بنت‌نینگ ینگی حساباتی؛ طالبان عیاللر اېرکینلیکلرینی تیزیملی روشده چېکله‌گن
نیما
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص گزارشگری ریچارد بنت، انسان حقوقلری کېنگشی‌نینگ آلتمیش-اوچینچی ییغیلیشی‌ده اۉز حساباتینی تقدیم اېتدی. او طالبان استه-سېکین جنسگه اساسلنگن کمسیتووچی سیاست و چاره‌لرنی جاری اېتیب، عملگه آشیرگنینی اَیتدی. اونینگ تأکیدلشیچه، بو چاره‌لر عیاللر و قیزلر‌نینگ حقوق و اېرکینلیکلریگه آغیر عاقبتلر آلیب کېلگن همده اولر‌نینگ جماعت حیاتی‌نینگ دېیرلی برچه جبهه‌لرینی یۉققه چیقرگن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، اوشبو کمسیتووچی سیاستلرنی ایشلب چیقیش و عملگه آشیریش سۉنگگی ایکّی ییل ایچیده، اینیقسه ۲۰۲۴-ییلده «امر باالمعروف و نهی عن المنکر» دېب اته‌لووچی قانون‌نینگ، ۲۰۲۶-ییلده محکمه‌لر‌نینگ جنایی نظامنامه‌سی‌نینگ و ۲۰۲۶-ییلده اېر-خاتینلرنی اجره‌تیش بۉییچه ینگی نظام‌نینگ تصدیقلنیشی بیلن ینه‌ده یقّال نمایان بۉلگن. حساباتگه کۉره، بو سیاستلر‌نینگ تورلی ولایتلرده عملگه آشیریلیشی بیر خیل بۉلمه‌گن بۉلسه-ده، طالبان‌نینگ «امر باالمعروف و نهی عن المنکر» قانونی اهالی حیاتی‌نینگ اېنگ اساسی جهتلرینی نظارت قیلیش مقصدیده اینیقسه تیزیملی طرزده قۉللنگن.
انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص گزارشگر طالبان سۉنگگی بېش ییل دوامیده عیاللر و قیزلر حیاتی‌نینگ اساسی جهتلرینی، جمله‌دن، حرکتلنیش اېرکینلیگی، تعلیم و ایشگه کیریش امکانیتی، سۉز اېرکینلیگی همده اولر‌نینگ جماعت حیاتیده‌گی اشتراکینی نظارت قیلیشگه آلیب کېلگن چاره‌لرنی قبول قیلگنینی اَیتدی.
حساباتگه کۉره، طالبان دستلب عیاللر یوقاری لوازملرگه تعیینلنمسلیگینی اعلان قیلگن، بیراق استه-سېکین عیاللر‌نینگ جماعت حیاتیده‌گی اشتراکینی چېکله‌گن. بنت‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان ۲۰۲۱-ییل دسمبر آییده اېرکک هیداوچیلرگه اوشبو گروه طلب قیلگن حجابگه رعایه قیلمه‌یدیگن یاکه محرمسیز ۷۲ کیلومتردن آرتیق مصافه‌گه سفر قیله‌یاتگن عیاللرنی ترانسپورتگه چیقریشدن باش تارتیشنی بویورگن. حساباتگه کۉره، ۲۰۲۲-ییل مرت آییده هم طالبان عیاللر‌نینگ محرمسیز ایچکی و خلق‌ارا اوچیش‌لرگه چیقیشینی تقیقله‌گن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، ۲۰۲۳-ییل می آییده طالبان عیاللردن ضرورتسیز اویدن چیقمسلیکنی سۉره‌گن و اولردن، افضلراغی چادر کیگن حالده، «مناسب حجاب»گه رعایه قیلیشنی طلب قیلگن. حساباتگه کۉره، بو چاره‌لر عیاللر‌نینگ باغلر، عمومې حمّاملر، سپورت زللری، سپورت کلپ‌لری و دَم آلیش باغلریگه کیریشیگه چېکلاولر جاری اېتیلیشی بیلن بیر وقتده اعلان قیلینگن.
بنت اوشبو حساباتیده بو چېکلاولر حرکتلنیش اېرکینلیگیگه تأثیر کۉرسه‌تیب، عیاللر حیاتی‌نینگ دېیرلی برچه جبهه‌لریگه کېنگ کۉلملی عاقبتلر آلیب کېلگنینی، حتا اولر‌نینگ طبی خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتینی هم چېکلب، حیاتلرینی خوف آستیده قالدیرگنینی اَیتگن.
انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص گزارشگر قیزلر‌نینگ تعلیم و تحصیل آلیشی طالبان سیاستیدن تأثیرلنگنینی و کېسکین چېکلنگنینی اَیتدی. حساباتگه کۉره، ۲۰۲۱-ییل ۲۹-اگوست کونی طالبان عالی اۉقوو وزیری بیلیم یورتیلرده اره‌لش تعلیم تقیقلنگنینی اعلان قیلگن. حساباتده اَیتیلیشیچه، اۉشه ییل ۱۲-سپتمبر کونی طالبان عیاللر و قیزلر اېرککلردن علیحده بۉلیشی، عیاللر اېسه حجابگه رعایه قیلیشی کېره‌کلیگینی اعلان قیلگن.
حساباتگه کۉره، کۉپ اۉتمه‌ی طالبان‌نینگ تعلیم وزیرلیگی ۲۰۲۱-ییل ۱۸-سپتمبردن باشلب فقط اۉغیل باله‌لر اۉرته مکتبلری قَیته آچیلیشینی و فقط اېرکک اۉقیتووچیلرگه درس بېریشگه رخصت اېتیلیشینی اعلان قیلگن. یاپیلیشی وقتینچه‌لیک اېکنی اَیتیلگن قیزلر اۉرته مکتبلری قَیته آچیلمه‌دی و بو وعده ۲۰۲۲-ییل مارچ آییده هم بوزیلدی. نتیجه‌ده آلتینچی صنفدن یوقاری بۉلگن قیزلر اویده قالیشگه مجبور بۉلدی و قیزلر اۉرته مکتبلری همان یاپیق قالماقده.
حساباتده اَیتیلیشیچه، بو مکتبلر حاضرگچه قَیته آچیلمه‌گن و طالبان ۲۰۲۲-ییل ۲۰-دسمبرده عیاللر‌نینگ بیلیم یورتیلرده تحصیل آلیش حقوقینی «تۉخته‌تیب قۉیگن»، عیال اۉقیتووچیلر و طلبه‌لرگه هم فعالیت یوریتیش تقیقلنگن. حساباتگه کۉره، ۲۰۲۳-ییل جون آیی‌نینگ آخریده معلملر تیّارلش مرکزلریگه (دارالمعلمین‌لرگه) تېز آره‌ده یاپیلیشی حقیده خبر بېریلگن. شونینگدېک، ۲۰۲۴-ییل ۲-دسمبرده طالبان‌نینگ ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی قرار چیقریب، اونگه کۉره، ایلگری عیاللر و قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشی تقیقیدن مستثنا بۉلگن طبی تعلیم و ساغلیقنی سقلش فنلری مؤسسه‌لریده عیاللر‌نینگ تحصیل آلیشیگه هم تقیق قۉییلگن. بنت‌نینگ اَیتیشیچه، بو قرار ساغلیقنی سقلش ساحه‌سیده عیال متخصصلر، جمله‌دن، نرس‌لر، دایه‌لر و لابراتوار تخنیکیلرینی تیّارلش جریانینی عملده تۉخته‌تگن.
مخصوص گزارشگر طالبان استه-سېکین عیاللر اوچون ایش قیلیش امکانیتلرینی کېسکین چېکله‌گن سیاستلرنی قبول قیلگنینی اَیتدی. حساباتگه کۉره، ۲۰۲۲-ییل اگوست آییده «ضرور» لوازملرده فعالیت یوریته‌یاتگنلردن تشقری دولت خدمتچیسی بۉلگن عیاللردن اویده قالیش سۉره‌لگن. ۲۰۲۳-ییل جولای آییده اېسه طالبان‌نینگ ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی خبرلرگه کۉره، باله‌لر باغچه‌لریده‌گی ۴۶۹ نفر عیال اۉقیتووچی، مدیرو خادمنی ایشدن بۉشه‌تگن.
بنت حساباتی‌نینگ خلاصه‌لریگه کۉره، طالبان ۲۰۲۴-ییل می آییده فرمان چیقریب، مجبورا اویده قالگن عیال دولت خدمتچیلری‌نینگ آیلیک معاشینی اولر‌نینگ معلوماتی و ایش تجربه‌سینی حسابگه آلمه‌گن حالده ۵۰۰۰ افغانیگه، یعنی تخمیناً ۷۰ امریکا دالریگه توشیرگن. بنت‌نینگ اَیتیشیچه، بو عیاللر‌نینگ ایش شرطنامه‌لری کېینچه‌لیک ۲۰۲۶-ییلده بېکار قیلینگن.
شو بیلن بیرگه، غیرانتفاعی سکتورده طالبان ۲۰۲۲-ییل دسمبر آییده عیاللر‌نینگ ملی و خلق‌ارا نادولت تشکیلاتلرده ایشلش حقوقینی تۉخته‌تیب قۉیگن. ۲۰۲۳-ییل اپرېل آییده اېسه طالبان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیگه عیاللرگه اوشبو تشکیلات اداره‌لریگه کیریش و او یېرده ایشلشگه رخصت بېریلمسلیگینی معلوم قیلگن.
حساباتگه کۉره، طالبان ۲۰۲۵-ییل سپتمبر آییدن باشلب افغانستان بۉیلب عیاللر‌نینگ بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی اداره‌لریگه کیریشیگه فعال روشده تۉسقینلیک قیلیب کېلماقده. شونینگدېک، ۲۰۲۳-ییل اکتوبر آییده عیاللرگه نادولت سکتورده رهبرلیک لوازملرینی اېگه‌للش تقیقلنگن. طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر وزیرلیگی هم ۲۰۲۳-ییل ۲۶-جون کونی عیاللر گۉزللیک سالونلری‌نینگ فعالیتی و عیاللرگه گۉزللیک خدمتلری کۉرسه‌تیش ۲۵-جولایدن باشلب تقیقلنیشینی اعلان قیلگن. حساباتلرگه کۉره، بو قرار قریب ۱۲ مینگته بیزنسگه تأثیر کۉرسه‌تگن و تخمیناً ۶۰ مینگ عیال‌نینگ ایشسیز قالیشیگه سبب بۉلگن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان فقرالرگه جاری اېتیلگن چېکلاولرنی امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی آرقه‌لی بیرلشتیریب، عملگه آشیریله‌دی. حساباتگه کۉره، بو قانون افغانستان فقرالری، جمله‌دن، اېرککلر، اۉغیل باله‌لر، قومې و دینی آزچیلیکلر، جنسی خیلمه-خیللیگیگه اېگه شخصلر همده جمعیت چېتیگه سوریلگن جماعه‌لر‌نینگ حیاتی‌نینگ تورلی جهتلریگه تأثیر کۉرسه‌تگن، بیراق عیاللر و قیزلرنی علیحده نشانگه آلیب، اولر‌نینگ اېرکینلیگی و مستقللیگینی کېسکین چېکله‌گن.
انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص گزارشگری طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی ایلگری عیاللرگه نسبتاً قۉللنگن چېکلاولرنی، جمله‌دن، حرکتلنیش اوچون محرمگه اېگه بۉلیش طلبی، مجبوری حجابگه رعایه قیلیش و جماعت جایلریده عیاللر بیلن اېرککلرنی اجره‌تیشنی عملگه آشیرگنینی اَیتدی. حساباتگه کۉره، عیاللر اویدن تشقریده «آوازلرینی بلندله‌تگنی» یاکه قۉشیق کویله‌گنی اوچون جزالنیشی ممکن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، عیاللردن «کافر» عیاللر آلدیده بدنلرینی یاپیش طلب قیلینگن، قرینداش بۉلمه‌گن وایه‌گه یېتگن عیاللر و اېرککلرگه اېسه بیر-بیری‌نینگ بدنیگه و یوزیگه قره‌ش تقیقلنگن. حسابات خلاصه‌لری شونی کۉرسه‌ته‌دی که طالبان اوّلگی فرمانلرگه نسبتاً امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی‌نینگ اجراسینی بوتون مملکت بۉیلب ینه‌ده موافقلشتیریلگن و تیزیملی طرزده عملگه آشیرگن. بونگه اوشبو قانون اجراسینی نظارت قیلیش اوچون ولایتلرده مخصوص اداره‌لر تشکیل اېتیلیشی و بو اداره‌لرگه کېنگ اجرا وکالتلری بېریلیشی سبب بۉلگن.
حساباتده، شونینگدېک، طالبان اساسی قانوننی و اوّلگی حکومت‌نینگ بیر قطار قانونلرینی، اینیقسه عیاللرنی زۉرآورلیکدن حمایه قیلووچی قانونلرنی بېکار قیلگنی اَیتیله‌دی. حساباتگه کۉره، بو چاره‌لر کۉپلب عیاللر و قیزلر‌نینگ اوّلگی زۉرآورلیک و تضییق محیطیگه قَیتیشگه مجبور بۉلیشیگه یاکه باش‌پناه‌سیز قالیش خوفیگه دوچ کېلیشیگه سبب بۉلگن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان سیاستی جنسیت‌نینگ ایکّی تامانله‌مه تعریفیگه اساسلنگن بۉلیب، جنسیت خیلمه-خیللیگیگه اېگه شخصلر اوچون کمسیتووچی عاقبتلرگه آلیب کېله‌دی. حساباتگه کۉره، طالبان جنسی آزچیلیک وکیللرینی جنایتچی دېب حسابله‌یدی و اولرنی جزاله‌یدی. شونینگدېک، ۲۰۲۲-ییل اگوست آییده طالبان‌نینگ ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی جنسیت‌نی ماسلشتیریش عملیاتلرینی عملگه آشیریش تقیقلنگنینی اعلان قیلگن.
عدالتلی محکمه و قانون استوارلیگی بیلن باغلیق چاره‌لر
انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص گزارشگری طالبان سۉنگگی بېش ییل دوامیده افغانستان اسلام جمهوریتی دوریده‌گی انسان حقوقلرینی حمایه قیلیش و اولر‌نینگ بوزیلیشی‌نینگ آلدینی آلیشده مهم رۉل اۉینه‌گن قانونچیلیک و محکمه توزیلمه‌لرینی توگه‌تگن یاکه توبدن اۉزگرتیرگنینی اَیتدی. حساباتگه کۉره، طالبان ۲۰۲۳-ییل جولای آییده باش سارنواللیک اداره‌سینی توگه‌تیب، اونی «فرمان و حکملرنی نظارت قیلیش و تعقیب اېتیش باشقرمه‌سی»گه ایلنتیرگن. اوشبو اداره‌‌نینگ وظیفه‌سی طالبان رهبری‌نینگ بویروقلری اجراسینی نظارت قیلیشدن عبارت. باش سارنواللیک‌‌نینگ اَیریم وظیفه‌لری، جمله‌دن، تېرگاو آلیب باریش هم طالبان محکمه‌لری و استخبارات خادملریگه تاپشیریلگن. محکمه تیزیمیده اېسه طالبان افغانستان اسلام جمهوریتی دوریده تعیینلنگن برچه محکمه‌لرنی، جمله‌دن، جمعی محکمه‌لر‌نینگ قریب ۱۰ فایزینی تشکیل اېتگن ۲۵۰ گه یقین عیال محکمه‌نی لوازمیدن چېتله‌تگن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان ۲۰۲۱-ییل نوامبر آییده افغانستان مستقل مدافعه وکیللر اویوشمه‌سینی نظارتیگه آلگن و وکیللرگه ایش رخصت‌نامه‌سینی بېریش همده وکیللر حقوقلرینی حمایه قیلیش وکالتینی بېکار قیلگن. حساباتگه کۉره، طالبان‌نینگ عدلیه وزیرلیگی هنوز وکیللر رخصت‌نامه‌لرینی بېره‌دی، بیراق عیاللرگه ملَکه طلبلریگه جواب بېریش جریانیده قتنه‌شیشگه رخصت بېریلمه‌یدی. بوندن تشقری، وکیللر‌نینگ رۉلی کېسکین چېکلنگن بۉلیب، حساباتگه کۉره، بو حالت عدالتلی محکمه تمایلینی ضعیفلشتیرگن.
بېننېتت حساباتیده اَیتیلیشیچه، طالبان ۲۰۲۱-ییل سپتمبر آییده عیاللر ایشلری وزیرلیگی اۉرنیگه امر باالمعروف و نهی عن المنکر وزیرلیگینی تشکیل قیلگن. شونینگدېک، ۲۰۲۲-ییل می آییده افغانستان اسلام جمهوریتی دوریده انسان حقوقلری‌نینگ بوزیلیشی اوچون جوابگرلیکنی تأمینلش و جبرلنگنلر همده تیریک قالگنلرنی حمایه قیلیشده مهم رۉل اۉینه‌گن افغانستان مستقل انسان حقوقلری کمیسیونی توگه‌تگن.
اۉلیم جزاسی و جسمانی جزالر
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان ۲۰۲۱-ییل اگوست آییدن باشلب عامه‌وی قتل و جسمانی جزالرنی، جمله‌دن، جماعت آلدیده قمچیلشنی قَیته جاری قیلگن. حساباتگه کۉره، سۉنگگی بېش ییل دوامیده افغانستان بۉیلب کمیده ۱۲ کیشی قتل اېتیلگن. جسمانی جزالر قاتللیک و اۉغریلیک کبی جنایتلردن تشقری، طالبان «اخلاقی» جنایتلر دېب اته‌یدیگن، جمله‌دن، نکاحدن تشقری جنسی مناسبتلر و بیر جنسلی جنسی مناسبتلر اوچون هم قۉللنگن. بو چاره افغانستان‌نینگ فقرالیک و سیاسی حقوقلر تۉغریسیده‌گی خلق‌ارا میثاق دایره‌سیده‌گی مجبوریتلریگه ضد حسابلنه‌دی. شونینگدېک، ۲۰۲۵-ییلده چیقریلگن حکملر سانی اوندن آلدینگی تۉرت ییل دوامیده چیقریلگن حکملر‌نینگ عمومی سانیدن کۉپراق بۉلگن. قمچیلنگنلر‌نینگ اکثریتی اېرککلر بۉلگن بۉلسه-ده، نکاحدن تشقری جنسی مناسبتلرنی جنایت دېب بېلگیلشدن عیاللر و قیزلر نامتناسب روشده ضرر کۉرگن. چونکه حساباتگه کۉره، اولر کۉپینچه جوده کم دلیللر اساسیده یاکه یېترلی اثباتسیز نکاحدن تشقری جنسی مناسبتلرده عیبلنه‌دی.
شونینگدېک، حساباتده «اویدن قاچیش» یاکه عیال‌نینگ اویدن قاچیشیگه یاردم بېریش کبی جنایتلر اوچون هم جزالر بېلگیلنگن. مخصوص گزارشگر‌نینگ اَیتیشیچه، بو چېکلاولر لزبین، گی، ترنس‌جندر و باشقه جنسی آزچیلیک وکیللری اوچون علیحده خوفلرنی یوزه‌گه کېلتیره‌دی.
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان افغانستان‌نینگ سابق ملی مدافعه و خوفسیزلیک کوچلری اعضالری همده افغانستان اسلام جمهوریتی دوریده‌گی باشقه منصبدار شخصلرگه «عمومی عفو» بېریلگنینی تصدیقلاوچی هېچ قنده‌ی یازمه حجت چیقرمه‌گن. شونگه قره‌مه‌ی، طالبان‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی منصبدارلری، جمله‌دن، اوشبو گروه وکیلی، بونده‌ی عفو موجودلیگی حقیده بیر نېچه بار گپیرگن. بیراق بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستاندهگی یاردم هیاتی (یوناما) ۲۰۲۱-ییل اگوستیدن ۲۰۲۵-ییل سپتمبریگچه افغانستان‌نینگ سابق ملی مدافعه و خوفسیزلیک کوچلری‌نینگ کمیده ۲۶۱ نفر اعضاسی اۉلدیریلگنینی حجتلشتیرگن.
دینی اېرکینلیککه چېکلاولر
حسابات خلاصه‌لریگه کۉره، طالبان حنفی مذهبینی قانونلر‌نینگ یگانه اساسی صفتیده تأکیدلب، دینی آزچیلیک وکیللری‌نینگ اۉز دینی عنعنه‌لری اساسیده یشه‌شی و اولرنی عملگه آشیریشی اوچون ضرور بۉلگن امکانیتلرنی چېکله‌گن. حساباتگه کۉره، ۲۰۲۴-ییل جنوری آییده طالبان عالی محکمه‌سی عایله‌وی دعوالر بۉییچه قرار چیقرگن. اونگه کۉره، عیاللر‌نینگ اېرلریدن اجره‌شیشی یاکه قانونی روشده علیحده یشه‌شی فقط سنّیلر‌نینگ تۉرت فقه مذهبی‌دن کمیده بیرته‌سیگه ماس کېلگن تقدیرده‌‌گینه حقیقی دېب تن آلینه‌دی. حساباتده قۉشیمچه قیلینیشیچه، اوشبو سیرکولیار عملده شیعه جعفری فیقهینی اعتباردن چېتده قالدیره‌دی و دینی آزچیلیکلرگه، اینیقسه شیعه مسلمانلرگه منسوب عیاللرگه تأثیر کۉرسه‌ته‌دی.
مخصوص گزارشگر دین یاکه اعتقاد اېرکینلیگی انسان‌نینگ اساسی حقوقلریدن بیری اېکنی و حمایه قیلینیشی ضرورلیگینی تأکیدلب، بو اېرکینلیک جمعیت‌نینگ معین گروهلریگه، جمله‌دن، عیاللر و قیزلرگه نسبتاً کمسیتیش واسطه‌سیگه ایلنمسلیگی کېره‌کلیگینی قید اېتگن.
سۉز و ییغیلیشلر اېرکینلیگیگه چېکلاولر
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان ۲۰۲۱-ییل اگوستیدن بېری نطق و جمعیتده‌گی قره‌شلرنی نظارت قیلیش اوچون تورلی چاره‌لرنی کۉریب کېلماقده. ۲۰۲۱-ییل سپتمبر آییده اوشبو گروه ژورنالیست‌لیک تمایللریگه رعایه قیلیشگه اورغو بېرووچی ۱۱ مادّه‌دن عبارت یۉریق‌نامه‌نی اعلان قیلگن. اونده اسلامگه ضد ماتریاللر یاکه اوشبو گروه منصبدارلریگه نسبتاً حقارتلی ماتریاللرنی ترقه‌تیش تقیقلنگن. بیراق اوشبو تقیقلر‌نینگ توشونچه‌لری و مېزانلری انیق بېلگیلنمه‌گن.
حساباتگه کۉره، طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی سۉز اېرکینلیگیگه، اینیقسه اخباراتنی ترقه‌تیش و آلیش اېرکینلیگیگه کېنگ کۉلملی چېکلاولر جاری قیلگن. اوشبو قانون عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری و اخبارات تشکیلاتلریگه منصبدارلر‌نینگ قراریگه کۉره اسلام شریعتیگه یاکه دینگه ضد بۉلگن یاخود مسلمانلرنی «کمسیتیش» و «حقارت قیلیش»گه سبب بۉله‌دیگن خبرلرنی ترقه‌تیشنی تقیقله‌یدی. شونینگدېک، طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی تیریک موجوداتلر‌نینگ تصویرلرینی ترقه‌تیشنی تقیقلشگه اورغو بېره‌دی و مېدیانی بونده‌ی تصویرلرنی یاریتیشگه یاکه چاپ اېتیشدن تیییلیشگه مجبور قیله‌دی.
حساباتده تأکیدلنیشیچه، ۲۰۲۴-ییل سپتمبر آییده طالبان سیاسی دستورلرنی جانلی یایینده اوزه‌تیشنی تقیقله‌گن و یېتکرمه‌لرنی فقط آلدیندن یازیب آلینگن همده تصدیقلنگن دستورلرنی یایینگه اوزه‌تیشگه مجبور قیلگن. ۲۰۲۵-ییل جون آییده طالبان‌نینگ اخبارات و مدنیت وزیرلیگی تامانیدن ینه بیر سیاست اعلان قیلینگن. اونده محتواگه تورلی چېکلاولر جاری اېتیلگن و سیاسی دستورلر، جمله‌دن، یېتکرمه‌لر اعلان قیلینیشیدن آلدین تېکشیریش و تصدیقلش اوچون نظارت کمیته‌سی تشکیل اېتیلگن.
حساباتگه کۉره، طالبان عیاللر‌نینگ مېدیاده‌گی اشتراکینی باسقیچمه-باسقیچ چېکلش اوچون هم چاره‌لر کۉرگن. عیاللرگه نسبتاً عمومی چېکلاولردن تشقری، عیال ژورنالیستلر اۉز کسبی وظیفه‌لرینی بجریشده ینه‌ده کۉپراق چېکلاولرگه دوچ کېلماقده. جمله‌دن، باشقه باشلاوچیلر اېرکک بۉلگن دستورلرده قتنه‌شیش تقیقلنگن همده یوزنی یاپیشنی هم اۉز ایچیگه آلگن قطعیراق کیینیش قاعده‌لریگه رعایه قیلیش طلب اېتیله‌دی.
مدنیتدن فایده‌لنیش حقوقیگه چېکلاولر
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان افغانستان‌نینگ مدنی خیلمه-خیللیگی و عنعنه‌لرینی چېکلش اوچون هم چاره‌لر کۉرگن. امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونیگه کۉره، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تعلیم، فن و مدنیت تشکیلاتی یونسکونینگ ناماددی مدنی میراثی رۉیخطیگه کیریتیلگن نورۉز و یلدا کېچه‌سی کبی عنعنوی مراسملر رسماً تقیقلنگن.
مخصوص گزارشگر طالبان موسیقه تقیقینی هم قَیته جاری قیلگنی و موسیقه تورلری‌نینگ اکثریتینی اجرا اېتیش همده ترقه‌تیش‌نینگ آلدینی آلیشگه اورینه‌یاتگنینی اَیتگن. حساباتگه کۉره، دینی مقصدلردن تشقری قۉشیق اَیتیش، موسیقه اسبابلرینی چه‌لیش و موسیقه‌نی عامه‌وی اجرا اېتیش تقیقلنگن. ۲۰۲۳-ییل جون آییده طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر وزیرلیگی کابلده‌گی تۉی مراسملریده موسیقه اجرا اېتیشنی تقیقله‌گن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان‌نینگ ۲۰۲۴-ییلده قبول قیلینگن امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی اوشبو چېکلاولرنی قانونی جهتدن مستحکمله‌گن. اوشبو قانونگه کۉره، محتسبلر ییغیلیشلر و اویلرده موسیقه ینگره‌شی یاکه اېشیتیلیشی‌نینگ آلدینی آلیشگه مجبور. شونینگدېک، تجاری ترانسپورت واسطه‌لری هیداوچیلریگه ترانسپورت واسطه‌لریده‌گی قوریلمه‌لر آرقه‌لی موسیقه قۉییش تقیقلنگن.
خبرلرگه کۉره، اَیریم رادیواستیشنلر موسیقه یایینگه اوزه‌تگنی سببلی فعالیتینی تۉخته‌تیشگه مجبور بۉلگن. جمله‌دن، ۲۰۲۴-ییلده خوست ولایتیده‌گی اوچ ته رادیواستیشن یاپیلگن. طالبان صنعتکارلر، اکتورلر و شاعرلرنی باستیریش یاکه قتّیق نظارت قیلیش آرقه‌لی صنعت‌نینگ باشقه شکللرینی هم چېکله‌گن.
بنت‌نینگ اَیتیشیچه، ۲۰۲۱-ییل سپتمبر آییده طالبان‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی منصبدارلریدن بیری عیاللرگه سپورت فعالیتیده قتنه‌شیشگه رخصت بېریلمسلیگینی اعلان قیلگن. چونکه اوشبو گروه نقطه نظریگه کۉره، عیاللر‌نینگ سپورتده‌گی اشتراکی نه مناسب، نه ضرور حسابلنه‌دی. اۉشندن بېری عیاللر‌نینگ باغلر و سپورت زللریدن فایده‌لنیشیگه قۉییلگن تقیقلر حرکتلنیش چېکلاولری بیلن بیرگه اولر‌نینگ سپورت فعالیتیده قتنه‌شیشی و مشغولاتلر اۉتکزیشینی دېیرلی امکانسیز قیلگن. بنت‌نینگ اَیتیشیچه، بو چېکلاولر عیاللر‌نینگ مدنی حیات‌نینگ بیر قِسمی صفتیده سپورتده اشتراک اېتیش حقوقینی، شونینگدېک، عیاللر اوچون مۉلجللنگن اجتماعی مکانلردن فایده‌لنیش حقوقینی بوزه‌دی. او عیاللر‌نینگ اوشبو حالتگه قرشی سپورت فعالیتلری هم باستیریلگنینی، کۉپلب عیال سپورتچیلر تضییق و تعقیبدن خواطرلنگنی فعالیتینی دوام اېتتیریش اوچون افغانستاننی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگنینی قۉشیمچه قیلگن. حاضر اولر خارجده مالیوی منبعلر‌نینگ یېتیشمسلیگی و خلق‌ارا مسابقه‌لرده قتنه‌شیشده‌گی قیینچیلیکلر کبی معمالرگه دوچ کېلماقده.
حساباتده تأکیدلنیشیچه، ۲۰۲۴-ییل اگوست آییده مخصوص هیات خلق‌ارا المپیک کمیته‌سیگه مکتوبلر یوباریب، اَیریم المپیک حرکتی اعضالری قیزلر و عیاللر‌نینگ سپورت فعالیتیده تېنگ و کمسیتیشلرسیز اشتراک اېتیش حقوقینی تأمینلش بۉییچه تشکیلات مجبوریتلرینی بجریشگه ضرور خواهش یاکه امکانیتگه اېگه اېمسدېک کۉرینه‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرگن. بو افغانستاندهگی عملده‌گی منصبدارلر عیاللر و قیزلر‌نینگ سپورتده اشتراک اېتیش حقوقینی تیزیملی روشده انکار اېتیب کېله‌یاتگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
