طالبان امارتی و طالبان داعشی

طالبان تا حال مرگ ملا اخترمحمد منصور را تایید نکرده‌اند، اما کسانی‌که از این گروه شناخت دارند می‌گویند که اگر رهبر طالبان زخمی‌ می‌بود، حتما یک نوار ویدیویی منتشر می‌کرد و از زنده بودنش به ستیزه‌جویان عادی اطلاع می‌داد، اما تا حال نواری منتشر نشده است. نفس نشر نشدن نوار ویدیویی از اخترمحمد منصور، احتمال مرگ او را بالا می‌برد. مرگ ملا اخترمحمد منصور به رغم این‌که شکاف‌های طالبان را بیشتر می‌سازد، اما پایان جنگ افغانستان از طریق گفتگو‌های سیاسی را ناممکن نمی‌سازد. ملا اخترمحمد منصور، مانند ملا محمد عمر، لقب امیرالمومنین را یدک می‌کشید. بنیان‌گذار طالبان این لقب را در یک جرگه ۱۴۰۰ نفری ملاهای دیوبندی پاکستانی به دست آورد، اما اخترمحمد منصور در شورا ی کویته، امیرالمومنین خوانده شد.
در آن زمان عده‌ای مشروعیت فقهی درج این لقب در کنار نام ملا اخترمحمد منصور را زیر سوال بردند، اما طرفداران آن چنین وانمود کردند که جانشین ملا محمد عمر می‌خواهد همتای ابوبکرالبغدادی معرفی شود تا از پیوستن طالبان امارتی به خلافت داعش، جلوگیری شود. روشن است که جنگجویانی که زیر نام داعش در شرق افغانستان فعالیت می‌کنند، پیش از این اعضای طالبان بودند و پس از آن‌که در مورد زند‌گی و مرگ ملا محمدعمر دچار تردید شدند، علم خلافت ابوبکرالبغدادی را بلند کردند. فرماندهان سلفی‌ای هم که در صفوف طالبان حضور داشتند، داعشی شدند. عده‌ای تصور می‌کنند که اگر اخترمحمد منصور لقب امیرالمومنین را قبول نمی‌کرد، ریزش جدی در صفوف طالبان امارتی رخ می‌داد.
هم‌پیمانان بیرونی طالبان هم از لقب امیرالمومنین برای اخترمحمد منصور استقبال کردند. به‌عنوان نمونه ایمن‌الظواهری رهبر شبکه ‌القاعده، به ملا اخترمحمد منصور بیعت کرد. لقب امیرالمومنین سبب شد که هم انسجام درونی سازمانی پیروان اخترمحمد منصور حفظ شود و هم پیوند گروه طالبان شاخه ‌منصور با القاعده و بنیادگرایی جهانی از هم نگسلد. اما امیرالمومنین بودن اخترمحمد منصور، پایان جنگ افغانستان از طریق گفتگوهای سیاسی را دشوار می‌کرد. ملا اخترمحمد منصور خودش را فرمانده تمام مومنان عالم می‌دانست و به این ترتیب نظام دولت- ملت و مبارزه سیاسی در چوکات این نظام را رد می‌کرد.
کسی‌که خود را امیرالمومنین می‌خواند، بسیار دشوار است که وارد مذاکره با یک نظام سیاسی دیگر شود و بعد با آن نظام سیاسی روی تشکیل نظم سیاسی جدید به توافق برسد. ملا اخترمحمد منصور و پیش از او ملا محمد عمر، از تمام مسلمانان عالم می‌خواستند، تا به آنان بیعت کنند. اگر مرگ ملا اخترمحمد منصور تایید شود و طالبان به شاخه‌های گوناگون تقسیم شوند، به احتمال قوی رهبر هیچ یک از شاخه‌ها خودش را امیر‌المومنین نخواهد خواند، همان طوری که هیچ یک از رهبران شاخه‌های گوناگون طالبان پاکستانی خود را امیرالمومنین نمی‌خوانند.
تردیدی نیست که برخی از جنگجویان طالبان امارتی به صف طالبان داعشی می‌پیوندند، اما بسیار بعید است که رهبران اصلی شورای کویته، به ابوبکرالبغدادی بیعت کنند. رهبران شورای کویته در این مدت چهارده سال، ثروت، نفوذ و قدرت زیادی به دست آورده‌اند و بسیار بعید است که این همه را در پای کسی به اسم ابوبکرالبغدادی بریزند. به احتمال قوی که شاخه‌های گوناگون طالبان تشکیل می‌شود و هر کدام برای خودشان ساحه نفوذ در داخل افغانستان و منابع پشتیبان در درون پاکستان ایجاد می‌کنند. سازمان آی‌اس‌آی پاکستان هم در مدیریت گروه‌های متعدد افراطی، تجربه ‌شصت‌ساله دارند. گروه‌های متعدد شبه‌نظامی ‌افراطی و تروریست شصت سال است که در کشمیر می‌جنگند. آی‌اس‌آی تمام آنان را مدیریت می‌کند. تنظیم‌های افغانی هم چهارده سال در برابر شوروی در افغانستان جنگیدند و آی‌‌اس‌آی با هر کدام به‌طور جداگانه ارتباط داشت، عده‌ای را بیشتر می‌پرورید و عده‌ای را همزمان تقویت و تضعیف می‌کرد. بعید نیست که پس از این طالبان هم چند شاخه شوند و آی‌اس‌آی با هر کدام تعامل جدا‌گانه داشته باشد و از کشاندن هر کدام این گروه‌ها به پای میز مذاکره امتیاز بگیرد. حسن چنین وضعیتی در این است که هیچ شاخه‌ی خودش را نماینده ‌منحصربه‌فرد عالم اسلام فرض نمی‌کند و هر یک به‌عنوان یک گروه ظاهر می‌شوند، اما روشن است که چنین وضعیتی جنگ و گفتگو را پیچیده می‌سازد.
افغانستان باید از این به بعد، برای مقابله با طالبان داعشی، آماد‌گی بیشتر داشته باشد. طالبان امارتی دیگر به پروژه‌ای برای جنگ و مصالحه بدل می‌شوند، تقریبا کل دنیا به طالبان امارتی پس از اخترمحمد منصور به دید گروه پاره‌پاره‌ای می‌نگرند که باید با آن گفتگو کرد، اما طالبان داعشی داعیه خطرناک دارند و هیچ نوع گفتگویی با آنان امکان ندارد. دنیا هم باید افغانستان را در مقابله با طالبان داعشی که از این به بعد قوت می‌گیرند، تنها نگذارد. واقعیت این است که در پاکستان برخی از حلقات استخباراتی تلاش می‌کنند صفوف طالبان داعشی را تقویت کنند. تقویت طالبان داعشی هزینه‌ای بر پاکستان تحمیل نمی‌کند، بلکه سبب تضعیف دولت افغانستان می‌شود.