آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در گزارش تازه‌اش درباره افغانستان گفته است که وضعیت این کشور همچنان تحت تاثیر ترکیبی پیچیده از ناامنی، فقر، بیجاشده‌گی، چالش‌های زیست‌محیطی و محدودیت‌های شدید بر حقوق زنان و دختران قرار دارد. به گفته او، این عوامل پیامدهای ویرانگری برای کودکان به همراه داشته‌اند. او در این گزارش با ابراز نگرانی از وضعیت کودکان در افغانستان گفته است که در سه سال گذشته، یک‌هزار و ۴۱۵ کودک کشته یا زخمی شده‌اند. براساس آمار سازمان ملل متحد، در این مدت ۵۵۷ مورد استخدام و استفاده از کودکان ثبت شده که در مقایسه با دوره گزارش‌دهی پیشین، ۸۱ درصد افزایش را نشان می‌دهد. تمامی این موارد به طالبان نسبت داده شده و در گزارش آمده است که برخی از کودکان جذب‌شده تنها ۱۲ سال سن داشته‌اند. به گفته دبیرکل سازمان ملل متحد، کودکان در افغانستان با نقض گسترده حقوق‌شان، از جمله کشته و زخمی‌شدن، استخدام در منازعات مسلحانه، خشونت جنسی و محرومیت از دسترسی به خدمات بشردوستانه روبه‌رو هستند. در این گزارش، فقر، ناامنی، درگیری‌های فرامرزی و محدودیت‌های طالبان بر زنان و دختران، از عوامل تشدیدکننده وضعیت بحرانی کودکان در افغانستان عنوان شده است.
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته است که این گزارش، دوره زمانی اول جنوری ۲۰۲۳ تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ را پوشش می‌دهد. در این گزارش همچنان آمده است که افزایش درگیری‌های فرامرزی میان افغانستان و پاکستان، به‌گونه فزاینده بر کودکان تاثیر می‌گذارد. به گفته گوترش، محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و دختران، پیامدهای مستقیم و غیرمستقیمی بر رفاه کودکان و دسترسی آنان به خدمات دارد.
در این گزارش آمده است که شمار موارد تاییدشده نقض‌های شدید حقوق کودکان به چهار هزار و ۵۸۲ مورد رسیده که در مقایسه با دوره گزارش‌دهی قبلی، ۳۸ درصد کاهش را نشان می‌دهد. با این حال، این کاهش نباید به‌عنوان بهبود کلی وضعیت کودکان در سراسر کشور تعبیر شود.
براساس این گزارش، بیشترین مورد تاییدشده نقض حقوق کودکان، محروم‌سازی آنان از دسترسی بشردوستانه بوده است که با افزایش ۱۸۹ درصدی، دو هزار و ۲۴۱ مورد رسیده است. پس از آن، قتل و معلول‌شدن کودکان قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که در مجموع یک‌هزار و ۴۱۵ کودک کشته یا زخمی شده‌اند.
در این گزارش تصریح شده که حدود ۸۰ درصد از مجموع تلفات کودکان ناشی از مواد انفجاری بوده است. تنها در هفته گذشته، سه کودک بر اثر انفجار یک گلوله‌ی هاوان باقی‌مانده از گذشته جان باخته‌اند. به گفته گوترش، افغانستان همچنان یکی از کشورهای جهان با بالاترین میزان تلفات ناشی از مواد انفجاری منفجرنشده است.
براساس این گزارش، بیشتر موارد تاییدشده نقض حقوق کودکان به طالبان نسبت داده شده و پس از آن، عاملان ناشناس قرار دارند؛ وضعیتی که پاسخ‌گویی در این زمینه را با چالش مواجه ساخته است.
وانسا فریزر، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد و نماینده ویژه دبیرکل در امور کودکان و منازعات مسلحانه، گفته است: «هیچ کودکی نباید از این هراس داشته باشد که حیاط مکتب، جاده یا زمین بازی ممکن است به مکانی برای آسیب‌دیدن یا مرگ تبدیل شود. همه طرف‌ها باید تمام اقدامات ممکن را برای حفاظت از کودکان روی دست گیرند، از به‌کارگیری سلاح‌های انفجاری در مناطق مسکونی خودداری کنند و به تعهدات‌شان در چارچوب قوانین بین‌المللی پایبند باشند.»
فریزر افزوده که برای کاهش مرگ‌ومیر و جراحت‌های قابل پیش‌گیری کودکان، افزایش فوری حمایت از برنامه‌های بشردوستانه ماین‌پاکی و پاک‌سازی مواد انفجاری ضروری است.
افزایش ۸۱ درصدی استخدام و استفاده از کودکان در منازعات
در این گزارش آمده که استخدام و استفاده از کودکان در منازعات مسلحانه، در مقایسه با دوره گزارش‌دهی قبلی، ۸۱ درصد افزایش یافته و به ۵۵۷ مورد رسیده است. همچنان، ۳۱ کودک به اتهام‌های مرتبط با امنیت ملی یا ارتباط ادعایی با گروه‌های مسلح بازداشت شده‌اند. با این حال، این رقم نشان‌دهنده شمار واقعی کودکان بازداشت‌شده نیست؛ زیرا محدودیت‌های دسترسی به مراکز بازداشت در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، مانع راستی‌آزمایی موارد شده است.
فریزر از مقام‌های طالبان خواسته است که به‌منظور حفاظت از کودکان، زمینه دسترسی بدون مانع سازمان ملل متحد به مراکز بازداشت را فراهم کنند.
محدودیت‌های آموزشی و اجتماعی بر دختران
دختران به‌ویژه از افزایش محدودیت‌ها بر حقوق‌شان، از جمله ممنوعیت آموزش بالاتر از صنف ششم، آسیب دیده‌اند. همچنان، محدودیت‌های اعمال‌شده بر کارمندان زن نهادهای بشردوستانه و سازمان ملل متحد، از جمله منع دسترسی آنان به محل‌های کار و مجتمع‌های اداری، در کنار محدودیت‌های اضافی مندرج در «قانون امر به معروف و نهی از منکر» که در آگست ۲۰۲۴ منتشر شد، روند ارایه خدمات حیاتی به زنان و کودکان را با مشکل مواجه کرده است.
معاون دبیرکل سازمان ملل متحد گفته است: «در افغانستان، هزینه‌ی جنگ با جان کودکانی سنجیده می‌شود که دوران کودکی‌شان مختل شده و دخترانی که از فرصت‌های‌شان محروم مانده‌اند.»
او از مقام‌های طالبان خواسته است قوانینی و سیاست‌هایی را که زنان و دختران را از برخورداری کامل از حقوق و مشارکت اجتماعی محروم می‌کنند، لغو کنند. این درخواست شامل قانون امر به معروف و نهی از منکر و نیز تصمیم طالبان برای اعمال محدودیت‌های شدید بر کار زنان افغان در سازمان‌های غیردولتی داخلی و بین‌المللی و سازمان ملل متحد می‌شود.
آسیب‌پذیری بیشتر کودکان اقلیت‌ها و تداوم خشونت جنسی
براساس این گزارش، کودکان متعلق به جوامع اقلیت ممکن است در دسترسی به آموزش، حمایت و خدمات اساسی با آسیب‌پذیری‌ها و موانع بیشتری روبه‌رو باشند. در گزارش تاکید شده است که باید اطمینان حاصل شود همه کودکان، بدون تبعیض و صرف‌نظر از پیشینه‌‌شان، از حقوق کامل خود برخوردار باشند.
در این گزارش تاکید شده است که خشونت جنسی علیه کودکان همچنان مایه نگرانی جدی است. در دوره مورد بررسی، ۲۴ مورد خشونت جنسی علیه کودکان تایید شده است. با این حال، موانع گزارش‌دهی، انگ اجتماعی، ترس از انتقام‌جویی و هنجارهای زیان‌بار اجتماعی باعث شده‌اند که شمار زیادی از این موارد گزارش نشوند.
در این گزارش آمده که ممنوعیت «بچه‌بازی» در قانون امر به معروف و نهی از منکر باید به‌گونه کامل اجرا شود. همچنان، حمله‌ها بر مکتب‌ها و شفاخانه‌ها در سطح بالایی باقی مانده و در دوره مورد بررسی، ۳۳۸ مورد حمله بر این مراکز تایید شده است.
نیاز فوری به حمایت جامعه جهانی
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته که در جریان دوره گزارش‌دهی، ۵۷۶ پسر در مناطق شمالی و شمال‌شرقی افغانستان از صفوف طالبان آزاد شده و در برنامه‌های ادغام مجدد در جامعه شامل شده‌اند. این اقدام در راستای دستور وزارت دفاع طالبان مبنی بر ممنوعیت استخدام و استفاده از کودکان در ارتش این گروه صورت گرفته است. در گزارش از طالبان خواسته شده که تعریف خود از کودک را با کنوانسیون حقوق کودک که افغانستان عضو آن است، مطابقت دهند.
معاون دبیر کل سازمان ملل گفته است: «پشت هر آمار، کودکی قرار دارد که زنده‌گی‌اش برای همیشه تغییر کرده است. با همکاری برای حفاظت از کودکان در امروز، زمینه فردایی صلح‌آمیزتر و امیدوارکننده‌تر را برای افغانستان فراهم می‌کنیم.»
آمار نقض‌های شدید حقوق کودکان در افغانستان براساس تفکیک جنسیتی
در این گزارش تاکید شده که در دوره گزارش‌دهی، ۴۴۶ کودک کشته و ۹۶۹ کودک زخمی شده‌اند. این آمار شامل یک‌هزار و ۹۴ پسر، ۳۱۰ دختر و ۱۱ کودک با جنسیت نامشخص است. همچنان، در گزارش آمده است که طالبان ۵۵۷ کودک را استخدام کرده یا مورد استفاده قرار داده‌اند که برخی از آنان تنها ۱۲ سال سن داشته‌اند.
براساس این گزارش، ۲۴ مورد تجاوز جنسی علیه ۲۴ کودک ثبت شده است که شامل هشت پسر و ۱۶ دختر می‌شوند. همچنان، هفت کودک، شامل دو پسر و پنج دختر، ربوده شده‌اند و تمام این موارد به طالبان نسبت داده شده است.
در این گزارش، ۳۳۸ مورد حمله بر مکاتب و شفاخانه‌ها نیز ثبت شده که از این میان، ۱۶۳ حمله بر مکتب‌ها و ۱۷۵ حمله بر شفاخانه‌ها صورت گرفته است. افزون بر این، دو هزار و ۲۴۱ مورد محروم‌سازی از دسترسی بشردوستانه نیز در گزارش ثبت شده است.
پیشتر وزارت خارجه امریکا نیز در گزارش گفته که قاچاق انسان به ویژه قاچاق و اسثتمار کودکان در افغانستان زیر سلطه طالبان همچنان ادامه دارد. در این گزارش آمده که طالبان کودکانی را که در خیابان‌ها گدایی می‌کنند، بدون بررسی نشانه‌های قاچاق انسان بازداشت کرده و آنان را در بازداشتگاه‌ها، در کنار بزرگ‌سالان، نگهداری کرده‌اند و این کودکان را در معرض کار اجباری، آزار جسمی و سوءاستفاده جنسی قرار داده‌اند.
