شماری از شهروندان کشور میگویند طالبان در شبکههای اجتماعی حسابهایی با نام و عکس دخترانه ایجاد کردهاند و از طریق این حسابها به نفع این گروه تبلیغ و از عملکرد آن دفاع میکنند. به گفته آنان، این حسابها بیشتر زمانی فعال میشوند که گزارشهایی درباره ظلم، تجاوز، قتل، فساد و دیگر عملکردهای طالبان منتشر میشود و گردانندهگانشان تلاش میکنند این موارد را توجیه یا منتقدان طالبان را هدف قرار دهند. این شهروندان همچنان میگویند در کنار ایجاد حسابهای جعلی، نهادهای استخباراتی و امنیتی طالبان نیز از صدها کانال یوتیوب حمایت مالی میکنند و در برخی موارد برای گردانندهگان این کانالها جهت میدهند تا دیدهگاههای مورد نظر طالبان را بازتاب دهند. در همین حال، معین پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ، میگوید استفاده از نامهای مستعار و حسابهای جعلی بخشی از تلاش طالبان برای ادامه «دروغگویی و فریب مردم» است. به گفته او، این شیوه برای انکار واقعیتها، سانسور و بازی با افکار عمومی استفاده میشود.
نعمتالله (مستعار)، فعال رسانهای، میگوید که در موارد انتقادی از طالبان، بارها با حسابها و آدرسهایی روبهرو شده است که در دفاع از این گروه فعالیت میکنند، اما ادبیات و شیوه بیانشان طبیعی به نظر نمیرسد و نشانههایی از متنهای ساختهگی یا دیکتهشده در آن دیده میشود.
این فعال رسانهای میگوید: «من شخصاً در موارد زیادی دیدهام که در واکنش به یک موضوع انتقادی درباره طالبان، حسابها و آدرسهایی از این گروه دفاع میکنند که ادبیات و طرز بیانشان طبیعی و معمول نیست. از لحن و نحوه نوشتارشان میتوان دریافت که بسیاری از این مطالب ساختهگی یا دیکتهشدهاند.»
به گفته نعمتالله، بخش قابل توجهی از این حسابها با نامها و هویتهای زنانه فعالیت میکنند. او میافزاید که برخی از این حسابها با استفاده از نام و عکس دخترانه، از طالبان دفاع میکنند؛ در حالی که در صفحاتشان تصاویری منتشر میشود که به گفته او، با محدودیتها و معیارهای مورد قبول طالبان برای زنان همخوانی ندارد.
این فعال رسانهای میگوید بسیاری از این نامها واقعی نیستند و فعالیت این حسابها نیز بیشتر مقطعی است. به گفته او، این حسابها معمولاً زمانی فعال میشوند که یک موضوع مرتبط با طالبان جنجالی یا بحثبرانگیز شود و پس از فروکش کردن بحث، فعالیتشان نیز متوقف میشود. او میافزاید: «وقتی به صفحاتشان مراجعه میکنید، معمولاً فعالیت مشخص و مستمری دیده نمیشود؛ مگر اینکه مطلبی درباره آنچه خودشان دستاوردهای طالبان میخوانند، همرسانی کرده باشند.»
پرویز (مستعار)، یکی از جوانان، میگوید طالبان در شبکههای اجتماعی حسابهایی با نام و تصویر دخترانه ایجاد کردهاند که از طریق آنها ادعاها و تبلیغات در حمایت از این گروه منتشر میشود.
به گفته او، این حسابها بیشتر زمانی فعال میشوند که گزارشهایی درباره ظلم، تجاوز، قتل، فساد یا دیگر عملکردهای طالبان منتشر میشود. او میگوید گردانندهگان این حسابها در چنین مواردی تلاش میکنند عملکرد طالبان را توجیه کرده یا از این گروه دفاع کنند.
این جوان میگوید: «وقتی شخصاً در شبکههای اجتماعی، از جمله ایکس، فیسبوک، اینستاگرام و تیکتاک، سر میزنم، با حسابهایی روبهرو میشوم که با نام و پروفایل دخترانه ساخته شدهاند و تبلیغات ساختهگی، ادعاهای مربوط به تامین امنیت و رشد اقتصادی را منتشر میکنند. این حسابها بیشتر زمانی فعال میشوند که یک موضوع مهم، مانند ظلم، تجاوز، قتل یا یک پروژه اقتصادی، مطرح شود. در زیر پستهایی که رسانههای آزاد، خبرنگاران مستقل و رسانههای بیرون از افغانستان منتشر میکنند، حضور پیدا میکنند و از طالبان دفاع یا عملکرد این گروه را توجیه میکنند.»
به گفته این جوان، حتا با نام برخی یوتیوبرهای مشهور زن در افغانستان نیز حسابهایی در شبکههای اجتماعی ایجاد شده و از این حسابها برای انتشار ویدیوها و محتوای تبلیغاتی مربوط به نهادهای طالبان استفاده میشود.
پرویز میافزاید: «این کار برای خاکپاشی به چشم مردم است. مردم امروز مانند دور نخست حکومت طالبان نیستند؛ آگاهی مردم بیشتر شده و تبلیغات دروغین و عملکردهای ساختهگی این گروه را بهتر تشخیص میدهند.»
شراره (مستعار)، یکی دیگر از جوانان، میگوید در کنار ایجاد حسابهای جعلی با نام و هویت دخترانه، نهادهای استخباراتی و امنیتی طالبان نیز در زمینه تبلیغات آنلاین فعالیت دارند. به گفته او، این نهادها از صدها کانال یوتیوب حمایت مالی میکنند و در برخی موارد، برای گردانندهگان این کانالها خط و جهت مشخص میدهند که مطالب و دیدگاههای مورد نظر طالبان را بازتاب دهند.
این جوان میگوید: «درست است که طالبان صدها حساب کاربری با نام و پروفایل زنانه ساختهاند و از این طریق تلاش میکنند چهره متفاوتی از خود نشان دهند. من اطلاع دارم که این گروه، با وجود مخالفت با رسانهها، خبرنگاران و هنر، بهتازهگی به اهمیت و تاثیرگذاری رسانهها پی برده است. خبرنگاران زن افغان حتا در نشستهای طالبان اجازه حضور ندارند، اما در مقابل، از خبرنگاران رسانههای غربی استقبال میکنند و به آنان فرصت پوشش و حضور میدهند.»
نرگس (مستعار)، خبرنگار، میگوید شماری از حسابهای جعلی با نام و هویت زنان در شبکههای اجتماعی فعالیت میکنند که به گفته او، از سوی طالبان مدیریت شوند و بهعنوان ابزاری تبلیغاتی برای این گروه مورد استفاده قرار گیرند.
این خبرنگار میگوید: «این حسابها میتوانند ابزاری برای ایجاد تصویری غیرواقعی از میزان حمایت اجتماعی از طالبان باشند. چنین فعالیتهایی ممکن است سبب شود شماری از مخاطبان تصور کنند زنان و دختران بهگونه گسترده از سیاستها و عملکرد طالبان حمایت میکنند؛ در حالی که این حسابها لزوماً بازتابدهنده دیدهگاه واقعی جامعه نیستند.»
نرگس میافزاید: «ما میدانیم که محدودیتها، سرکوب زنان و محدودشدن فعالیتهای اجتماعی از سوی طالبان تا چه اندازه گسترده است. استفاده از چنین حسابهایی برای حمله به منتقدان، سرکوب مخالفان طالبان در فضای مجازی و محدودکردن گفتوگوی آزاد میتواند فضای ترس را در میان کاربران گسترش دهد. در فضای اطلاعاتی امروز، کنترل روایت و شکلدهی به افکار عمومی در شبکههای اجتماعی به یکی از ابزارهای مهم جریانهای سیاسی تبدیل شده است.»
در همین حال، عبدالمنان شیوای شرق، معین وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت پیشین، میگوید استفاده از نامهای مستعار و حسابهای جعلی، بخشی از تلاش طالبان برای ادامه آنچه او «دروغگویی و فریب مردم» میداند، است. به گفته او، این رویکرد برای انکار واقعیتها، سانسور و بازی با افکار عمومی استفاده میشود
آقای شرق میافزاید: «ترفند، افسون و نیرنگ طالبان در برابر مردم افغانستان موضوع تازهای نیست. این گروه برای پیشبرد اهداف خود از انواع شیوهها و ترفندها استفاده میکند. این عملکرد، بازی با افکار عمومی است. مردم افغانستان بارها نشان دادهاند که از عملکرد طالبان ناراضیاند و هر از گاهی منتظر فروپاشی این رژیم خودکامه هستند. آنچه طالبان بهعنوان نقاب برای پنهانکردن واقعیتهای جامعه استفاده میکنند، چیزی جز جعل و دروغ نیست و با واقعیت جاری در افغانستان همخوانی ندارد.»
این در حالی است که پس از تسلط طالبان بر افغانستان در آگست ۲۰۲۱، ماهیت استراتژی ارتباطی این گروه بهگونهای بنیادین تغییر کرده است. طالبان که پیشتر به رسانههای زیرزمینی و خطبههای مذهبی متکی بودند، اکنون دستگاهی تبلیغاتی دیجیتال را بهکار گرفتهاند که بهطور استراتژیک از پلتفرمهای اجتماعی، بهویژه ایکس، بهره میگیرد.
پیش از این، روزنامه ۸صبح گزارشی را بر بنیاد یک تحقیق منتشر کرده بود که در آن ۷۸ حساب از میان ۱۲۰ حساب اولیه مشکوک به رباتهای وابسته به راهبرد نفوذ آنلاین طالبان بررسی شدهاند. این تحقیق با تحلیل الگوهای زبانی، تناقضهای هویتی، دادههای رفتاری و همزمانی فعالیتها، از وجود یک کارزار هماهنگ برای کنترل فضای روایی، بهویژه در مقابله با تبلیغات منفی علیه طالبان، پرده برمیدارد.
