دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در تازهترین گزارش خود تصویری نگرانکننده از وضعیت امنیتی، حقوق بشری، اقتصادی و انسانی افغانستان ارایه کرده است. یافتههای گزارش نشان میدهد طالبان به تشدید محدودیتها، از جمله قطع سراسری فایبر نوری، بازداشت و شکنجه منتقدان و افزایش فشار بر زنان، ادامه دادهاند. براساس گزارش، درگیریهای مرزی با پاکستان تنها در یک هفته دهها کشته و زخمی برجای گذاشت و مهمات منفجرنشده همچنان جان کودکان را میگیرد. همزمان، حذف گسترده مضامین درسی، بستهشدن مدارس دینی دخترانه، محدودیت شدید بر دسترسی زنان به خدمات صحی، بحران کمبود بودجه و بستهشدن ۴۲۲ مرکز صحی، افزایش ناامنی، کاهش پروژههای مبارزه با مواد مخدر، فشار بیسابقه بر رسانهها و جلوگیری از ورود زنان به دفاتر سازمان ملل، مجموعاً کشور را در وضعیت بحرانی قرار داده است؛ وضعیتی که یوناما آن را «بحران چندبعدی در تمام ابعاد زندهگی» توصیف کرده است.
افزایش ناامنی
یوناما گفته که از ۱ آگست تا ۳۱ اکتوبر سال جاری، سازمان ملل متحد دوهزار و ۷۳۷ حادثه امنیتی را ثبت کرده که نشاندهنده افزایش ۱۴.۷ درصدی نسبت به دوره مشابه در سال ۲۰۲۴ است. همچنین در همین بازه زمانی، گروههای مسلح مخالف چالش قابل توجهی برای طالبان ایجاد نکردهاند.
در گزارش آمده است که در ولایات بغلان، هلمند، هرات، کابل، قندهار، کندز، نیمروز، پنجشیر و تخار، جبهه آزادی افغانستان، جبهه مقاومت ملی افغانستان، جبهه نبرد ملی، جبهه بسیج ملی، جبهه آزادی اسلامی مردم افغانستان و جنبش آزادی افغانستان مسوولیت مجموعاً ۴۱ حادثه را بر عهده گرفتهاند. این حوادث شامل حملات پراکنده با نارنجک دستی و تیراندازی به ایستهای بازرسی و کاروانهای طالبان بوده و از این تعداد، ۱۹ مورد تایید شده است.
فعالیت داعش خراسان
در این گزارش آمده است که فعالیت گروههای مسلح مخالف طالبان و شاخه خراسان داعش در این مدت ادامه داشته است، اما این موضوع چالش قابل توجهی برای کنترل جغرافیایی طالبان ایجاد نکرده است.
یوناما همچنین اعلام کرده است که از ۱ آگست تا ۳۱ اکتوبر، حملات داعش-خراسان از نظر فراوانی و مقیاس کاهش یافته است، در حالی که جنگجویان طالبان عملیات خود را علیه این گروه ادامه دادند. طبق گزارش، در ۱۲ آگست، داعش-خراسان ادعا کرده بود که دو تن از جنگجویانش که به اتهام سرقت بازداشت شده بودند، از زندانی طالبان در کندز آزاد شده و سپس در خارج از زندان کشته شدند.
براساس گزارش یوناما، در ۱۳ آگست، طالبان یک فرمانده داعش-خراسان را کشتند و در ۱۵ آگست، داعش-خراسان ادعا کرده بود که فردی را که به همکاری با طالبان متهم بود، در ولایت ننگرهار اعدام کرده است.
درگیریهای مرزی طالبان
در گزارش آمده است که از ۱ آگست تا ۱۷ اکتوبر، حوادث مرزی متعددی در امتداد مرزهای افغانستان با ایران، پاکستان و تاجیکستان رخ داده است. در ۳ آگست، در ولایت ننگرهار، نیروهای امنیتی پاکستان و طالبان بر سر پاسگاههای امنیتی در حال ساخت طرف مقابل درگیر شدند.
براساس گزارش، در ۶ آگست، در ولایت بدخشان، جنگجویان طالبان با نیروهای امنیتی پاکستان بر سر ساخت یک ایست بازرسی در منطقه مرزی درگیر شدند. همچنین در ۲۵ آگست و ۲۴ اکتوبر، جنگجویان طالبان و پولیس مرزی تاجیکستان تبادل آتش کردند. طبق گزارش، در ۲۹ آگست، در ولایت کنر، دو حادثه جداگانه رخ داد: در یکی، نیروهای امنیتی طالبان و پاکستان تبادل آتش کردند که خسارات مادی به بار آورد و در دیگری، گلولههای توپخانه از خاک پاکستان شلیک شد.
در گزارش یوناما آمده که در ۳۰ آگست، جنگجویان طالبان و مرزبانان ایرانی پس از آنکه گزارش شد مقامات ایرانی مهاجرانی را که قصد عبور داشتند مورد ضربوشتم قرار دادهاند، درگیر شدند که منجر به بسته شدن کوتاهمدت مرز شد. همچنین در ۵، ۱۴ و ۱۶ سپتامبر، در ولایت کنر، تیراندازی با سلاحهای سبک از خاک پاکستان به یک اقامتگاه شخصی آسیب رساند و مناطق اطراف را تحت تاثیر قرار داد.
در گزارش آمده است که پاکستان همچنان ادعا میکند تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) حملاتی در این کشور انجام داده و طالبان به این گروه پناه میدهند، ادعایی که طالبان آن را رد میکند. از ۱ آگست تا ۳۱ اکتوبر، حملات هوایی متعدد و فعالیتهای هواپیماهای بدون سرنشین در سراسر افغانستان گزارش شد. هواپیماهای بدون سرنشین نظارتی بر فراز چندین ولسوالی در ولایات غزنی، هلمند، کابل، قندهار، خوست، لوگر، ننگرهار، پکتیا و پروان مشاهده شدند.
فعالیتهای اضافی هواپیماهای بدون سرنشین در خوست در ۱۴ سپتامبر، در پکتیکا و پکتیا در ۱۷ سپتامبر، در قندهار در ۲۳ سپتامبر و در کندز در ۳۰ سپتامبر گزارش شد. در ۹ اکتوبر، حملات هوایی در شهر کابل ظاهراً نور ولی محسود، رهبر تیتیپی، را هدف قرار داد که از این حمله جان سالم به در برد. همچنین در ۱۰ اکتوبر، تیتیپی و گروه وابسته آن، حافظ بهادر گل، در یک حمله هوایی در ولایت پکتیکا هدف قرار گرفتند.
بهدنبال راهاندازی عملیاتی توسط وزارت دفاع طالبان، چندین درگیری مرزی و حمله هوایی بین ۱۰ تا ۱۸ اکتوبر در ولایات هممرز با پاکستان، از جمله در ولسوالی سپین بولدک ولایت قندهار و در ولایت کابل رخ داد. طبق گزارش، دو انفجار راکت در حوزه ۴ امنیتی شهر کابل در ۱۵ اکتوبر منجر به تلفات شد.
در ۲۱ اکتبر، طبق گزارش رسانهها، رییس ستاد ارتش پاکستان تاکید کرده که هرگونه نقض تمامیت ارضی این کشور با پاسخ قاطع و شدید مواجه خواهد شد.
پس از درگیریهای مرزی و حملات هوایی از ۱۰ تا ۱۸ اکتوبر، افغانستان و پاکستان توافق کردند که در نشستهایی که با میانجیگری قطر و ترکیه در دوحه (۱۸ و ۱۹ اکتوبر) و استانبول (۲۵ تا ۳۰ اکتوبر) برگزار شد، آتشبس اعلام و حفظ شود. طبق بیانیه مشترک طالبان، پاکستان، قطر و ترکیه، طرفین توافق کردند که آتشبس را رعایت کرده و مکانیسمی برای نظارت و اعمال جریمه در صورت نقض قوانین ایجاد کنند. مذاکرات در استانبول در ۶ نوامبر از سر گرفته شد و در ۷ نوامبر بدون اعلام نتیجهای به پایان رسید.
افزایش دیدارهای هبتالله برای گسترش قلمرو صلاحیتش
یوناما در این گزارش گفته که هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، دیدارهای خود با مقامهای طالبان و علمای دینی این گروه در قندهار را افزایش داده است. براساس گزارش، این دیدارها با هدف تقویت دیدگاه هبتالله درباره «جامعه اسلامی ناب» و همچنین تحکیم اقتدار او در درون رژیم طالبان انجام میشوند. در این گزارش آمده است که هبتالله آخوندزاده در چندین جلسه در قندهار با مقامهای ارشد طالبان، از جمله در سمیناری با نام «سمینار اصلاحی» با حضور وزیر معارف و علمای این گروه، بر آموزش مبتنی بر ایمان تاکید کرده است. همچنین گزارش میگوید او در نشستی سهروزه با حضور والیان و ولسوالیها، وزیر داخله، وزیر معارف و وزیر امر به معروف و اطلاعات و فرهنگ طالبان شرکت کرده است.
براساس گزارش رهبر طالبان به انتصاب افراد وفادار به مناصب رهبری از جمله وزیر اطلاعات و فرهنگ، نُه معاون وزیر در وزارتهای امور سرحدات و قبایل، معارف، حج و اوقاف، صنعت و تجارت، داخله، صحت عامه، فواید عامه، ترانسپورت و هوانوردی ملکی، و انکشاف شهری و مسکن، و همچنین مدیران محلی ادامه داده است.
قطع انترنت و چالشهای ناشی از آن
در گزارش آمده است که سخنگوی دفتر والی طالبان در ولایت بلخ از طریق رسانههای اجتماعی اعلام کرده بود که خدمات انترنت فایبر نوری در این ولایت به دستور رهبر طالبان به حالت تعلیق درآمده است.
طبق گزارش، از ۱۶ تا ۱۹ سپتامبر، این خاموشی به حداقل ۱۵ ولایت گسترش یافت و اختلالات مختلفی گزارش شده است. در ۲۹ سپتامبر، یک خاموشی سراسری رخداده که هم شبکههای فایبر نوری و هم شبکههای تلفن همراه را تحت تاثیر قرار داد. این قطعی ارتباطات تمامی بخشهای افغانستان، از جمله مردم، مقامات طالبان، نمایندهگیهای دیپلماتیک و سازمان ملل متحد را متاثر کرد. خدمات بخشهای عمومی و خصوصی در سراسر کشور، از جمله نقل و انتقالات بینالمللی ارز، مراقبتهای بهداشتی، پستهای گمرکی و خدمات دستگاه خودپرداز (ATM)، با اختلالات شدیدی مواجه شدند که منجر به مشکلات اجتماعی و اقتصادی قابل توجه شد.
براساس گزارش، بیشتر پروازهای تجاری لغو شدند. تقریباً ۴۸ ساعت بعد، در ۱ اکتوبر، خدمات ارتباطی در سراسر کشور از سر گرفته شد. مقامات طالبان بیانیه عمومی درباره این حادثه منتشر نکردند، اما چندین رسانه گزارش دادند که رییسالوزرای طالبان تصمیم به بازگرداندن خدمات ارتباطی گرفته است.
در گزارش آمده است که پس از این اقدام، وزارت مخابرات طالبان فیلترینگ گستردهای بر رسانههای اجتماعی اعمال کرد. همچنین در ۲۸ اکتوبر، یوناما خلاصهای درباره تاثیر قطع ارتباطات مخابراتی بر مردم افغانستان منتشر کرد.
تعداد فارغان مدارس دینی طالبان در مدت سه ماه
در طول دوره گزارش، مراسم فارغالتحصیلی مدارس دینی در ولایات بدخشان و غور برگزار شد که طی آن ۵۳ عالم دینی مرد و ۱۲ عالم دینی زن فارغالتحصیل شدند. همچنین هشت مدرسه دینی در ولایات بدخشان، غزنی، پکتیکا، پکتیا و وردک افتتاح شد. براساس گزارش، طالبان همچنان از مراسم مدارس دینی برای فراخوان به وحدت، حمایت از رژیم خود و برجسته کردن دستاوردهایشان استفاده میکنند.
چگونهگی پرداخت معاش بازنشستهگان
در گزارش آمده است که طالبان پرداخت معاش بازنشستهگان را آغاز کردند، اما با وجود هماهنگی از طریق ریاست عمومی تقاعد طالبان، این فرآیند با محدودیتهای مالی و موانع بوروکراتیک مواجه شد که منجر به تاخیر بیشتر و برگزاری تظاهرات توسط بازنشستهگان شد.
محدودیت دسترسی زنان به دادگاههای طالبان
یوناما اعلام کرده است که دسترسی مستقیم زنان به محاکم طالبان همچنان محدود است، زیرا قضات این گروه پروندههای زنان را برای حلوفصل غیررسمی منازعات ارجاع میدهند یا دستور میدهند که زنان برای دسترسی به خدمات دادگاه باید توسط محرم (مرد) نمایندهگی شوند.
نشست مخالفان طالبان در پاکستان
در این گزارش همچنین آمده است که از ۲۹ تا ۳۰ سپتامبر، رهبران و فعالان مخالف طالبان در اسلامآباد برای یک کنفرانس دو روزه با موضوع «به سوی وحدت و اعتماد» گرد هم آمدند. این نشست که توسط موسسه ثبات استراتژیک آسیای جنوبی حمایت مالی شده بود، اولین گردهمایی رهبران مخالف این گروه در پاکستان از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در آگست ۲۰۲۱ بود.
حوادث امنیتی بالای فعالیتهای بشردوستانه
براساس گزارش، از ۱ آگست تا ۳۱ اکتوبر، سازمان ملل متحد ۶۳ حادثه ایمنی و امنیتی را که مستقیماً بر پرسنل آن تأثیر میگذاشت، ثبت کرد؛ این رقم در مقایسه با ۷۸ حادثه در دوره مشابه سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. همچنین محدودیتهای حرکتی که بر عملیات سازمان ملل تاثیر میگذاشت، پس از اجرای دستور رهبر طالبان مبنی بر ممنوعیت ورود کارمندان زن افغانستان به محوطههای سازمان ملل برای انجام وظایف کاری، افزایش یافته است.
مقامات وزارت دفاع طالبان در بیرون مرکز عملیات سازمان ملل در کابل مستقر شدند تا از ورود کارمندان زن افغان جلوگیری کنند و اقدامات مشابهی در محوطه بارون در کابل نیز انجام شد. در چندین دفتر محلی سازمان ملل، نیروهای حفاظتی طالبان نیز این دستورالعمل را اجرا کردند.
نشستهای منطقهای درباره افغانستان
در گزارش آمده است که پنج کشور آسیای مرکزی در جریان نشست نمایندهگان ویژه خود در تاشکند در ۲۶ آگست، گروه تماس آسیای مرکزی در مورد افغانستان را تاسیس کردند. این گروه تماس با هدف ترویج هماهنگی منظم بین پایتختها در زمینه مسایل بشردوستانه، امنیت مرزی و ابتکارات ادغام اقتصادی با مشارکت افغانستان ایجاد شده است.
طبق گزارش، در ۱۱ و ۱۲ سپتامبر، تحت ریاست تاجیکستان، کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در دوشنبه گرد هم آمدند تا درباره افغانستان مشورت کنند. در این نشست، وضعیت افغانستان و پیامدهای آن برای ثبات منطقهای بررسی شد و مسیرهای همکاری تحت گروه تماس سازمان همکاری شانگهای در مورد افغانستان مورد بحث قرار گرفت.
در گزارش آمده است که در ۲۳ سپتامبر، گروه تماس سازمان همکاری اسلامی در مورد افغانستان اولین نشست خود را در نیویارک و در حاشیه مجمع عمومی برگزار کرد. سپس در ۲۵ سپتامبر، وزرای خارجه چین، ایران، پاکستان و روسیه یک نشست چهارجانبه در مورد افغانستان در نیویارک برگزار کردند و بیانیه مشترکی صادر کردند. در این بیانیه، آنها حمایت خود را از یک افغانستان مستقل، صلحآمیز، عاری از تروریسم و مواد مخدر و بدون مداخله خارجی تایید کرده و خواستار افزایش تعامل اقتصادی منطقهای شدند.
براساس گزارش، در ۷ اکتوبر، هفتمین نشست مشاورههای قالب مسکو در مورد افغانستان در سطح نمایندهگان ویژه و مقامات ارشد از افغانستان، چین، هند، ایران، قزاقستان، قرغیزستان، پاکستان، روسیه، تاجیکستان و اوزبیکستان در مسکو برگزار شد. در بیانیه مشترکی که پس از این نشست منتشر شد، شرکتکنندهگان حمایت خود را از تأسیس افغانستان بهعنوان یک دولت مستقل، متحد و صلحآمیز تأیید کردند.
در گزارش آمده است که در ۶ و ۷ سپتامبر، هیاتی از موسسه مطالعات استراتژیک و بینمنطقهای اوزبیکستان برای شرکت در کنفرانسی درباره سرمایهگذاری و بخش انرژی از کابل بازدید کرد. همچنین از ۱۴ تا ۱۷ سپتامبر، یک هیات اقتصادی و تجاری سطح بالا از ایران به رهبری سید محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، از کابل بازدید کرد. هدف این بازدید بررسی گسترش روابط تجاری، رفع موانع تجاری و شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری مشترک گزارش شده است.
در گزارش به سفر وزیر خارجه طالبان نیز اشاره شده است. براساس آن، از ۹ تا ۱۶ اکتوبر، وزیر خارجه طالبان از دهلینو بازدید کرد و با وزیر خارجه هند و دیگر مقامات ارشد این کشور دیدار کرده است. این اولین بازدید سطح بالا بین طالبان و هند از آگست ۲۰۲۱ بود. در طول این سفر، دولت هند ارتقاء مأموریت فنی موجود در کابل به سفارت کامل و انتصاب یک کاردار را اعلام کرد.
یوناما گفته به حمایت از همکاری منطقهایاز جمله با سازماندهی جلسات توجیهی برای نمایندهگیهای دیپلماتیک مستقر در کابل، تسهیل بازدید هیاتهای منطقهای و ترویج مشارکت افغانستان در ابتکارات چندجانبه مرتبط با حملونقل، تجارت و دسترسی به دهلیزهای بشردوستانه ادامه داده است.
تلفات ناشی از درگیریهای مرزی و ماین
یوناما گفته که درگیریها بین نیروهای امنیتی طالبان و پاکستان بین ۱۰ تا ۱۷ اکتوبر منجر به حداقل ۵۰۳ تلفات غیرنظامی (۵۰ کشته و ۴۵۳ زخمی) در افغانستان شد. طبق گزارش، بیشترین تلفات غیرنظامی ناشی از حملات هوایی و گلولهباران مرزی در سپین بولدک و کابل گزارش شده است.
براساس گزارش، ریاست عمومی استخبارات طالبان بهصورت کتبی به یوناما اطلاع داده که حملات ۱۵ اکتوبر باعث «تلفات متعدد غیرنظامی» شده و توافق قبلی پاکستان مبنی بر عدم انجام حملات بیشتر را نقض کرده است.
همچنین در گزارش آمده است که مهمات منفجرنشده همچنان به غیرنظامیان، بهویژه کودکان، آسیب میرساند. در طول دوره گزارش، در مجموع ۸ غیرنظامی (۲ مرد و ۶ پسر) کشته و ۲۹ نفر (۳ مرد، ۱ زن، ۶ دختر و ۱۹ پسر) زخمی شدند.
در گزارش آمده است که افغانستان یکی از بالاترین نرخهای تلفات ناشی از مهمات انفجاری در جهان را دارد، بهطوری که روزانه حداقل یک نفر کشته یا زخمی میشود. فعالیتهای پاسخ، از جمله بررسیها، ارزیابیها، مینروبی، آموزش در زمینه ریسک مهمات انفجاری و کمک به قربانیان، بهدلیل کاهش بودجه، ۴۲ درصد در مقایسه با دوره مشابه سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
نقض حقوق بشر توسط طالبان
در گزارش آمده که نقض حقوق بشر علیه مقامات دولتی سابق و اعضای پیشین نیروهای دفاع و امنیت ملی افغانستان همچنان گزارش شده است. یوناما حداقل شش مورد اعدام فراقانونی، ۲۴ مورد بازداشت و توقیف خودسرانه و شش مورد شکنجه و بدرفتاری با این افراد را مستند کرده است. همچنین یوناما در طول دوره گزارش، ۲۱۵ مورد مجازات بدنی را مستند کرده که توسط مقامات طالبان اجرا شده و ۴۲ زن، ۱۷۰ مرد، ۲ دختر و ۱ پسر به اتهامهای مختلفی از جمله رابطه جنسی خارج از ازدواج، فرار از خانه، همجنسگرایی، مصرف الکل و قمار مجازات شدند.
براساس گزارش، در ۱۶ اکتوبر در ولایت بادغیس، یک اعدام عمومی برای مردی که به اتهام قتل یک زن و یک مرد محکوم شده بود. باشندهگان محلی، والی طالبان و دیگر مقامات این گروه در این اعدام حضور داشتند. این یازدهمین اعدام عمومی تایید شده که از ۱۵ آگست ۲۰۲۱ در افغانستان اجرا شده است. یک تن بعد از تهیه این گزارش نیز اعدام شده است.
در این گزارش آمده است که بین ۱ جولای و ۳۰ سپتامبر، کارگروه ملی افغانستان برای نظارت و گزارشدهی درباره کودکان و درگیریهای مسلحانه، حدود ۱۶۰ مورد نقض جدی را مستند کرد که حداقل ۹۰ کودک، از جمله ۱۷ دختر، تحت تاثیر قرار گرفته بودند. شایعترین نقضها شامل کشتن و مثله کردن، محروم کردن از کمکهای بشردوستانه و حملات به مدارس و بیمارستانها بود که مجموعاً حداقل ۹۰ درصد از تمام نقضهای مستند شده را تشکیل میداد.
در این گزارش آمده است که در ۲۹ آگست، نهاد سازمان ملل متحد برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان (UN-Women) تحلیلی درباره وضعیت زنان، محدودیتها و مقاومتهای آنان منتشر کرد. این تحلیل براساس یک نظرسنجی خانهبهخانه انجام شده بود. یافتهها نشان میدهد که ۹ تن از هر ۱۰ تن با ممنوعیت آموزش برای دختران مخالف هستند و ۴۳ درصد از زنان و مردان گزارش دادند که کمتر از قبل از آگست ۲۰۲۱ در ملاء عام صحبت میکنند.
در گزارش آمده که در اواخر آگست، مقامات طالبان در چندین ولایت اقدام به بستن چندین مدرسه دینی دخترانه فراتر از صنف ششم کردند. بهعنوان مثال، در ۲۳ آگست در کابل، محتسبان وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، سه مدرسه دینی دخترانه را بهدلیل ادعای نقض قوانین حجاب، پذیرش دانشآموزان بالاتر از صنف ششم و تدریس «موضوعات سکولار مدرن» مانند ریاضیات، کیمیا، فزیک و زیستشناسی تعطیل کردند. بهطور مشابه، در حدود ۲۶ اگست در ولسوالی زیباک، ولایت بدخشان، محتسبان طالبان در سطح ولسوالی دستور دادند که دختران بالای ۱۳ سال از حضور در مدارس دینی منع شوند.
تغییر نصاب درسی
یوناما گفته در سپتامبر سال جاری، گزارش شده است که مقامات طالبان بخش آموزش را بهطور گسترده بازبینی کردند. براساس گزارش، در ۱۲ سپتامبر، منابع رسانهای گزارش دادند که ۵۱ موضوع از جمله ارزشهای مدنی، حقوق بشر، اسلام شیعه و ارجاعات به نهادهای بینالمللی از نصاب درسی مکاتب برای صنفهای ۱ تا ۱۲ حذف شدهاند.
طبق گزارش، علاوه بر این، ۱۸ موضوع از برنامههای تحصیلات عالی حذف شد، از جمله شش موضوع مرتبط با مطالعات زنان، و ۲۰۱ موضوع دیگر برای بازنگری به منظور همسویی با تفسیر طالبان از اصول اسلامی مشخص شدند. براساس گزارش، در ۱۹ سپتامبر، به دانشگاهها دستور داده شده است کتابهایی که توسط زنان نوشته شدهاند، صرف نظر از محتوا یا ملیت نویسنده، و ۱۴۰ عنوان دیگر که بهعنوان «مخالف شریعت» برچسبخوردهاند، از نصاب درسی خود حذف کنند. همچنین، تدریس حقوق بشر و موضوعات مربوط به آزار جنسی ممنوع شد.
محدودیت دسترسی زنان به خدمات صحی
در گزارش آمده است که دسترسی زنان به مراقبتهای بهداشتی همچنان بهدلیل اجرای محدودیتهای تبعیضآمیز بهشدت محدود شده است. تعلیق مداوم برنامههای آموزش بهداشت زنان، از جمله برنامههای آموزش قابلهگی، به افزایش نرخ مرگومیر مادران دامن زده است.
براساس گزارش، در ۲۲ سپتامبر در قندهار، مقامات وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به داکتران دندان مرد دستور دادند که بیماران زن را درمان نکنند و به کلینیکها دستور دادند که داکتران دندانپزشک زن استخدام کنند. زنان از ۲ دسامبر ۲۰۲۴ از تحصیل در رشتههای پزشکی، از جمله دندانپزشکی، منع شدهاند.
چه تعداد افراد در زندانهای طالبان زندانی هستند؟
یوناما به نقل از ریاست اداره زندانهای طالبان گزارش داده که جمعیت زندانیان در اواسط جولای تقریباً دوهزار و ۵۰۰ تن بوده است که بالاترین رقم از زمان تسلط این گروه است. براساس گزارش، در اواخر آگست، رهبر طالبان به یک هیات جدید به رهبری دادگاه عالی طالبان دستور داد تا از زندانها بازدید کرده و زندانیان واجد شرایط برای آزادی احتمالی یا کاهش مجازات را شناسایی کنند.
طبق گزارش، تا ۳۰ اکتوبر، ریاست اداره زندانهای طالبان اعلام کرده که بیش از دوهزار و ۲۶۰ زندانی که دو سوم مدت محکومیت خود را گذرانده بودند، آزاد شدهاند و مجازات تقریباً دوهزار و ۶۰۰ زندانی دیگر که یک سوم مدت محکومیت خود را گذرانده بودند، کاهش یافته است. با وجود این تلاشها، تا ۱ نوامبر، جمعیت زندانیان بین ۳۰ تا ۳۲ هزار تن گزارش شده است.
براساس مشورتها و دادههای جمعآوریشده در ماه آگست توسط UN-Women، سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) و یوناما، زنان و مردان شهروند افغانستان گفتند که انترنت منبع اطلاعاتی مورد علاقه آنهاست، هرچند محدود است. برای بسیاری از زنان، اتصال به انترنت وسیلهای حیاتی برای برقراری ارتباط و دسترسی به آموزش به شمار میرود.
کاهش اعتماد به پیامهای تلفنی
در گزارش آمده که اعتماد به برنامههای پیامرسان خصوصی از آگست ۲۰۲۱ بهشدت کاهش یافته است، زیرا افزایش نظارت و بازرسی فزیکی تلفنها، زنان و مردان را از استفاده از این وسایل ارتباطی باز میدارد. زنان به یوناما گزارش دادند که استفاده از تلفنهای هوشمند به صراحت در حداقل نُه ولایت ممنوع است و هنجارهای اجتماعی و فشارهای خانوادهگی دسترسی به آنها را در سایر مناطق محدود میکند. اگرچه این مشورتها پیش از قطع خدمات فایبر نوری در سپتامبر و اکتوبر انجام شد، یافتهها نشاندهنده سختتر شدن فضای دیجیتال است.
محدودیت دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان
یوناما گفته که آزادی رسانهها در افغانستان در طول دوره گزارش همچنان با چالشهای قابل توجهی مواجه بود. در ۱۷ اکتوبر، ریاست عمومی استخبارات طالبان دستور تعطیلی یک رسانه خصوصی را صادر کرد که این رسانه در ۱۹ اکتوبر مجدداً اجازه فعالیت یافت. طالبان فشار بر رسانهها را تشدید کرده و محدودیتهایی از جمله ممنوعیت انتشار تصاویر موجودات زنده را گسترش دادهاند که به درجات مختلف، رسانهها را در بیش از نیمی از ولایات کشور تحت تاثیر قرار داده است.
توسعه اقتصادی، هماهنگی اهداکنندگان و اثربخشی کمکها
طبق گزارش دیدهبان اقتصادی بانک جهانی در اکتوبر، چشمانداز اقتصادی افغانستان تحت تاثیر شوکهای خارجی قرار گرفته است، از جمله کاهش کمکهای بشردوستانه، بازگشت گسترده مهاجران از ایران و پاکستان، و اختلالات مرتبط با تغییرات اقلیمی. این شوکها آسیبپذیریها را تشدید کرده، فعالیت اقتصادی را محدود میکنند و خطراتی برای معیشت و امنیت غذایی ایجاد میکنند. نرخ رشد اقتصادی نزدیک به نرخ رشد سالانه جمعیت (۲.۴ درصد) باقی مانده است که نشاندهنده دستآوردهای ناچیز در درآمد سرانه در سال ۲۰۲۵ است.
یوناما گزارش داده است که جمعیت افغانستان با یک بحران چندبعدی روبهرو است؛ بحرانی که با آسیبپذیری شدید در برابر خطرات طبیعی و شوکهای اقلیمی، بازگشتهای مرزی بیسابقه، دسترسی محدود به خدمات اساسی و اقتصادی شکننده مشخص میشود. این شرایط به بروز ناامنی غذایی حاد، سوءتغذیه و فقر مزمن انجامیده است. زنان و کودکان نیز در چنین محیطی در معرض خطرهای بهمراتب بیشتری قرار دارند.
با این حال، بهدلیل کمبود بودجه، ۴۲۲ مرکز بهداشتی بسته شدهاند و ۳.۰۸ میلیون تن در ۳۰ ولایت تحت تاثیر قرار گرفتهاند. زنان و دختران همچنان با موانع ساختاری و محدودیتهای مرتبط با جنسیت روبهرو میشوند. تعلیق مداوم آموزش تخصصی زنان در حوزه بهداشت از دسامبر ۲۰۲۴ کمبود فزاینده متخصصان زن ماهر را ایجاد کرده است، در حالی که افغانستان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران در جهان را با ۵۲۱ مرگ در هر ۱۰۰ تولد ثبت میکند.
در نتیجه ممنوعیت ورود زنان افغانستان به محوطههای سازمان ملل، جدیدترین نظرسنجی نشان داد که ۷۴ درصد از کارمندان زن سازمان ملل از خانه کار میکنند، در مقایسه با ۳۲ درصد در جون، و پاسخدهندهگان افزایش اضطراب، انزوا و استرس روانی را گزارش میکنند.
شرکای بشردوستانه بین ۱ جنوری تا ۱ سپتامبر، ۸۳۲ مورد محدودیت دسترسی در سراسر افغانستان گزارش کردند که منجر به تعلیق موقت ۴۵۶ فعالیت بشردوستانه شد.
مواد مخدر
در گزارش آمده است که تولید و قاچاق مواد مخدر صنعتی، از جمله متآمفتامین، افزایش یافته است. همچنین طبق گزارش، از جون تا اکتوبر، شمار پروژههای مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل متحد از ۴۰ به ۲۲ کاهش یافت و بودجه آن از ۱۵۱ میلیون دالر به ۴۹ میلیون دالر کاهش پیدا کرد.
در گزارش آمده است که طالبان به اجرای سیاستها و اقدامات محدودکنندهای که حقوق زنان و دختران را در همه عرصههای زندهگی عمومی محدود میکرد، ادامه دادهاند. طبق گزارش، این اقدامات شامل محدودیت دسترسی کارمندان زن افغانستان، از جمله ممنوعیت ورود به محوطههای سازمان ملل در سراسر کشور، بوده است. در پی این اقدامات، سازمان ملل متحد در افغانستان برخی از عملیاتهای خود را به حالت تعلیق درآورد.
براساس گزارش، اقتصاد کشور در بحبوحه کاهش کمکهای مالی ورودی، رشد کندی داشته است و فشارهای فزاینده ناشی از بازگشت گسترده ۲.۴ میلیون مهاجر از کشورهای همسایه تا ۱۵ نوامبر ۲۰۲۵، منابع و خدمات از قبل محدود را تحت فشار قرار داده است. همچنین، تأثیر زمینلرزههای ماه آگست و نوامبر همچنان شکننده باقی مانده و نیازهای بشردوستانه بهشدت افزایش یافته است، زیرا کمبود بودجه موجب کاهش کمکهای غذایی، بهداشتی و حمایتی شده و میلیونها تن را در شرایط افزایش سوءتغذیه و شیوع بیماریها تحت تاثیر قرار داده است. تا ۷ نوامبر، تنها ۳۵.۷ درصد از ۲.۴۲ میلیارد دالر مورد نیاز برنامه نیازها و واکنش بشردوستانه ۲۰۲۵، که ۱۶.۸ میلیون تن را هدف قرار داده است، دریافت شده بود.
همچنین طالبان اجرای دقیق محدودیتهای دسترسی کارمندان زن شهروند افغانستان به دفاتر سازمان ملل در سراسر کشور را آغاز کردند، مطابق با ممنوعیتهای پیشین. این گروه پرسنل خود را مستقر کردهاند تا از ورود کارمندان، مشاوران و بازدیدکنندهگان زن به محوطههای سازمان ملل جلوگیری کنند. با وجود تلاش یوناما برای مذاکره با رهبری طالبان و درخواست لغو فوری این محدودیتها، این ممنوعیتها تا زمان نگارش گزارش همچنان برقرار است.
یوناما گفته که سیاستهای محدودکننده طالبان، بهویژه در مورد زنان و دختران، مانعی جدی برای حمایت و ترویج حقوق بشر ایجاد کرده و بنبست در روابط افغانستان با جامعه بینالمللی را تشدید میکند. این کشور همچنان با یکی از شدیدترین بحرانهای حقوق زنان در سطح جهان مواجه است. از همه کشورهای عضو خواسته شده است که اصل عدم بازگرداندن اجباری (non-refoulement) را رعایت کنند و اطمینان حاصل نمایند که بازگشتها داوطلبانه، ایمن و با حفظ کرامت انجام شود.
