رسانه‌های افغانستان در بیش از ۲۰ سال گذشته برای تحقق آزادی بیان، دسترسی به اطلاعات، گردش آزاد اطلاعات و تقویت فرهنگ مردم‌سالاری قربانی‌های فراوان داده‌اند. براساس آمارهای رسمی نهادهای حامی خبرنگاران، بیش از ۱۳۰ خبرنگار و کارمند رسانهای در دو دهه گذشته در حملات انتحاری و انفجاری طالبان و افراد مسلح ناشناس جان باخته و ده‌ها تن دیگر زخمی شده‌اند. در این گزارش حدود ۱۳۰ تن فهرست شده که عاملان قتل بیشتر آنان طالبان بوده‌اند و شماری از این خبرنگاران از طرف این گروه به‌شکل فجیع سر بریده شده‌اند. حکومت پیشین نیز در ماه‌های نزدیک به سقوط خود اعلام کرده بود که در ۱۹ سال ۱۳۲ خبرنگار کشته شده و عامل ۶۷ مورد آن طالبان بوده‌اند.
آمارهای رسمی که در بیش از ۲۰ سال گذشته از سوی نهادهای حامی خبرنگاران منتشر شده، نشان می‌دهد که دست‌کم ۱۳۲ خبرنگار در کشور کشته شده‌اند. اکثریت این خبرنگاران و کارمندان رسانهای در حملات انتحاری و انفجاری طالبان جان باخته و شماری دیگر از سوی این گروه در حملات هدف‌مند و سیستماتیک کشته شده و تعدادی هم توسط افراد مسلح ناشناس به قتل رسیده‌اند.
گزارش‌های منتشر‌شده در دو دهه گذشته نشان می‌دهد که خبرنگاران و جامعه رسانهای افغانستان افزون بر هدف قرار گرفتن توسط طالبان، از سوی زورگویان محلی، مقام‌های حکومتی، باندهای مافیای مواد مخدر و حلقات آغشته به فساد در دستگاه دولت پیشین نیز هدف قرار گرفته‌اند.
در این گزارش فهرست خبرنگاران و کارمندان رسانهای که در جریان ۱۹ سال گذشته کشته شده‌اند، گردآوری شده است. این آمار از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان و برخی از نهادهای حامی رسانه‌ها نیز تایید شده است. طالبان در کنار حملات انتحاری و انفجاری، برخی از خبرنگاران را سر بریده و از آن فلم گرفته‌اند. اجمل نقشبندی یکی از کسانی است که از سوی طالبان به‌شکل بسیار فجیع سر بریده شد و قتل او به تراژدی دایمی آزادی بیان در افغانستان تبدیل شده است.
فهرست خبرنگارانی که در ۲۰ سال گذشته کشته شده‌اند
براساس آمار جان‌باخته‌گان اهل رسانه از سال ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ که از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان منتشر شده، ۱۳۰ کارمند رسانهای، به شمول کارمندان تخنیکی و فنی رسانه‌ها، در حملات انتحاری و مسلحانه طالبان، داعش شاخه خراسان و افراد مسلح ناشناس کشته شده‌اند.
یافته‌های ۸صبح از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که این خبرنگاران و کارمندان رسانهای در ۴۸ حمله انتحاری و بمب‌گذاری، ۱۷ حمله مسلحانه، ۱۳ انفجار ماین، ۲۷ حمله با ضرب گلوله، ۴ حمله با ضرب چاقو و باقی در کمین طالبان و جنگ نیروهای امنیتی پیشین با این گروه، ترورهای مرموز، تیراندازی نیروهای ناتو به رهبری ایالات متحده امریکا و حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار کشته شده‌اند.
براساس آمار جمع‌آوری‌شده، عامل بیش از ۶۰ درصد قتل خبرنگاران طالبان بوده‌اند، ۳۵ مورد حملات علیه خبرنگاران به داعش نسبت داده شده و باقی به افراد مسلح ناشناس و قتل‌های مرموز پیوند داده شده است که در این میان حدود ۱۳ زن نیز مشمول قربانیان رسانه‌ها در این مدت بوده‌اند.
این خبرنگاران در ولایت‌های کابل، ننگرهار، بلخ، لوگر، خوست، تخار، کندز، ارزگان، غزنی، قندهار، پکتیکا، نورستان، پروان، جوزجان، بغلان، کاپیسا، بغلان و غور کشته شده‌اند. نزدیک به ۶۰ درصد خبرنگاران در نتیجه انفجارها و حملات انتحاری طالبان و داعش در شهر کابل کشته شده‌اند و ۱۱ مورد قتل خبرنگاران در ولایت ننگرهار صورت گرفته و متباقی در ۱۶ ولایت دیگر کشته شده‌اند.
طبق اطلاعات منتشر‌شده، در بیش از ۲۰ سال گذشته حدود ۱۶ خبرنگار خارجی نیز در افغانستان کشته شده‌اند. برخی از این خبرنگاران برای رسانه‌های مشهور جهان از جمله نیویارک تایمز، اسوشیتدپرس، رویترز، خبرگزاری فرانسه و نیروهای امریکایی کار می‌کردند. هری بورتون، فلم‌بردار رویترز، جولیو فیونتس، خبرنگار روزنامه الموندوی اسپانیا و ماریاگارسیا کوتولی، خبرنگار روزنامه کوریرا دلاسرا از خبرنگاران مشهور خارجی بودند که در سال ۱۳۸۰ در حمله منتسب به افراد مسلح در ولسوالی سروبی ولایت کابل کشته شدند. برخی از مقام‌های امنیتی در آن زمان، آن حمله را به طالبان نسبت دادند.
عکاسان و فلم‌برداران زیادی نیز در این مدت که با رسانه‌های خارجی و داخلی کار می‌کردند، کشته شده‌اند. براساس آمار منتشر‌شده از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ دست‌کم پنج عکاس از رسانه‌های مشهور داخلی و خارجی در حملات طالبان کشته شده‌اند. شاه‌‌مری فیضی، عکاس خبرگزاری فرانسه، در حمله انتحاری منتسب به داعش شاخه خراسان که بر گروهی از خبرنگاران در ۱۰ ثور ۱۳۸۷ در شهر کابل صورت گرفت، کشته شد. همچنان رحمت‌الله نیکزاد، عکاسی که برای خبرگزاری الجزیره و اسوشیتدپرس کار می‌کرد، در حمله مسلحانه در شهر غزنی در سال ۱۳۹۹ کشته شد. ذبیح‌الله تمنا، عکاس و همکار رادیو ملی امریکا از سوی طالبان در ولسوالی مارجه ولایت هلمند در سال ۱۳۹۵ کشته شد و عزیزالله حیدری، عکاس خبرگزاری رویترز، در حمله افراد مسلحانه در ولسوالی سروبی ولایت کابل در سال ۱۳۸۰ با ضرب گلوله به قتل رسید. دانش صدیقی، عکاس دیگر خبرگزاری رویترز نیز در سال ۱۴۰۰ در جنگ نیروهای امنیتی پیشین با طالبان در ولایت قندهار کشته شد.
یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که در این مدت حدود ۱۰ گرداننده تلویزیون و رادیو در افغانستان از سوی طالبان و در حملات منتسب به داعش و افراد مسلح ناشناس کشته شده‌اند. خانواده‌های آنان بارها از حکومت پیشین خواستار تامین عدالت و به محاکمه کشاندن عاملان این قضیه‌ها شدند، اما تا سقوط حکومت به دست طالبان هیچ اقدام عملی در این مورد صورت نگرفت.
قتل خبرنگاران و کارمندان رسانهای در بیش از ۲۰ سال گذشته همواره با انتقادها و پرسش‌های جدی از سوی خبرنگاران و جامعه رسانهای مواجه بوده است. نهادهای حامی رسانه‌ها از دولت پیشین و نهادهای بین‌المللی بارها خواستند که در مورد قتل خبرنگاران تحقیق کنند، به‌ویژه کشتن برخی از خبرنگاران واکنش‌های گسترده‌ای در قبال داشت و رسانه‌ها به‌صورت دوام‌دار برای روشن شدن چگونه‌گی قتل آن‌ها دادخواهی کردند.
یما سیاوش، گرداننده برنامه‌های سیاسی تلویزیون طلوع، از چهره‌های مشهور رسانهای در افغانستان بود که در انفجار ماین جاسازی‌شده در موتر حاملش جان باخت. قتل او با واکنش‌های گسترده و بی‌پیشینه داخلی و خارجی نیز مواجه شد.
صمیم فرامرز، خبرنگار طلوع‌نیوز، در جریان پوشش یک حمله انتحاری در باشگاه ورزشی میوند در دشت برچی شهر کابل رفته بود که آماج انفجار دومی قرار گرفت و با رامز تصویر‌بردارش جان باخت. در آن حمله انتحاری که روز چهارشنبه، ۱۶ سنبله ۱۳۹۷ به وقوع پیوست، بیش از ۳۰ پهلوان جان باختند و نزدیک به ۵۰ تن دیگر زخمی شدند.
یکی از خبرنگاران که قتلش واکنش‌های گسترده و مستمر دولت و رسانه‌ها را در قبال داشت سلطان منادی، خبرنگار نیویارک تایمز بود. او در سال ۱۳۸۸ هنگام برگشت از محل حمله هوایی ناتو بر تانکرهای ربوده‌شده توسط طالبان در ولایت کندز با همکار خارجی خود به دست طالبان گرفتار شده بود. آقای منادی اما در عملیات نجات از سوی نیروهای ناتو کشته شد، در حالی که استفن فرل، همکارش، در همان عملیات زنده نجات یافت.
سردار‌احمد، خبرنگار خبرگزاری فرانسه، در شب نوروز ۱۳۹۳ با همسر و دو کودکش در هوتل سرینای کابل با شلیک گلوله مهاجمان انتحاری طالبان کشته شد. قتل او واکنش‌های گسترده را در پی داشت. طالبان مسوولیت آن حمله را بر‌عهده گرفتند.
همچنان ذکیه ذکی، مدیر مسوول و خبرنگار رادیو صدای صلح در ولسوالی جبل‌السراج ولایت پروان، پیش چشمان کودکانش در خانه‌اش تیرباران شد. قتل او به افراد مسلح ناشناس نسبت داده شد، اما مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است که این اقدام از سوی افراد وابسته به گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی، صورت گرفته است. مهاجمان مسلح در ۱۵ جوزای ۱۳۸۶، از طریق پنجره وارد اتاق خوب خانم ذکی شده و او را تیرباران کردند.
طالبان به ادامه کشتار خبرنگاران، اجمل نقشبندی را بعد از یک ماه اسارت در ۱۹ حمل ۱۳۸۶ خورشیدی در ولایت هلمند سر بریدند. او با یک همکار ایتالیایی خود نزدیک به یک ماه در بند طالبان بود. طالبان خبرنگار ایتالیایی را در بدل رهایی پنج تن از فرماند‌‌هان طالب از زندان‌های دولت پیشین آزاد کردند، اما زمانی که جواب مثبت در برابر خواست‌های‌شان از سوی دولت سابق افغانستان دریافت نکردند، سر نقشبندی را از تنش جدا کرده و از آن فلم گرفتند. پس از قتل اجمل نقشبندی، طالبان فلم مستند اسارت او را نشر کردند که نشان می‌داد او سر بریده شده و افراد طالبان در هنگام بریدن سر اجمل نقشبندی قهقه می‌خندیدند. قتل او به تراژدی رسانه‌های افغانستان تبدیل شده است.
گروه داعش شاخه خراسان صبح دوشنبه، ۱۰ ثور ۱۳۹۷، مرگ‌بارترین حمله بر خبرنگاران را در کابل انجام داد که ۹ خبرنگار در آن کشته و ۴ تن دیگر زخمی شدند. آن حمله انتحاری بر جان خبرنگاران در منطقه شش‌درک کابل رخ داد و در آن ۲۶ تن کشته و ۴۹ تن زخمی شدند. آن حمله از بی‌سابقه‌ترین حملات انتحاری علیه خبرنگاران خوانده شده است.
خبرنگاران و کارمندان رسانهای افزون بر هدف قرار گرفتن در حملات هدف‌مند و سیستماتیک و فردی، به‌شکل گروهی نیز از سوی طالبان مورد حمله قرار گرفته‌اند. این گروه مسوولیت حمله انتحاری بر بس حامل کارمندان گروه رسانهای موبی در کابل را بر‌عهده گرفت که هفت کشته و ۲۵ زخمی بر‌جا گذاشته بود. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، در آن زمان گفته بود که این حمله «به انتقام اتهامات دروغ تلویزیون طلوع علیه طالبان» در جریان جنگ کندز صورت گرفته است. این حمله انتحاری طالبان شام چهارشنبه، ۳۰ جدی ۱۳۹۴ در سرک دارالامان کابل صورت گرفته بود.
حکومت پیشین افغانستان نیز در ماه‌های نزدیک به سقوط اعلام کرد که در ۱۹ سال گذشته ۱۳۲ خبرنگار کشته شده و عامل ۶۷ مورد آن طالبان بوده‌اند.
تا پیش از سقوط افغانستان به دست طالبان، بیش از ۱۰۷ کانال تلویزیونی، ۲۸۴ ایستگاه رادیویی، صدها نشریه چاپی و بیش از ۱۸۰۰ وب‌سایت انترنتی، فعالیت می‌کردند.
گزارشگران بدون مرز گفته است که ۵۴۷ رسانه در افغانستان پیش از سلطه طالبان فعالیت می‌کردند که در جریان حاکمیت این گروه بیش از ۸۰ درصد خبرنگاران زن مجبور به پایان دادن به کار خود در رسانه‌ها شده‌اند و سال ۲۰۲۳ برای زنان خبرنگار، سال دوری از فعالیت رسانهای بوده است. طالبان محدودیت‌های گسترده‌ای علیه رسانه‌ها وضع کرده و عکاس و تصویر‌برداری را گناه خوانده‌اند، هر چند خودشان به‌صورت گسترده از آن استفاده می‌کنند.
