با سقوط نظام جمهوری در افغانستان، وضعیت زندهگی اسماعیلیههای کشور به وخامت گراییده است. طالبان به دلیل تعصب نسبت به پیروان مذاهب غیرحنفی، در سه سال گذشته فشارهای گوناگونی بر اسماعیلیههای کشور وارد کردهاند. مدافعان حقوق اقلیتهای مذهبی میگویند که هیچ یک از اسماعیلیههای کشور در حال حاضر عهدهدار مسوولیت کلان در نهادهای دولتی افغانستان تحت رژیم طالبان نیستند. از سوی دیگر، نوارهای تصویریای که در رسانههای اجتماعی پخش شده، نشان میدهد که افراد طالبان اسماعیلیهها را «کافر و غیرمسلمان» خطاب میکنند و از آنان میخواهند با خواندن «کلمه» مسلمان شوند. این فشارها سبب شده که تعداد زیادی از اسماعیلیههای افغانستان، کشور را ترک کرده و به کشورهای همسایه، بهویژه پاکستان، آواره شوند. پیروان مذهب اسماعیلیه که پس از سقوط نظام جمهوری افغانستان را ترک کردهاند، اکنون با وضعیت بدی در پاکستان دستوپنجه نرم میکنند.
حشمتالله (نام مستعار) یکی از اسماعیلیههای افغانستان است که پس از تسلط رژیم طالبان به پاکستان مهاجر شده است. او در دوره جمهوری در وزارت داخله بهعنوان مامور مسلکی وظیفه اجرا میکرد و دولت پیشین در زمینه اجرای وظیفه و پرداخت امتیازات دولتی به او و سایر کارمندان هیچ تبعیضی قائل نمیشد. اما طالبان به دلیل تعصبات مذهبی و اینکه او پیرو مذهب غیرحنفی است، او را از وظیفه برکنار کردهاند.
حشمتالله در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید: «وقتی طالبان آمدند، من مثل گذشته به وظیفه میرفتم. سه ماه بعد از سقوط، رییس بخش ما برکنار شد و یک طالب به جای او آمد. او مرا خواست و گفت که نظر به سوانح، خودت مسلمان نیستی و در نظام ما به تو معاش داده نمیشود. دیگر نیاز نیست در این بخش باشی.»
این کارمند وزارت داخله حکومت پیشین میافزاید: «ما اسماعیلیهها مسلمان هستیم و شاخهای از مذهب شیعه هستیم. طالبان نه تنها مرا، بلکه چندین همکار دیگرم که اسماعیلیه بودند، همه را از وظیفه منفک کردند و به جایشان افراد خود را جابهجا کردند.»
حشمتالله پس از برکناری از وظیفه توسط طالبان مجبور شده با خانواده چهار نفرهاش به پاکستان مهاجر شود و به فکر پناهندهگی به کشورهای غربی باشد. او میگوید: «دو سال و سه ماه میشود که به پاکستان آمدهام. پروندهام زیر بررسی است و امیدوارم دولت کانادا هرچه زودتر برای من و خانوادهام ویزه صادر کند.»
حال و روز او از خانه اجارهای و فرش و ظرفهای فرسودهاش پیداست. وی از روزگار سختش در غربت بیشتر سخن میگوید: «با مقداری کمک مالی که از سوی اقاربم از کانادا میآید، به سختی گذران میکنم. فرزندانم به مکتب نمیروند و تنها در کورس زبان انگلیسی که از سوی بنیاد آغاخان تاسیس شده است، شرکت میکنند. خودم بیکار هستم و در این مدت که در پاکستان هستم، هیچ کمک مالی از طرف نهادهای حقوق بشری و خارجی دریافت نکردهام.» به گفته او، حتا بنیاد آغاخان به اسماعیلیههای مهاجر در پاکستان کمک مالی نمیکند.
رویین (نام مستعار) یکی دیگر از پیروان مذهب اسماعیلیه است که دو سال پیش افغانستان را ترک کرده و در پاکستان مسکن گزیده است. او میگوید: «در دوره جمهوری هم تبعیض مذهبی وجود داشت. ما به علت باور مذهبیمان در جامعه با مشکلات مواجه بودیم، اما با آمدن طالبان دیگر زندهگی برای ما باقی نماند، زیرا طالبان شدیداً مخالف مذهب ما هستند. هر روز در خطر بودیم. اگر در ادارههای دولتی کار ما بند میافتاد یا با کسی دعوا میکردیم، همیشه نگرانیمان این بود که بهخاطر تفاوت مذهبی و باورهای افراطی طالبان ممکن است به جنجال بزرگی دچار شویم.»
رویین نیز با خانوادهاش به پاکستان رفته و در سازمان ملل متحد ثبت نام کرده تا پرونده پناهندهگیاش به کشورهای غربی بررسی شود. او از وضعیت بد اقتصادی در پاکستان شکایت دارد و میگوید: «یگانه مشکل ما اقتصاد است. پولیس پاکستان با ما کاری ندارد و برخلاف طالبان، به ما تبعیض مثبت قائل است. همین که به پولیس میگوییم اسماعیلیه هستیم، ما را آزارواذیت نمیکنند و مانند مهاجران دیگر از این کشور اخراج نمیکنند.»
سید مهدی مهدوی، مدافع حقوق اقلیتهای مذهبی، توضیح میدهد که طالبان به دلیل برداشتی که از دین اسلام دارند، با پیروان سایر مذاهب اسلام رفتار تعصبآمیز میکنند. آقای مهدوی این برخورد طالبان با شهروندان کشور را غیرمنصفانه توصیف میکند و میگوید: «براساس قانون اساسی که طالبان آن را نمیپذیرند و میثاقهای پذیرفتهشده بینالمللی، حکومت و یا هژمونیهای حاکم مکلفند آزادیهای طبیعی شهروندان، شامل حق اندیشه، بیان، سکونت، شغل، عقیده و باورهای مذهبی، را تأمین و از آن صیانت کنند.»
این مدافع حقوق اقلیتهای مذهبی اضافه میکند که طالبان در سه سال گذشته و در دوره پنج ساله حاکمیت دور اولشان بر افغانستان ثابت کردهاند که از دید آنان همه شهروندان باید پیرو یک مذهب خاص باشند.
طالبان در سه سال حاکمیت خود بر کشور همواره با پیروان مذاهب غیرحنفی، بهویژه شیعیان، سلفیها و اسماعیلیهها، رفتار تنشآمیزی داشتهاند. براساس نوارهای تصویریای که از سوی افراد طالبان در شبکههای اجتماعی منتشر شده است، در ولایتهای شمالی، گروهی از شهروندان اسماعیلیه کشور وادار به تکرار کلمه شهادت شدهاند؛ اقدامی که معمولاً زمانی صورت میگیرد که یک غیرمسلمان به دین اسلام بگرود.
این گروه همچنین ادارههای دولتی را از حضور کارمندان اسماعیلیه تصفیه کرده است. تعصبات مذهبی طالبان باعث شده که تعداد زیادی از پیروان مذهب اسماعیلیه کشور را ترک کرده و به پاکستان، تاجیکستان، ایران و ترکیه پناهنده شوند. به دلیل نبود آمار دقیق، روشن نیست که چند درصد از جمعیت کشور را شهروندان اسماعیلیه تشکیل میدهند، اما پیروان این مذهب در ولایتهای بدخشان، بلخ، تخار، پروان، سمنگان، قندهار، بامیان و میدانوردک زندهگی میکنند.






