سایه‌دن سېس‌گچه؛ سعی-حرکت و متانت حکایه‌سی
ساجیده خوشکی
مېن ۱۰-صنفده اۉقیردیم، مکتب اېشیکلری یاپیلگنیده. هلی هم اۉشه کون‌نینگ سنه‌سینی اېسله‌یمن؛ قویاش ۱۴۰۰- ییل، ۲۴ اسد، یکشنبه کونی، توش آلدین ساعت ۱۱:۲۴.
هلی هم مکتبلر قَیته آچیلیشیگه امید قیلردیم. اوزاق وقت کوتدیم. بعضاً شنبه کونی مکتبلر آچیلیشی حقیده میش-میش‌لر ترقه‌لردی. مېن هم امیدلنردیم، اما اۉشه شنبه هېچ قچان کېلمه‌دی. شنبه‌لر بیرین-کېتین اۉته‌وېردی، مکتب اېشیکلری اېسه همان یاپیق قالدی. استه-سېکین امیدیمنی یۉقاته باشله‌دیم.
مېن ۱۰-صنفده اېدیم و اۉشه اۉقوو ییلی‌نینگ هلی اَیریم قِسملری قالگن اېدی. اېندی مکتبگه قَیتیشیمگه ایشانمه‌ی قۉیگندیم. تعلیم یۉلیم تۉخته‌ب قالگن، بوندن کېین نیمه قیلیشیمنی بیلمسدیم.
باشقه تاماندن، اقتصادی معمالر هم بار اېدی. هېچ بۉلمه‌گنده، کېله‌جکده مېنگه یاردم بېره‌دیگن بیرار کسب-هنر اۉرگنیشیم کېره‌کلیگینی حس قیلردیم.
شو‌نینگ اوچون تیکووچیلیکنی باشله‌دیم و ایشلب چیقریش کارخانه‌لریده ایشله‌دیم. ایکّی ییل اۉتدی. بو ایکّی ییل دوامیده حیاتیم تیکووچیلیک بیلن چېکلنگن اېدی؛ نه درس، نه کتاب، نه تعلیم. اېرته‌لبدن کېچگچه ایشلردیم و تاپگن پولیم‌نینگ بیر قِسمینی تېجه‌ب بارردیم. اۉزیمگه تېلفون ساتیب آلیشگه حرکت قیلدیم و نهایت، بیر مونچه وقت اۉتگچ، ایشله‌تیلگن تېلفون ساتیب آلیشگه موفق بۉلدیم.
استه-سېکین اۉزیمنی مستقل حس قیله باشله‌دیم. اَیریم کییملریم و شخصی احتیاجلریمنی اۉز پولیمگه قاندیرردیم. اما ایش‌نینگ کونده‌لیک تشویشلری آره‌سیده تعلیمنی اونوتیب قۉیگندیم. حتا آخرگی مرته قچان اۉزیم اوچون قلم و دفتر ساتیب آلگنیمنی هم اېسله‌ی آلمه‌سدیم.
ایکّی ییل تیکووچیلیک قیلدیم و حیاتیم‌نینگ ایکّی ییلی شو کسب بیلن اۉتدی. تعلیم یۉلیگه قَیتیشیمنی خَیالیمگه هم کېلتیرمسدیم. اما بیر کېچه کیچیک بیر واقعه یوز بېردی و حیاتیم یۉنه‌لیشینی اۉزگرتیردی بیر اوچقون پیدا بۉلدی.
سینگلیم اوی وظیفه‌لری یازیلگن دفترچه‌سینی کۉتریب کېلیب، ریاضی‌دن مسأله‌لرنی یېچیشده یاردم بېریشیمنی سۉره‌دی. راستینی اَیتسم، جوده چرچه‌گن اېدیم، لېکن راضی بۉلدیم. اۉزیمچه: «بو مسأله‌لر قیین اېمس-کو، قۉشیش و اییریش، کوادرات جذر و توان»، دېب اۉیله‌دیم.
اما دفترنی آچیب، سواللرگه قره‌گنیمده، بیردن اولر‌نینگ هېچ بیرینی بیلمسلیگیمنی انگله‌دیم. سوالگه تیکیلیب قالگنچه، نیمه‌دن باشلشنی بیلمسدیم. قنچه‌لیک خاطره‌منی ایشگه سالیشگه اورینمه‌ی، هېچ نرسه‌نی اېسله‌ی آلمه‌دیم.
اۉشه لحظه مېن اوچون جوده آغیر بۉلدی. بیر وقتلر صنفده بیرینچی ا‌ۉرینده تورگن اۉشه قیز اېندی عادی ریاضی مسأله‌نی هم یېچه آلمه‌سدی. سینگلیمگه افسوس بیلن: «بونی یېچه آلمه‌یمن»، دېدیم.
بلکه باشقه‌لر اوچون بو شونچه‌که ریاضی مسأله اېدی، اما مېن اوچون اۉشه کېچه اویغانیش قۉنغیراغی، اۉزگریش سری تشلنگن ایلک اوچقون بۉلدی. تون بۉیی اۉیله‌دیم: مېن قه‌یېرگه کېتیه‌پمن؟ بیر پیتلر صنفده بیرینچی ا‌ۉرینده تورگن مېن اېندی حتا بیرته ریاضی مسأله‌نی هم یېچه آلمه‌یمن. خۉش، سیاستچی بۉلیشنی و خلق حقوقلرینی حمایه قیلیشنی ایسته‌گن اۉشه ساجیده قه‌یېرگه کېتدی؟
ترقیات‌نینگ اېنگ مهم یۉللریدن بیری تعلیم آلیش و اۉرگنیش اېکنینی بیلردیم. اونده‌ی بۉلسه، نېگه اۉزیم ایشانگن قدریتلرگه ضد ایش قیله‌یاتگن اېدیم؟ اۉشه پیتده اتیگی ۱۷ یاشده اېدیم، اما اۉشه کېچه بیر نرسه‌نی توشوندیم اگر کېله‌جگیم اوچون اۉزیم حرکت قیلمسم، هېچ کیم مېنینگ اۉرنیمگه بونی قیله آلمه‌یدی.
اۉشه واقعه آنگیمده بیر اوچقون یاقدی. قیته‌دن اۉرگنیشگه قرار قیلدیم. تیکووچیلیکنی چېتگه سوریب، قۉلیمده‌گی پول بیلن انگلیس تیلینی اۉرگنیشنی باشله‌دیم. ۲۰۲۴-ییلده انگلیس تیلی کورسینی توگه‌تیب، بیتیرووچی بۉلدیم. اما بو اېندی‌گینه یۉل‌نینگ باشلنیشی اېدی.
شوندن سۉنگ نطق سۉزلش و ناطقلیک صنعتینی اۉرگندیم. اۉشه ییل‌نینگ آخرلریده بو کورسنی هم تمامله‌دیم. استه-سېکین سمینارلرده قتنه‌شه باشله‌دیم، مدنی و کۉنگیل‌آچر دستورلرده باشلاوچی صفتیده اشتراک اېتدیم.
گپیریشگه بۉلگن اشتیاقیم و کوچ-غیرتیم طفیلی تورلی دستورلرده قتنه‌شیش اوچون کۉپراق امکانیتلرگه اېگه بۉلدیم. کتابلرنی اۉقیشنی باشله‌دیم، ژورنالیست‌لیک، باشلاوچیلیک و حکایه یازیش یۉنه‌لیشلریده‌گی آنلاین تعلیم دستورلریده قتنه‌شدیم.
تیکووچیلیکنی حیاتیمدن بوتونله‌ی چیقریب تشله‌مه‌دیم. بو سفر اونی کۉپراق بیر هنر، بعضاً اېسه درآمد منبعی صفتیده دوام اېتتیردیم. بیرآز وقت اۉتگچ، EBA تعلیم دستوری بیلن تنیشدیم. دستلب بو دستور‌نینگ حقیقی اېکنیگه ایشانمه‌دیم، اما او حقیقتاً هم موجود اېدی و مېن ینه اۉقووچیگه ایلندیم. ۲۰۲۶-ییلده اوشبو قدرلی تعلیم دستوری همکارلیگیده ۱۲-صنفنی تمامله‌دیم.
مکتب تعلیمینی توگه‌تگنیمدن سۉنگ، اۉقیش مېن اوچون ینگی معنا کسب اېتدی. بوگون عیاللر اوچون مۉلجللنگن آنلاین بیلیم یورتیده حقوق و سیاست یۉنه‌لیشیده تحصیل آلیه‌پمن همده افغانستان قیزلری بیلن بیرگه علمی اوچره‌شوولرده قتنه‌شیه‌پمن.
بوگون اۉتمیشگه نظر تشله‌گنیمده، باسیب اۉتگن یۉلیم حتا اۉزیمگه هم حیرتلنرلی تویوله‌دی. بیر پیتلر ۱۰-صنفده تعلیمی تۉخته‌ب قالگن قیز؛ ایکّی ییل دوامیده اېرته‌لبدن کېچگچه تیکووچیلیک قیلگن، حتا آخرگی مرته قچان اۉزی اوچون قلم ساتیب آلگنینی هم اونوتگن قیز بوگون سمینارلرده، اجتماعی و میدیا دستورلریده قتنشماقده، انگلیس تیلیدن درس بېرماقده، بیلیم یورتیده تحصیل آلماقده و افغانستان قیزلری بیلن بیرگه علمی اوچره‌شوولرده اشتراک اېتماقده.
بلکه بو حکایه‌نی اۉقیش اوچون بېش دقیقه‌دن هم کم وقت کېره‌ک بۉلر. اما مېن اۉشه بېش دقیقه‌نی حیاتیم‌نینگ بیر نېچه ییلی دوامیده یشب اۉتدیم. اوشبو حکایه‌ده‌گی هر بیر قیسقه جمله آرتیده مېن حقیقتاً هم باشدن کېچیرگن کونلر بار.
بیر وقتلر مکتب اېشیکلری‌نینگ یاپیلیشی تعلیم یۉلیم‌نینگ یکونی، دېب اۉیلردیم. بوگون اېسه بو فقط بیر یۉل‌نینگ آخری بۉلگنینی بیله‌من. باشقه بیر یۉل هلی هم موجود اېدی.
بلکه مېنینگ بوتون حکایه‌م شوندن عبارتدیر مېن آوازیم سایه‌ده یۉقالیب قالگن جایدن باشله‌دیم، اما قدم-بقه‌ده‌م اۉز آوازیمنی قَیته تاپیش یۉلینی ایزله‌دیم.
