جان بېره‌دیگن، جان آلمه‌یدیگن جبهه
کیومرث صمدی
بیرینچی و احتمال اېنگ مهم خبر حسیب پنجشیری‌نینگ اۉلیمی‌نینگ اۉزیده اېمس، بلکه جماعتچیلیک‌نینگ اونگه بۉلگن مثلی کۉریلمه‌گن مناسبتیده یشیرینگن؛ شونده‌ی که بوندن آلدین جمهوریت دوریده اونینگ بحث-مناظره‌لرگه بای فعالیتینی تنقید قیلگن کیشیلر هم بوگون اونی قهرمان صفتیده یادگه آلیب، اونینگ یۉقاتیلیشینی کتّه مصیبت دېب اته‌ماقده. بو قیغو و مناسبتلر تۉلقینی ینه بیر بار بیر حقیقتنی یوزه‌گه چیقردی: هر کیم (اونینگ اۉتمیشیدن قطعی نظر) طالبانگه قرشی کوره‌شسه، خلق کۉزیده قرشیلیک رمزیگه ایلنه‌دی. بو عیناً خلق‌نینگ طالبانگه بۉلگن نفرتی‌نینگ عکس-صداسیدن باشقه نرسه اېمس؛ شو درجه‌ده که اگر بو رژیمگه قرشی هر قنده‌ی آواز کۉتریلسه، حتا بو آواز اېگه‌سی‌نینگ شاو-شوولی اۉتمیشی بۉلسه هم، کۉپچیلیک اوچون یاقیملی و مقبول دیر.
اما حسیب اعضا بۉلگن تشکیلات اېسه، افتیدن، طالباندن جان آلیشدن کۉره، بو گروه یۉلیده جان بېریشنی اۉز آلدیگه مقصد قیلیب قۉیگن. ملی قرشیلیک جبهه‌سی تشکیل تاپگنیدن تا شو کونگچه دله قوماندانلری و تجربه‌لی کوچلری‌نینگ اکثریتینی بیرین-کېتین یۉقاتدی، بیراق طالبان‌نینگ حربی توزیلمه‌سیگه هېچ قنده‌ی سېزیلرلی ضربه بېره آلمه‌دی و بو گروه‌نینگ بیرار مهم قوماندانینی اۉلدیرمه‌دی. بونده‌ی کتّه ضعیفلیک قوییده‌گی سوالنی اۉرته‌گه قۉیه‌دی: فقط اوزلوکسیز مرثیه اۉقیش، کېتمه-کېت فاتحه مراسملرینی اۉتکزیش و «شهیدلر یۉلی دوام اېته‌دی» شعارینی تکرارلش بیلن‌گینه طالبانگه قرشی حربی تشکیلاتنی تیریک سقلب قالیش ممکنمی؟
شبهه‌سیز، هلاک بۉلگنلرگه حرمت کۉرسه‌تیش و اولر‌نینگ فداییلیگینی اولوغلش نه‌فقط اخلاقی بورچ، بلکه طالبانگه قرشی هر قنده‌ی جبهه اوچون جدّی ضرورت دیر؛ اما بو احتراملر اوستون اندازه‌گه ایلنگنده و جان فدا قیلیش دشمندن جان آلیش‌نینگ اۉرنینی اېگه‌لله‌گنده، قرشیلیک هم مقصدلی و استراتژیک لایحه‌دن فقط طرفدارلر‌نینگ حسسی آزیغینی تأمینله‌یدیگن ماتم مراسمیگه توشیب قاله‌دی، خلاص. بو یانده‌شوو غلبه‌لی بۉله آلمه‌یدی؛ چونکه سیاسی-حربی آقیم یشه‌ب قالیش و تأثیر کۉرسه‌تیش اوچون کۉپراق هلاک بۉلگنلرگه اېمس، بلکه میدانده‌گی و سیاسی یوتوقلرگه محتاج. قرشیلیک جان بېرگنلریدن اویوم حاصل بۉله‌یاتگنیده و طالبان‌نینگ هېچ بیر عسکری یاکه قوماندانی نشانگه آلینمه‌یاتگنیده، جبههنینگ سیاسی-حربی توزیلمه‌سی، شونینگدېک، اونینگ عملیات تاکیتیک‌لرینی جدّی قَیته کۉریب چیقیش ضرورتی مقرر روشده کون ترتیبیگه چیقه‌دی. حربی جبهه‌لر، جمله‌دن ملی قرشیلیک، خلققه طالبانگه قرشی اوروش نه‌فقط شهید بۉلیش و قربان بېریشگه، بلکه میدانده‌گی وضعیتده انیق و سېزیلرلی نتیجه‌لرگه هم آلیب کېلیشینی کۉرسه‌تیشلری شرط؛ عکس حالده، بونده‌ی قربانلر نه‌فقط طالباننی میداندن هَیده‌ب چیقره آلمه‌یدی، بلکه وقت اۉتیشی بیلن وطنداشلرنی هم مخالف کوچلر‌نینگ فعالیتیدن بېزدیره‌دی.
شبهه‌سیز، حسیب پنجشیری و اونینگ دۉستلری قۉرقمس و داویوره‌ک انسانلر بۉلگن و شونده‌ی بۉلیب قالماقده. اولر‌نینگ یېتیب باریش قیین بۉلگن عملیاتی حدودلرده دایمی اشتراکی، یوقاری درجه‌ده خوفنی اۉز ذمّه‌سیگه آلیشی و سۉنگگی لحظه‌گچه جنگ قیلیشی اولر‌نینگ مثلسیز جسارتیدن دلالت بېره‌دی و بو تحسینگه لایق. اما، طبیعی که«شخصی جسارت» بیلن «تشکیلی ثمره‌دارلیک» اۉرته‌سیده فرق قۉییش کېره‌ک. شو اساسده قوییده‌گی سوال اۉرته‌گه چیقه‌دی: اگر بونده‌ی درجه‌ده‌گی جسارت و تجربه‌گه اېگه قوماندان آلدیندن رېجه‌لشتیریلگن پیستیرمه‌ده بیر نېچه مهم کوچلری بیلن بیرگه اۉلدیریلسه، اونی بونده‌ی تقدیرگه دچار قیلگن نرسه جسارت و قۉرقمسلیک بۉلگنمی یاکه اۉز جنگچیلرینی حمایه قیله آلمه‌گن «ثمره‌لی توزیلمه»نینگ یۉقلیگی بۉلگنمی؟
حقیقت شو که شخصی جسارت انیق استخباراتی تأمیناتیگه، خوفسیز لوحجستیک ترماقلریگه، ایشانچلی باش‌پناه‌لرگه و زمانه‌وی همده ثمره‌لی تاکیتیک‌گه اېگه بۉلگن یخلیت و توزیلمه‌وی تشکیلات دایره‌سیده بېلگیلب آلینیب، باشقریلمسه، نه‌فقط غلبه‌گه آلیب کېلمه‌یدی، بلکه فاجعه‌لی طرزده طالبان خدمتیگه ایلنه‌دی؛ چونکه بو گروه عیناً شو بۉشلیقلر و کمچیلیکلردن فایده‌لنیب، آز خرجت بیلن (استخبارات آرقه‌لی کیریب باریش و پیستیرمه اویوشتیریش آرقه‌لی) اۉزی‌نینگ اېنگ تجربه‌لی مخالف قوماندانلرینی بیرین-کېتین میداندن چیقریشگه موفق بۉلدی.
شونده‌ی اېکن، طالبانگه قرشی حربی تشکیلات حقیقتاً هم ثمره‌لی بۉلسه، او نه‌فقط داویوره‌ک و قۉرقمس کوچلرنی تربیه‌لشی، بلکه ایلغار حمایه تیزیملرینی یره‌تیش، علاقه‌لرنی شفرلش، جیوگرافیک ترقاقلیک و عملیات تاکیتیک‌لر خیلمه-خیللیگی آرقه‌لی اۉزی‌نینگ انسانی منبعلرینی حمایه قیلیشی هم شرط؛ چونکه تیّارگرلیکدن اۉتگن هر بیر جنگچی هلاک بۉلگنده، اۉزی بیلن بیرگه ییللر دوامیده آرتتیرگن جنگاور تجربه‌سینی هم قبرگه آلیب کېته‌دی و اونینگ اۉرنینی باسیش ینگی قۉرقمس کوچ بیلن اېمس، بلکه ییللر دوامیده وقت و تشکیلی سعی-حرکتلر عوضیگه عملگه آشیریله‌دی. شو‌نینگ اوچون قرشیلیک جبهه‌سی حقیده‌گی همدردانه تنقید شوندن عبارت که گرچه اونینگ داویوره‌ک و قۉرقمس قوماندانلری بۉلسه-ده، اولرنی حمایه قیلیشده جدّی کمچیلیکلرگه دوچ کېلماقده و اگر بو حیاتی بۉشلیق برطرف اېتیلمسه، بو جبههنینگ کوره‌شی هم هېچ قه‌یېرگه آلیب بارمه‌یدی.
گرچه قربان بېریش هر قنده‌ی اوروش‌نینگ مقرر شرطی بۉلسه-ده، او هېچ قچان غلبه اوچون یېترلی شرط حسابلنمه‌یدی. افغانستان‌نینگ کېنگ ترقه‌لگن کوره‌ش ادبیاتیده، اینیقسه اسلامچی کوچلرگه عاید ادبیاتلرده، کۉپینچه شونده‌ی تصور سینگدیریله‌دی که شهیدلر سانی قنچه کۉپ بۉلسه، غلبه کوره‌شچیلرنی «غیبی وعده» صفتیده کوتیب توره‌دی. اما میدان حقیقتی‌نینگ حکایه‌سی بوندن باشقه‌چه: اگر قرشیلیک جبهه‌سی و باشقه حربی جبهه‌لر‌نینگ قوماندانلری بیرین-کېتین و قیسقه وقت آره‌لیغیده میداندن چیقریلسه، بونگه قرشی طالبان کوچلری سانی کمه‌یمسه، بو گروه‌نینگ سیاسی-حربی توزیلمه‌سی لرزه‌گه کېلمسه و فقرالر هم کېتمه-کېت جان بېریش حقیدگی قیغولی خبرلردن باشقه امیدبخش خبر اېشیتمسه، رژیم اۉز مقصدیگه قرشیلیک کوچلری‌نینگ ثمره‌لی کادرلریدن میداننی بۉشه‌تیشگه اېریشگن، دېب اَیتیشیمیز ممکن.
