توتله انسانلرنی مسخره قیلیش؛ اۉزیگه بۉلگن ایشانچ‌نینگ پسه‌ییشیدن تارتیب اجتماعی یکّه‌لنیشگچه
آدرینا بهزاد
بیر قطار روانشناسلر توتله انسانلرنی مسخره قیلیش‌نینگ روحی و اجتماعی عاقبتلری حقیده آگاهلنتیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی مناسبت اوشبو انسانلرده اۉزیگه بۉلگن ایشانچ‌نینگ پسه‌ییشی، اجتماعی یکّه‌لنیش و روحی جراحتلرگه آلیب کېلیشی ممکن. روانشناسلر عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری و تعلیم مؤسسه‌لری آرقه‌لی معرفی دستورلرنی کېنگه‌یتیریش ضرورلیگینی تأکیدلب، جماعتچیلیک خبردارلیگینی آشیریش همده حرمت و فرقلرنی قبول قیلیش مدنیتینی ترغیب اېتیش دودوقلنه‌دیگن انسانلرگه نسبتاً مسخره و کمسیتیش‌نینگ آلدینی آلیشده ثمره‌لی رۉل اۉینه‌شی ممکنلیگینی اَیتماقده.
روانشناس سمیرا صدیقی، توتله انسانلرنی مسخره قیلیش اولر‌نینگ روحی سلامتلیگی و حسسی حالتیگه چوقور همده سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکنلیگینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره: «توتله گپیریش سببلی مسخره قیلینه‌دیگن انسانلرده قۉرقوو و خواطر پیدا بۉلیشی، اولر اجتماعی محیطدن اوزاقلشیشی و باشقه‌لر بیلن یوزمه-یوز کېلمسلیک اوچون جماعت جایلریده بۉلیشدن قاچیشی ممکن».
صدیقی قۉشیمچه قیله‌دی: «باشقه‌لرنی مسخره قیلیش بو انسانلرده اویت حسسی، حتا توشکونلیکنی کېلتیریب چیقریشی ممکن. بونده‌ی خطی-حرکت اولر‌نینگ اۉزیگه بۉلگن ایشانچینی پسه‌یتیره‌دی و یکّه‌لنیب، آدملردن چېکینیشیگه سبب بۉلیشی ممکن. شونینگدېک، مسخره قیلیش اولر‌نینگ تعلیم آلیش جریانیگه تأثیر کۉرسه‌تیب، یخشی اۉقوو نتیجه‌لریگه اېریشیشیگه تۉسقینلیک قیلیشی ممکن. اَیریم حاللرده بونده‌ی خطی-حرکتلر انسانده غضب و تجاوزکارلیکنی هم کېلتیریب چیقریشی ممکن».
رواشناس ذکریا بارکزی ایتیشیچه، توتله‌لیک ژنېتیک عامللر بیلن باغلیق بۉلیشی ممکن. بیراق اَیریم حاللرده او باله‌لیک یاکه کتّه یاشده‌گی آغیر حیاتی تجربه‌لر بیلن هم علاقه‌دار بۉلیشی ممکن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، روحی تروما، قۉرقوو، باله‌لیک دوریده‌گی تضییق و زۉرآورلیک همده انسان اوچون باشقه‌لرگه اَیتیب بېریش قیین بۉلگن باستیریلگن خاطره‌لر اعتبارگه آلینیشی کېره‌ک بۉلگن عامللر جمله‌سیدندیر.
بارکزی شونده‌ی دېیدی: «اَیریم حاللرده عقلی جریانلر فعالیتیده‌گی بوزیلیشلر یاکه ارگانیزمده‌گی هرمونلر فعالیتی بیلن باغلیق معمالر هم دودوقلنیش‌نینگ یوزه‌گه کېلیشیده رۉل اۉینه‌شی ممکن. افسوس که افغانستان جمعیتیده یېترلی توشونچه و خبردارلیک بۉلمه‌گنی سببلی، اَیریملر توتله الهی جزا یاکه تقدیر بیلن باغله‌یدی و انسان لعنتلنگنی اوچون بو معماگه دوچ کېلگن دېب اۉیله‌یدی. باشقه‌لر اېسه دودوقلنیشنی کۉنگیلخوشلیک و باشقه‌لرنی مسخره قیلیش واسطه‌سی دېب بیله‌دی. حال‌بوکه، دودوقلنیش انسان‌نینگ قابلیتلرینی چېکله‌یدیگن درجه‌ده‌گی عاجزلیک دېگنی اېمس. دودوقلنه‌دیگن انسانلر هم رواجلنیشی، یوتوقلرگه اېریشیشی و موفقیت قازانیشی ممکن».
او قۉشیمچه قیله‌دی: «توتله گپیرهدیگن انسانلر‌نینگ قابلیتلریگه، اینیقسه، یازیش مهارتیگه کۉپراق اعتبار قره‌تیش، اولرگه حرمت و قدرلش بیلن مناسبتده بۉلیش کېره‌ک. شونینگدېک، جمعیتده بونده‌ی انسانلرگه نسبتاً مسخره و کمسیتیشنی کمه‌یتیریش اوچون عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری همده اۉقیتووچیلر آرقه‌لی کېنگ کۉلملی توشونتیریش ایشلری آلیب باریلیشی لازم».
شفاکار محمد حنیف هاشم‌نینگ اَیتیشیچه، توتله‌لیک عصب کسللیگی اېمس، بلکه نطق روانلیگی‌نینگ بوزیلیشیدیر. او عادتده باله‌لرده پیدا بۉله‌دی، بیراق کتّه یاشده هم یوزه‌گه کېلیشی ممکن. شفاکار شونده‌ی دېیدی: «توتله‌لیک‌نینگ سببلری ژنېتیک بۉلیشی ممکن. کتّه یاشده‌گی انسانلرده اېسه عصب خروجلری و اینسولت هم توتله‌لیککه سبب بۉلیشی ممکن. توتله‌لیکنی دوالش اوچون مخصوص دوالش اصولی یاکه دارو موجود اېمس».
هاشمی قۉشیمچه قیله‌دی: «توتله گپیرهدیگن باله‌لرگه وقت بېریش و اولر‌نینگ گپلرینی صبر بیلن تینگلش کېره‌ک. صحبت دوامیده اولر‌نینگ سۉزینی بۉلمسلیک و باله‌نی اَیتگن گپلرینی قَیته تکرارلشگه مجبورله‌مسلیک لازم. نطق مشقلری و گپیریشگه رغبتلنتیریش وقت اۉتیشی بیلن باله‌‌نینگ توتله‌لیگی کمه‌یتیریشده ثمره‌لی بۉلیشی ممکن. اگر توتله‌لیک کتّه یاشده‌گی انسانده تۉستدن پیدا بۉلسه، او تنه اعضالری‌نینگ فلجلنیشی و آغیز‌نینگ قییشه‌ییشی کبی بېلگیلر بیلن بیرگه کوزه‌تیلیشی ممکن. بونده‌ی حالتده انساننی امکان قدَر تېزراق شفاخانه‌‌نینگ شاشیلینچ یاردم بۉلیمیگه آلیب باریش کېره‌ک».
توتله‌لیک معماسیگه دوچ کېلگن جاوید (مستعار) کۉپینچه گپیریشدن قاچیشینی، اینیقسه، ایلگری تنیمه‌گن انسانلر دوره‌سیده سۉزلشیشنی ایسته‌مسلیگینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، دودوقلنیش معماسی اکه‌سی شهید بۉلگنیدن کېین باشلنگن و اۉشه وقتدن بېری اونینگ کونده‌لیک حیاتی همده اجتماعی مناسبتلریگه تأثیر کۉرسه‌تیب کېلماقده.
او شونده‌ی دېیدی: «گپیره‌یاتگنیمده تیلیم قَیته-قَیته توتیلیب قاله‌دی و بو حالتدن اۉزیم هم عذاب چېکه‌من. مېن فارمسست‌من و کون دوامیده کۉپلب مزاجلر بیلن ایشله‌یمن. اولر بیلن گپلشیب، دارولرنی قنده‌ی ایشله‌تیشنی توشونتیره‌یاتگنیمده تیلیم بیر نېچه بار توتیلیب قاله‌دی. ایلگری بونده‌ی معمام یۉق اېدی. اما اکه‌م شهید بۉلیب، اونینگ جسدی یانیده تورگنیمدن کېین بو معماگه دوچ کېلدیم».
توتله‌لیک معماسی بۉلگن ۱۲ یاشلی شعیب اۉز تېنگداشلری اونینگ نطقیده‌گی معما سببلی اونی مسخره قیلیشی کمراق گپیریشیگه و باشقه باله‌لر دوره‌سیدن چېتلشیشیگه سبب بۉلگنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «گپیرگنیمده صنفداشلریم و باشقه باله‌لر مېنی توتله‌لیگیم اوچون مسخره قیلیشه‌دی. شو سببلی هېچ کیم بیلن دۉستلشمه‌یمن، گپلشمه‌یمن و فوتبال هم اۉینه‌مه‌یمن. مکتبده هم هېچ قچان درسنی بلند آوازده اۉقی آلمه‌گنمن. بو معمام برطرف اېتیلیشینی و باشقه‌لر کبی بې‌ملال گپیره آلیشنی آرزو قیله‌من».
تأکیدلش جایزکی، ۲۲-اکتوبر خلق‌ارا توتله‌لیک حقیده خبردارلیک کونی حسابلنه‌دی. اوشبو کون هر ییلی توتله گپیرهدیگن انسانلر‌نینگ معمالریگه جمعیت اعتبارینی قره‌تیش، اولر حقیده‌گی ناتۉغری قره‌شلرگه قرشی کوره‌شیش همده اولرگه نسبتاً آنگلی و قۉللب-قوّتلاوچی مناسبتنی ترغیب قیلیش مقصدیده نشانلنه‌دی.
توتله‌لیک نطق روانلیگی‌نینگ بوزیلیشی بۉلیب، گپیریش وقتیده تاووش یاکه سۉزلر‌نینگ تکرارلنیشی، تاووشلر‌نینگ چۉزیلیشی یاخود بې‌اختیار تۉخته‌لیشلر بیلن نمایان بۉله‌دی. او باله‌لیکدن باشلنیب، کتّه یاشگچه دوام اېتیشی ممکن.
