بهتازهگی دونالد ترمپ، رییس جمهور امریکا، گفته است هر کشوری که با ایران دادوستد تجاری داشته باشد، با تعرفه ۲۵ درصدی بر تمامی تجارت خود با امریکا روبهرو خواهد شد. شماری از بازرگانان افغانستان که از طریق ایران و بندر چابهار با کشورهای دیگر تجارت میکنند، این تصمیم را نگرانکننده میدانند. آنان میگویند هرچند افغانستان شریک تجاری مستقیم امریکا نیست، اما در شرایطی که راههای تجارت با پاکستان بسته است، این تصمیم فشار بیشتری بر تجارت کشور وارد میکند. به گفته بازرگانان، بخش زیادی از دادوستد افغانستان از مسیر ایران انجام میشود و هر محدودیت تازه این روند را دشوارتر میسازد.
بازرگانان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح تأکید میکنند که امسال بسته شدن مسیرهای تجارت و ترانزیت با پاکستان، پس از درگیریهای مرزی میان طالبان و اسلامآباد، ضربه سنگینی به تجارت وارد کرده است. به گفته آنان، اگر بار دیگر از همین مسیر متحمل خسارت شوند، بسیاری از بازرگانان ناچار به توقف فعالیتهای خود خواهند شد.
رومل، یکی از بازرگانانی که پس از بسته شدن راههای پاکستان فعالیتهای خود را به ایران معطوف کرده است، میگوید از وضع تعرفههای جدید بر ایران نگران است. او میافزاید که هرچند این تصمیم بهطور غیرمستقیم بر آنان تأثیر میگذارد، اما مشکلات تازهای ایجاد خواهد کرد.
رومل در این باره میگوید: «امسال در پاکستان ضرر زیادی کردیم. بهدلیل اوضاع نابسامان ایران، کالاهای ما در بندر عباس گیر مانده و امکان پیگیری آنها وجود ندارد. نمیدانیم کالاهایمان روی کشتی به کجا رسیدهاند، فقط فاکتورها آمدهاند و مالهایمان سرگردان مانده است. اگر این بار هم چنین مشکلی در ایران پیش بیاید، بازرگانان ضرر زیادی خواهند کرد.»
گدا محمد کوهدامنی، یکی دیگر از بازرگانان کشور، میگوید تصمیم ترمپ افغانستان را وارد وضعیتی مشابه ایران خواهد کرد و این امر باعث افزایش بهای کالاها و زیان بازرگانان و مصرفکنندهگان میشود.
کوهدامنی میافزاید: «امسال در پاکستان ضرر زیادی کردیم و حالا با تصمیم تازه، باز هم متضرر خواهیم شد، چون وابستهگی ما به ایران افزایش یافته است. قیمتها اکنون به اوج رسیده است. اگر قبلاً واردات کالاهای خارجی برای ما پنج هزار دالر هزینه داشت، حالا از مسیر چابهار هشت هزار دالر میشود. هزینهها دو برابر شده و وقتی این تعرفه ۲۵ درصدی هم اعمال شود، هم مصرفکننده و هم تاجر متضرر خواهند شد. واقعیت این است که از هر نگاه، ضربه را هم تاجر و هم مردم میخورند و همه در سر درگمی هستند. بالاتر از ۱۲۰۰ تیلر، چهار ماه است که از کراچی تا تورخم در راه مانده است.» او خواهان ایجاد مسیرهای بدیل برای تجارت شده است تا بازرگانان در مواجهه با مشکلات یک مسیر، راههای جایگزین داشته باشند و کمتر متضرر شوند.
غلام یحیی مشکوانی، بازرگان دیگر، اما تصمیم ترمپ را نگرانکننده نمیداند. او میگوید: «همانطور که از تصمیم دونالد ترمپ اطلاع دارم، کسانی که با ایران صادرات دارند، متأثر خواهند شد. ما از طریق چابهار ترانزیت به بیرون از ایران داریم، بنابراین این تصمیم خیلی تأثیری بر ما ندارد.»
در همین حال، شماری از کارشناسان اقتصادی میگویند که وضع تعرفههای ۲۵ درصدی ترمپ بر کشورهایی که با ایران تجارت دارند، بهطور غیرمستقیم بر افغانستان تأثیر منفی خواهد گذاشت. آنان میافزایند که طالبان باید مسیرهای بیشتری برای تجارت و ترانزیت ایجاد کنند و یکی از راههای کاهش این آسیبهای احتمالی، از سرگیری تجارت با پاکستان است.
شاکر یعقوبی، کارشناس مسایل اقتصادی، میگوید: «افغانستان بخش مهمی از کالاهای اساسی خود، از جمله مواد خوراکی و نفتی، را از ایران وارد میکند و از این لحاظ تصمیم ترمپ تأثیرات منفی غیرمستقیم دارد. بانکها و شرکتها بهدلیل ترس از جریمههای امریکا محتاطتر عمل میکنند و هزینه پول و بیمه کالاها افزایش مییابد. هرچند افغانستان شریک تجاری مستقیم امریکا نیست، اما فشار بر زنجیره تأمین منطقهای میتواند تجارت میان افغانستان و ایران را کندتر و پرهزینهتر کند.»
از دید قطبالدین یعقوبی، کارشناس مسایل اقتصادی، «تصمیم تازه ترمپ میتواند تأثیر منفی بر تجارت ایران با کشورهای خارجی از جمله افغانستان داشته باشد. افغانستان ممکن است از مسیرهای بدیل مانند آسیای میانه برای کاهش فشار استفاده کند، اما هیچ مسیر جایگزینی نمیتواند جایگاه ایران در تجارت افغانستان را کاملاً پر کند.»
سیر قریشی، کارشناس مسایل اقتصادی، در این باره میگوید: «اگر یک کشور تنها به یک مسیر برای تجارت و ترانزیت وابسته باشد، در مواجهه با هر مشکل یا اختلال، آسیب بیشتری خواهد دید. مشکل اصلی افغانستان اکنون وابستهگی به ایران برای ترانزیت است، زیرا راههای پاکستان بسته شده و سوخت و مواد غذایی از مسیر ایران منتقل میشوند.»
وابستهگی اقتصادی افغانستان به ایران در ماههای اخیر افزایش یافته است. پس از بستهشدنهای مکرر و اختلال در گذرگاههای تجاری با پاکستان، بازرگانان افغانستان بیش از پیش به ایران بهعنوان مسیر ترانزیتی و شریک تجاری اتکا کردهاند. بندرها و مسیرهای ترانزیتی ایران نقش مهمی در واردات و صادرات افغانستان، بهویژه در بخش سوخت، مواد ساختمانی، مواد غذایی و دسترسی به بازارهای جهانی، ایفا میکنند.
پیش از این، وزارت صنعت و تجارت افغانستان، زیر کنترل طالبان، اعلام کرده بود که حجم تجارت کشور در سال ۲۰۲۵ میلادی، با وجود چالشها و بسته بودن برخی مسیرهای تجاری، افزایش یافته و به بیش از ۱۳.۹ میلیارد دالر رسیده است. به گفته این وزارت، بیشترین حجم این تجارت با ایران انجام شده است. با این حال، آمار دقیق از میزان تجارت افغانستان با امریکا در سال گذشته و کالاهای شامل آن در دسترس نیست.
