گذرگاه تورخم برای هفتمین روز پیاپی به‌روی هرگونه رفت‌وآمد بسته مانده است. این مسدودیت که از هفته گذشته و در پی درگیری میان طالبان و نیروهای مرزی پاکستان آغاز شده، موجب توقف کامل تجارت میان دو کشور شده است.
شماری از بازرگانان میوه و سبزی افغانستان می‌گویند که بسته‌ماندن این گذرگاه زیان‌های مالی سنگینی به آنان وارد کرده است. آنان می‌افزایند که به‌دلیل توقف صادرات، ناچار شده‌اند محموله‌های خود را در بازارهای داخلی، از جمله لغمان، جلال‌آباد و کابل، به قیمت‌های بسیار پایین به فروش برسانند. به گفته آنان، به‌دلیل نبود ظرفیت کافی در سردخانه‌ها، بخش زیادی از میوه و سبزیجات یا فاسد شده و یا در آستانه نابودی قرار دارد.
این بازرگانان اقدام پاکستان را «عقده‌مندانه» خوانده و تاکید کرده‌اند که طالبان باید برای جلوگیری از تکرار چنین بحران‌هایی، در فصل صادرات میوه پاکستان دست به اقدامات متقابل بزنند. آنان تصریح می‌کنند که گذرگاه تورخم هیچ بدیل موثری برای صادرات افغانستان ندارد و همه‌ساله با بروز چنین تنش‌هایی، تجارت کشور به‌شدت آسیب می‌بیند.
گدا محمد کوهدامنی، یکی از بازرگانان، می‌گوید که با بسته‌ماندن گذرگاه تورخم، بیش از ۵۵۰ هزار افغانی زیان دیده است. او می‌افزاید که بسته‌شدن راه‌های صادراتی در فصل برداشت میوه، در کنار نبود سردخانه‌های معیاری در کشور، این بحران را بیش از پیش تشدید کرده است. به گفته او، طالبان در برابر چالش‌هایی که صادرکننده‌گان کشور با آن روبه‌رو هستند، «گوش شنوا ندارند.»
این صادرکننده میوه کشور می‌افزاید: «ما در سطح افغانستان تنها یکی، دو سردخانه معیاری داریم که آن‌هم ظرفیت نگهداری حتا یک درصد میوه کشور را ندارد. انگور هنوز روی تاک‌ها مانده و سیب و انار در باغ‌هاست. تاجران و به‌ویژه کشاورزان، در این یک هفته که راه‌ها به‌سوی پاکستان بسته شده، به‌شدت زیان دیده‌اند. همه می‌دانند که تنها در همین مدت، ۴۰۰ تا ۵۰۰ تیلر حامل میوه و سبزی در مسیر راه متوقف شده‌اند.»
آقای کوهدامنی می‌گوید: «تجارت نباید به سیاست وصل شود. افغانستان و پاکستان باید اجازه دهند بازرگانان دو طرف تجارت خود را ادامه دهند. در این میان، فقط تاجران افغان متضرر نمی‌شوند، بلکه آن دسته از تاجران افغان که از پاکستان کالاهایی مانند کیله وارد می‌کنند نیز آسیب دیده‌اند. پاکستان حتا به‌دلیل رقابت ناسالم، بندر کراچی را بسته و به موترهای بارگیری اخطار داده که نباید بارهای تاجران افغان را بارگیری کنند.»
غلام‌یحیی مشکوانی، بازرگان، می‌گوید که هرچند ایران در شرایط کنونی به‌عنوان بدیل پاکستان مطرح است، اما هزینه بالای ترانزیت و محدودیت‌های بانکی، تجارت با این کشور را دشوار کرده است. او می‌افزاید: «در حال حاضر، جایگزین مسیر پاکستان، بنادر چابهار و بندرعباس ایران هستند؛ اما متأسفانه تعرفه‌های سنگینی بر صادرات و واردات وضع شده و از سوی دیگر، مشکلات بانکی نیز وجود دارد.»
سمیر، یکی از بازرگانان دیگر کشور، می‌گوید که موترهای حامل انگور صادراتی‌اش هنوز در مسیر گذرگاه تورخم، متوقف مانده‌اند. به گفته این بازرگان، زیان این متوقف ماندن برای برخی از بازرگانان به اندازه بوده که آنان مال شان را برای راننده رها کرده‌اند.
این بازرگان می‌افزاید: «ما انگور را در موترهای یخچالی بار کردیم، اما این کریت‌های میوه نه پلاستیک محافظ دارند و نه دوا. حتا اگر موترها برگردند، امکان نگهداری این محصولات در سردخانه‌ها وجود ندارد. چون قرار بود این‌ها مستقیم به فروش برشند که این چالش به میان آمد. هر موتر انگور حدود ۸ تا ۹ لک افغانی ضرر کرده است. هوا رو به سردی است بازرگانان ناچارند بار شان را با نیم قیمت بفروشند که خراب نشود.»
قندآغا قلندری، بازرگان، می‌گوید که ۶۰ موتر حامل پیاز صادراتی‌اش هم اکنون پشت دروازه تورخم متوقف مانده و تنها در یک هفته گذشته، دست‌کم یک میلیون دالر زیان دیده است. او می‌افزاید: «همین حالا حداقل ۲۰ کانتینر مال ما در بندر کراچی گیر مانده است. اموال ما را دیگر چه کسی می‌خرد؟ در سردخانه‌های جلال‌آباد اصلاً جایی نیست، کابل هم ظرفیت بسیار کمی دارد. سردخانه‌ها پر از سیب‌اند و برای محصولات ما اصلاً جایی وجود ندارد.»
این بازرگان می‌افزاید: «کرایه موترها دو برابر شده، چون موترهایی که می‌رفتند حالا باید برگردند و دوباره کرایه بگیرند. پیش از این، نرخ هر سیر ۵۰ هزار کلدار بود، حالا رفت و برگشت‌شان به ۷ لک کلدار رسیده است. راننده‌ها هم بی‌تقصیرند، اما واقعاً ما در این وضعیت خسته شده‌ایم. حتا برخی پروازهای باربری هم لغو شده‌اند.»
خالد رحمانی، سخنگوی اتحادیه صادرکننده‌گان میوه خشک افغانستان، می‌گوید بسته‌ماندن گذرگاه تورخم در فصل برداشت میوه، زیان‌های جبران‌ناپذیری به کشاورزان و بازرگانان کشور وارد کرده است.
آقای رحمانی می‌افزاید: «بسته‌شدن این بندر روی تجار هر دو کشور تاثیر مستقیم گذاشته است. همان‌طور که می‌دانید، اکنون فصل برداشت انگور و سیب است و تعداد زیادی از لاری‌های حامل این محصولات، هم در این سوی مرز و هم در آن سوی خط تورخم متوقف شده‌اند. تاجران هر دو طرف به‌شدت متضرر شده‌اند. اتحادیه صادرکننده‌گان میوه خشک از هر دو طرف می‌خواهد که تنش‌ها را کاهش دهند و موضوع تجارت، که مستقیماً با مردم ارتباط دارد، از سیاست جدا شود.»
سخنگوی اتحادیه صادر کننده‌گان میوه خشک می‌گوید: «با توجه به آغاز فصل میوه تازه در افغانستان، تمامی سردخانه‌های کشور از محصولات کشاورزی پر شده‌اند و ظرفیت جذب بیشتر را ندارند. ما خواستار ایجاد سردخانه‌های بیشتر در سطح کشور هستیم تا کشاورزان و بازرگانان از خسارات سنگین در امان بمانند.»
پیش از این، وزارت صنعت و تجارت طالبان اعلام کرده بود که حجم تجارت دوجانبه میان افغانستان و پاکستان در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۸۹ میلیون دالر رسیده است؛ از این میان، ۲۷۷ میلیون دالر به صادرات افغانستان و ۷۱۲ میلیون دالر به واردات از پاکستان اختصاص داشته است.
این نخستین‌بار نیست که گذرگاه تورخم به‌دلیل تنش‌های سیاسی میان طالبان و پاکستان بسته می‌شود. بسته‌شدن‌های مکرر این مسیر تجاری، تاثیرات منفی بر اقتصاد هر دو کشور گذاشته و موجب افزایش قیمت کالاها در بازارهای افغانستان شده است.
