شماری از بازرگانان در افغانستان از نبود سردخانههای معیاری در کشور شکایت دارند. آنان میگویند که کمبود امکانات مناسب برای نگهداری محصولات، همهساله سبب فاسدشدن و ضایعشدن بخشی از محصولات زراعتی، بهویژه میوههای تازه، میشود و زیانهای مالی زیادی به بازرگانان و دهقانان وارد میکند. این بازرگانان میافزایند که هرچند در سالهای اخیر شماری از سردخانههای خصوصی در کشور ایجاد شده، اما ظرفیت این سردخانهها پاسخگوی نیاز بازرگانان و دهقانان نیست. به گفته آنان، نبود ظرفیت کافی برای ذخیرهسازی باعث میشود بازرگانان محصولاتشان را در مدت کوتاه و با قیمت پایین به بازار عرضه کنند تا از فاسدشدن آنها جلوگیری شود. آنان تاکید میکنند که ایجاد سردخانههای معیاری در ولایتهای تولیدکننده محصولات زراعتی، امکان نگهداری محصولات تا زمان مناسب فروش را فراهم میکند و به بازرگانان و دهقانان فرصت میدهد محصولاتشان را در زمان مناسب و با قیمت بهتر به بازار عرضه کنند.
گدا محمد کوهدامنی، بازرگان، میگوید که کمبود سردخانههای معیاری، همهساله به بازرگانان و دهقانان زیان وارد میکند. به گفته او، نبود ظرفیت کافی برای نگهداری محصولات، بازرگانان را ناچار میکند میوهها را پیش از فاسدشدن و با قیمت پایین به بازار عرضه کنند.
کوهدامنی تاکید میکند که برای جلوگیری از ضایعشدن محصولات، بهویژه در فصل برداشت، باید در ولایتهای تولیدکننده سردخانههای بزرگ و معیاری ساخته شود.
این بازرگان میگوید: «خواست بازرگانان این است که سردخانههای پنج تا ۱۰ هزار تُنی در کابل، فراه، بلخ، غزنی، میدانوردک و دیگر مناطق زراعتی ساخته شود تا باغداران، دهقانان و بازرگانان بتوانند محصولاتشان را در آن نگهداری کنند.»
به گفته کوهدامنی، بستهماندن مرز پاکستان و مشکلات انتقال کالا از مسیرهای دیگر، در کنار کمبود سردخانههای معیاری، زیان بازرگانان را افزایش داده است. او میافزاید که در صورت وجود ظرفیت کافی برای نگهداری محصولات، بازرگانان میتوانند کالاهایشان را تا زمان مناسب در سردخانه ذخیره کرده و سپس از مسیرهای صادراتی یا در بازارهای داخلی عرضه کنند.
این بازرگان میگوید: «اگر سردخانه میداشتیم، میتوانستیم بخشی از محصولات خود را نگهداری کنیم و هر زمانی که بازار مناسب پیدا میشد، آن را عرضه کنیم؛ هم مردم میوه و محصولات تازه در اختیار میداشتند و هم بازرگانان متضرر نمیشدند.»
غلام یحیی مشکوانی، یکی دیگر از بازرگانان، میگوید که افزون بر کمبود سردخانههای معیاری، بستهشدن مسیرهای تجاری نیز مشکلات بازرگانان را افزایش داده است. به گفته او، با بستهشدن مسیر کراچی و محدودشدن مسیرهای بندرعباس و چابهار، بخشی از محصولات در داخل کشور باقی مانده و کیفیت خود را از دست داده است. او میافزاید که هنوز نیز شماری از محصولات بازرگانان بهدلیل نبود مسیر مناسب برای صادرات، در داخل کشور باقی ماندهاند.
این بازرگان می گوید: «نبود سردخانه برای ما مشکل بزرگی است؛ راه کراچی و واگه بسته شد و مسیرهای بندرعباس و چابهار هم بسته بود، کالاهای ما در داخل کشور ماند و کیفیت خود را از دست داد. هنوز هم محصولاتی داریم که راهی برای بیرونشدن از کشور ندارند.»
رامین حیدری، یکی دیگر از بازرگانان، میگوید که ظرفیت سردخانههای موجود در کشور برای نگهداری محصولات زراعتی کافی نیست. او میافزاید که بسیاری از این سردخانهها از معیارهای فنی و بینالمللی برخوردار نیستند. به گفته حیدری، ایجاد سردخانههای بزرگ با ظرفیت ۱۰ تا ۳۰ هزار تُن در ولایتهای تولیدکننده، ظرفیت نگهداری محصولات زراعتی را افزایش میدهد.
حیدری میگوید: «در برخی سردخانهها معیارهای فنی رعایت نشده و شماری از آنها با مشکل برق، کنترل دما و تنظیم رطوبت روبهرو هستند. از مقامهای بلند میخواهیم که صدای بازرگانان و دهقانان را بشنوند، چون آنان از نبود سردخانههای معیاری رنج میبرند.»
در همین حال، شماری دیگری از بازرگانان میگویند که با افزایش سردخانههای خصوصی، امکان نگهداری برخی محصولات برای مدت طولانیتر فراهم شده است؛ اما کیفیت نگهداری محصولات به شرایط سردخانه و رعایت اصول فنی نیز بستهگی دارد.
حاجی یمین، یکی از بازرگانان، میگوید سردخانههای خصوصی به بازرگانان امکان دادهاند محصولات فصلی را برای مدت بیشتری نگهداری و زمان عرضه آنها به بازار را مدیریت کنند. به گفته او، مدت نگهداری به نوع محصول و شرایط سردخانه بستگی دارد؛ انگور حدود یک تا یکونیم ماه و سیب تا هفت ماه در سردخانه قابل نگهداری است.
یمین میافزاید که کیفیت نگهداری محصولات تنها به سردخانه وابسته نیست و نحوه برداشت و انتقال و استفاده از افراد مسلکی نیز در حفظ کیفیت میوهها و سبزیجات اهمیت دارد.
این بازرگان کشور میگوید: «اگر سردخانه درست باشد و هنگام برداشت و انتقال میوهها احتیاط شود و افراد مسلکی کار کنند، برای نگهداری میوههای تازه و سبزیجات بسیار مفید است.»
رومل، یکی دیگر از بازرگانان، میگوید امکان نگهداری محصولات در سردخانه، فروش آنها را تا زمان مناسبتر به تأخیر میاندازد. به گفته او، برخی محصولات یک تا دو ماه و سیب حتا تا یک سال در سردخانه قابل نگهداری است.
رومل میگوید: «وقتی صادرات باشد، کمبود سردخانه احساس نمیشود؛ اما وقتی صادرات کم باشد، سردخانه کم میآید.»
شماری از کارشناسان اقتصادی نیز نبود سردخانههای معیاری را از عوامل افزایش ضایعات محصولات زراعتی و کاهش درآمد دهقانان و بازرگانان میدانند.
میرشکیب میر، کارشناس اقتصادی، میگوید که نبود امکانات مناسب برای نگهداری محصولات، سبب فاسدشدن میوهها و سبزیجات و افزایش زیان تولیدکنندهگان و فروشندهگان میشود. به گفته او، عرضه فوری محصولات در فصل برداشت، به دلیل نبود امکان ذخیرهسازی، میتواند قیمت آنها را کاهش دهد و درآمد دهقانان را پایین بیاورد. او میافزاید که کاهش عرضه محصولات در زمانهای دیگر سال نیز میتواند بر قیمتها در بازار تاثیر بگذارد و سبب نوسان قیمت برای مصرفکنندگان شود.
این کارشناس اقتصادی میگوید: «نبود سردخانه باعث میشود بخشی از محصولات زراعتی پیش از رسیدن به بازارهای داخلی و خارجی فاسد شود. این وضعیت هم درآمد دهقانان و بازرگانان را کاهش میدهد و هم میتواند بر قیمت محصولات برای مصرفکنندهگان تاثیر بگذارد. سرمایهگذاری در ساخت سردخانهها میتواند زمینه نگهداری محصولات و عرضه آنها در زمان مناسب را فراهم کند.»
شکایت بازرگانان از نبود سردخانههای معیاری در حالی مطرح میشود که طالبان پیش از این از ایجاد، ترمیم و بهرهبرداری نزدیک به ۱۱۰ سردخانه کوچک و بزرگ در کابل خبر داده بودند. با این حال، آمار مشخصی از شمار سردخانههای فعال و ظرفیت مجموعی آنها در سراسر کشور منتشر نشده است. در تازهترین مورد، وزارت زراعت، آبیاری و مالداری طالبان از بهرهبرداری یک سردخانه میوه تازه با ظرفیت سههزار تُن در پارک صنعتی ولسوالی دهسبز کابل خبر داده است.
بازرگانان میگویند که سردخانههای موجود پاسخگوی حجم محصولات زراعتی نیست و برای جلوگیری از ضایعشدن محصولات، به ایجاد سردخانههای بزرگ و معیاری در مناطق تولیدکننده نیاز است.
افغانستان از جمله کشورهای زراعتی است که بخش قابلتوجهی از محصولات آن به میوهها و تولیدات زراعتی اختصاص دارد. با این حال، نبود امکانات کافی برای نگهداری و ذخیرهسازی این محصولات، یکی از چالشهای بازرگانان و دهقانان عنوان میشود.
