماران را چند برابر کرده است. به گفته او، بسیاری از داکتران متخصصی که پیش از تسلط طالبان در کشور فعالیت داشتند، افغانستان را ترک کرده‌اند و از سوی دیگر، کیفیت پایین برخی دواها نیز روند درمان بیماران را دشوارتر ساخته است.
بانو بهترین می‌گوید: «من بیمار هستم و چندین بیماری همزمان دارم. داکتر دوا و آمپول‌هایی را که شب استفاده می‌کنم تجویز می‌کند و همان شب و روز بعد احساس بهتری دارم، اما دوباره مریضی‌ام به حالت اول برمی‌گردد. کیفیت دواها آن‌قدر پایین است که فقط برای مدت کوتاهی اثر می‌کند. اگر داکتر برای یک ماه دوا بدهد، فقط در همان مدت که دوا را استفاده می‌کنم خوب هستم و به محض تمام شدن دوا، مریضی‌ام دوباره برمی‌گردد.»
این بانو می‌گوید: «بیشتر داکتران فقط به فکر جمع‌کردن پول هستند. پیش از آمدن طالبان، وقتی یک نسخه دوا می‌گرفتم، با همان دوا مریضی‌ام بهبود پیدا می‌کرد و حتا نیاز نبود دوباره به داکتر مراجعه کنم. اما حالا دواهای پنج یا شش‌روزه می‌دهند و می‌گویند دوباره مراجعه کنم. وقتی بار دوم می‌روم، باز هم همان دوا را تجویز می‌کنند؛ فقط برای این‌که هر بار از بیمار فیس بگیرند و پنج یا شش روز بعد دوباره او را به معاینه‌خانه بکشانند.»
زهرا (مستعار)، یکی از بیمار داران، نیر می‌گوید که همزمان با افزایش بیماری‌ها، کمبود داکتران متخصص و پایین بودن کیفیت برخی دواها، مشکلات بیماران را چند برابر کرده است. به گفته او، سه تن از اعضای خانواده‌اش نزدیک به سه هفته است که بیمار هستند، اما با وجود انجام معاینات متعدد، تا کنون بیماری آنان به‌گونه دقیق تشخیص نشده است.
او می‌گوید: «از یک طرف هوا و آب آلوده شده و بیماری‌ها زیاد شده، از طرف دیگر داکتر متخصص پیدا نمی‌شود. اگر هم پیدا شود، فیس معاینه‌اش زیاد است. دواها هم زیاد بی‌کیفیت شده. تنها در خانه ما سه نفر نزدیک به سه هفته می‌شود که مریض هستند. هر قدر دوا می‌گیریم، هیچ فایده‌ای ندارد. پیش یک داکتر می‌رویم، معاینات زیادی می‌دهد؛ وقتی پیش داکتر دیگر می‌رویم، معاینات قبلی را قبول نمی‌کند و دوباره معاینه می‌دهد. حتا برای یک گلودرد، روزها طول می‌کشد تا خوب شویم. داکترها دوای اصلی را تشخیص نمی‌دهند و چند نوع دوا می‌دهند تا بالاخره یکی از آنها جواب بدهد. در این میان هم پول ما مصرف می‌شود و هم مریض‌های ما جور نمی‌شوند.»
در همین حال، شکیب (مستعار)، متخصص داخله، می‌گوید مشکل نظام صحی افغانستان تنها افزایش بیماری‌ها یا کمبود داکتران متخصص نیست؛ بلکه ضعف و ناهماهنگی سیستم صحی در تامین نیروی متخصص، تشخیص به‌موقع، تهیه و نظارت بر کیفیت دوا و تامین منابع مالی پایدار است. به گفته او، کمبود و توظیف نامناسب متخصصان، ضعف در تشخیص و سیستم ارجاع، مشکلات مربوط به کیفیت و نظارت بر دوا، کمبود منابع و تجهیزات و افزایش نیازهای صحی، از مشکلات عمده نظام صحی در کشور است.
این در حالی است که باشنده‌گان شهر کابل از برخورد نادرست و غیرحرفه‌ای پزشکان و کارمندان صحی نیز در برخی شفاخانه‌های دولتی شکایت کرده بودند.
