وزارت عدلیه طالبان به دستور هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، قانونی تحت عنوان «قانون تنظیم مشاعرهها» را در جریده رسمی به نشر رسانده است. براساس خبرنامه طالبان، این قانون در یک مقدمه، دو فصل و ۱۳ ماده تنظیم شده است. طبق این قانون طالبان، به شاعران دستور داده شده است که از نقد فرامین، هدایات، احکام و تصمیمهای هبتالله اجتناب کنند. همچنین در این قانون طالبان، شعر عاشقانه و ستایش معشوق ممنوع اعلام شده است. طالبان تاکید کردند که شاعران باید از ستایش «پسران و دختران یا دعوت به روابط دوستی با آنها» در اشعار خود پرهیز کنند. علاوه بر این، قانون طالبان افزوده که اشعار باید از عشق مجازی و احساسات بیجا عاری باشند. با این حال، برخی از شاعران و کاربران شبکههای اجتماعی این قانون طالبان را بهشدت مورد انتقاد قرار داده و آن را ناشی از تفکر قرون وسطایی هبتالله خواندهاند. آنان تاکید کردهاند که شعر عاشقانه، در طول تاریخ بهعنوان وسیلهای برای بیان احساسات عمیق انسانی و پیوندهای عاطفی ژرف مورد استفاده قرار گرفته است. به گفته آنان، هیچ رژیمی نمیتواند با فرمان عشق و احساسات انسانی را به زنجیر بکشد.
وزارت عدلیه طالبان اعلام کرده است که این قانون، چگونگی برگزاری مجالس مشاعره، محتوای اشعار شاعران در این مجالس و وظایف هیات ارزیابی مشاعره را تنظیم میکند و وزارت اطلاعات و فرهنگ این گروه مرجع اجرای آن است. براساس این قانون طالبان، شاعران پیش از برگزاری مجالس مشاعره و در طول آن موظفند از «توهین به شعائر اسلامی، تحقیر و تفریق اقوام، زبانها و مسلمانان، تشویق مردم به اخلاق غیر اسلامی و رواجهای ناروا، ستایش دختران و پسران و دعوت به دوستی با آنها، و نقد فرامین، احکام و تصامیم» هبتالله بهطور جدی اجتناب کنند.
طالبان در این قانون شاعران را ملزم کردهاند که در محتوای اشعار خود «سیاست شرعی» را رعایت کرده و اشعارشان از «خواهشات ناروا و احساسات بیجا» خالی باشد. براساس این قانون، وزارت اطلاعات و فرهنگ و ریاستهای ولایتی طالبان موظفند مشاعرهها را ثبت کرده و پس از تصفیه آن توسط هیات ارزیابی، اشعار را از یک آدرس مشخص منتشر کنند.
در بیانیه خبری وزارت عدلیه طالبان آمده است که براساس این قانون، هیات ارزیابی مشاعره با حضور نمایندهای از وزارت اطلاعات و فرهنگ بهعنوان مسوول و عضویت نمایندهگان وزارت امر به معروف و نهی از منکر، سمع شکایات و شورای علمای مرکز و ولایات این گروه تشکیل میشود. طبق این قانون طالبان، این هیات وظیفه دارد مشاعره را قبل و بعد از برگزاری ارزیابی کرده و نکات مثبت و منفی آن را تشخیص دهد و در جهت حذف نکات منفی و جایگزینی نکات مثبت اقدام کند.
طالبان به شاعران و ترانهخوانهایی که با شعر و نثر خود در زمینه «اصلاح جامعه»، بهزعم این گروه، فعالیت کنند، از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان پاداش داده خواهند شد. اما به متخلفان این دستور اعلام شده که «مطابق احکام شریعت مجازات خواهند شد.»
در این قانون، طالبان به شاعران دستور دادهاند که اشعار خود را بهگونهای تنظیم کنند که، به گفته این گروه، در رد «کمونیسم، نشنلیسم، فمینیسم و دموکراسی» باشد. همچنین طالبان در این قانون، این مفاهیم را بهصورت مختصر تعریف کرده و از شاعران خواستهاند که در راستای تقویت رژیم این گروه همکاری کرده و شعر بسرایند.
طالبان با دستهبندی شعر و شاعری، اعلام کردهاند که اتن، کف زدن، اشپلاق، جرگه در امور غیرشرعی و حتا برخی عادات و جرگههای عنعنوی از نظر آنها جزو «اخلاق غیر اسلامی و رواجهای ناروا» بهشمار میروند و باید از آنها جلوگیری شود.
در همین حال، شماری از شاعران و کاربران شبکههای اجتماعی در اعتراض به این قانون طالبان نوشتهاند که بیان احساسات شاعرانه، شعر و توصیف معشوق، از جلوههای طبیعی و انسانی بیان احساس است که در قالب شعر تجلی مییابد. آنان تاکید کردهاند که در طول تاریخ، هیچ رژیمی نتوانسته مانع ابراز احساسات مردم شود و شاعران همواره عشق را با خون خود نوشتهاند. به گفته آنها، پس از این نیز در بیان احساسات خود، به تفکر زنستیزانه و واپسگرای هبتالله تمکین نخواهند کرد.
لیلی غزل، یکی از شاعران زن، در واکنش به قانون طالبان در صفحه فیسبوک خود نوشته است: «طالبان شعر عاشقانه را ممنوع کردهاند، مگر میتوان تپش قلبها را ممنوع کرد؟» او در ادامه اعتراض خود، پارچه شعری منتشر کرده که در آن تب و تاب عشق و بیان احساسات نسبت به معشوق بازتاب یافته است. در این شعر، او از حلاوت لبهای معشوق و گرمای تن ممدوحش سخن گفته و تصویری پرشور از عشق و دلدادهگی خلق کرده است.
غزل نوشته است:
«لبم روی لبانت ماجرای دیگری دارد
شکوه حلشدن در تو، نمای دیگری دارد
تپ و تابم به این پیچیدهگیها برنمیتابد
در آغوش تنات تن من انحنای دیگری دارد»
صنم عنبرین، از شاعران زن، در واکنش به قانون تازه طالبان نوشته است:
«بوسههایت مانده بر جا، روی خط گردنم
یادهایت رنگ ریزد بر گلِ پیراهنم
با شکوه عشق تو هر جا که بگذارم قدم
میشکوفد لاله از لای نفسهای تنم
بیمحابا در میان چشمهایت گم شدم
خوش به حالم که برایت دل به دریا میزنم.»
سعادت موسوی در اعتراض به ممنوعیت شعر عاشقانه از سوی طالبان، به قصه عاشقانه احمد شاملو و آیدا اشاره کرده و بخشی از غزلی از شاملو را نقل کرده و گفته است آن را با صدای بلند خوانده است.
شعر شاملو اینگونه آغاز میشود:
«لبانت
به ظرافت شعر
شهوانیترین بوسهها را به شرمی چنان مبدل میکند
که جاندار غارنشین از آن سود میجوید
تا به صورت انسان درآید.»
هدا خموش، یکی از شاعران، با خوانش شعری در اعتراض به قانون طالبان گفته است: «ما علیه هیبتالله و سرکوب صدای عاشقانه و هنری که طالبان محدود کردهاند، ایستادهایم؛ آنها مشاعره و شعر با مضامین خاص را ممنوع کردهاند. این محدودیتها بهویژه زنان را هدف قرار میدهد؛ زنانی که با صدای بلند ترانه و عشق میخوانند و با همین صدا به اعتراض برخاستهاند.»
همچنان نهاد همیاری زنان افغانستان و برخی دیگر از زنان معترض، قانون جدید طالبان را توهین به فرهنگ و ادبیات کشور دانسته و آن را حملهای مستقیم به روح انسان، آزادی اندیشه و هویت هنری قلمداد کردهاند. این نهاد افزوده است: «ما این تصمیم ضدفرهنگی، ضدانسانی و ضدآزادی را با شدیدترین الفاظ محکوم میکنیم. شعر افغانستان سرزمین عشق، درد، آزادی و مقاومت است و هیچ رژیمی نمیتواند صدای شاعران را خاموش کند.»
این نهاد نوشته است: «از همه عاشقان، شاعران و دوستداران آزادی میخواهیم که در برابر این فرمان ضدانسانی، با سرودن یک شعر عاشقانه و همراه کردن آن با هشتگهای اعتراضی، صدای آزادی را بلندتر کنند.»




