منابع در دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کابل ادعا میکنند که شماری از مقامها و اعضای طالبان، با وجود آنکه در صنفهای درسی حضور نمییابند، از سوی برخی استادان حاضر محسوب میشوند و در نهایت با نمرات عالی از این دانشکده فارغ میشوند. به گفته منابع، همکاری برخی از استادان دانشکده در دوره ماستری با مقامها و اعضای طالبان در ثبت حاضری و کامیابکردن بیچونوچرای آنان، فضای آموزشی و تحصیلی این دانشکده را با تبعیض و بیعدالتی روبهرو کرده است. به گفته منابع، طالبان در ماه رمضان به اعضای این گروه اجازه داده بودند که در اعتکاف بنشینند و همزمان در صنفهای درسی حاضر محسوب شوند.
منابع تاکید میکنند که برخی از مقامهای طالبان به صورت منظم در صنف درسی حاضر نمیشوند، اما از سوی برخی استادان، برای ۱۶ هفته درسی حاضر گرفته میشوند. به گفته آنان، استادانی که با این روند مخالفت یا در برابر آن مقاومت میکنند، از سوی ریاست دانشکده تحت فشار قرار میگیرند تا اعضای طالبان را حاضر محسوب کنند.
این در حالی است که دانشجویان دیگر، که بسیاری از آنان نیز شاغلاند، تاکید میکنند با وجود مشکلات فراوان در صنفهای درسی حاضر میشوند، اما گاهی بهدلیل تاخیر اندک، غیرحاضر محسوب شده و حتا از شرکت در امتحانها محروم میشوند. به گفته این دانشجویان، برخورد دوگانه با دانشجویان مقطع ماستری، وضعیت تحصیلی آنان را با دشواری روبهرو کرده است.
یک منبع میگوید: «اینکه فردی حتا یک روز هم در صنف حاضر نباشد، اما با نمرات بالا کامیاب شود، این گمان را تقویت میکند که پرسشهای امتحان نیز از پیش با او شریک شده است. در حالی که یک دانشجوی غیرطالب باید دستکم ۱۶ هفته در هر مضمون حاضری بدهد، تکالیف درسی را انجام دهد و امتحانها را بگذراند تا کامیاب شود.»
منابع از فرید ستانکزی، سعید ابرار هاشمی و مولوی عبدالرقیب بهعنوان اعضای طالبان نام میبرند که با وجود غیبتهای مکرر در صنفهای درسی مقطع ماستری دانشکده زبان و ادبیات، بخش فارسی، حاضر گرفته میشوند.
یک منبع میگوید: «مولوی عبدالرقیب در ماه رمضان سمستر دوم از ولایت میدانوردک میآمد، اما بهگفته خودش مشغول عبادت و در اعتکاف بهسر میبرد. او در بیشتر اوقات در درسها حاضر نمیشد و اگر هم میآمد، مصروف عبادت بود. با این حال، حاضر حساب میشد و نمرات عالی میگرفت.» به گفته این منبع، ریاست دانشگاه کابل زیرکنترل طالبان به اعضای این گروه اجازه داده بود که در اعتکاف بهسر ببرند و در عین حال، در صنفهای درسی غیرحاضر محسوب نشوند.
دانشجویان دانشکده ادبیات از تداوم این وضعیت بهشدت ابراز نگرانی کرده و میگویند که طالبان با استفاده از این فرصتهای تحصیلی، زمینه را برای حضور دوامدار خود در نهادهای تحصیلی فراهم میکنند و در صورت سقوط این گروه، این افراد در سمتهای دانشگاهی باقی خواهند ماند. آنان همچنین تاکید میکنند که برخی استادان بهدلیل فشارهای موجود و نگرانی از تنقیص بست یا انفکاک، در برابر این فشارها کوتاه میآیند و اعضای طالبان را کامیاب میکنند.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که پیش از این، شماری از استادان دانشگاه کابل گفته بودند اسامه عزیز، رییس منصوب طالبان برای دانشگاه کابل، گرایش شدیدی به قومیت دارد و در پی حذف استادان فارسیزبان است. به گفته منابع، او در دانشگاه تیم ساخته و تحت حمایت شبکه حقانی قرار دارد و تمامی امور را با دیدگاه ناسیونالیستی قومی پیش میبرد. منابع همچنین گفته بودند که او تمام مدارک، لوایح و مکاتیبی را که پیشتر به زبان فارسی بودهاند، به پشتو تبدیل کرده است.
پیشتر منابع گفته بودند که طالبان روند «اسلامیسازی» نصاب تحصیلی کشور را براساس قرائت خاص خود آغاز کردهاند. به گفته منابع، هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، در ماه اسد سال ۱۴۰۱ دستور تاسیس ریاست بازنگری تحصیلی را صادر کرده بود.
همچنین یافتههای یک گزارش ۸صبح نشان میدهد که طالبان به ملاهای مدرسههای دینی سند ماستری توزیع کرده و آنان را در دانشگاههای کشور استخدام میکنند. براساس این گزارش، طالبان نهادی تحت نام «جامعه عبدالله بن مسعود» تاسیس کردهاند و از این طریق ملاهای مدرسهها را جذب و در دانشگاههای کشور بهحیث استاد استخدام میکنند. این نهاد بهعنوان زیرمجموعه ریاست «جامعه تخصصات» طالبان فعالیت میکند.
پیش از این، ندا محمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی طالبان، در اظهارات خود اخذ امتحان از اعضای طالبان برای تثبیت رتبه علمی آنها را «بیاحترامی به علما» خوانده بود. او گفته بود که «درجه علمی» یک «مجاهد طالبان» باید براساس تعداد مینگذاریهایی که انجام داده محاسبه شود.
پیش از این، دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارشها و بیانیههای رسمی خود، به «پاکسازی اکادمیک»، ممنوعیت تحصیل برای زنان و سیاستهای تبعیضآمیز آموزشی طالبان اعتراض کرده است.
