کاغذبازلیک و تۉسیقلر یره‌تیش؛ قندهار اهالیسی طالبان بلدیه‌سی پاره‌سیز ایشله‌مسلیگینی اَیتماقده
توریالی ودان
قندهار شهری اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی اویلرینی قوریش اوچون رخصت‌نامه آلیش مقصدیده طالبان بلدیه اداره‌سیده آیلر دوامیده سرسان بۉلیشگه مجبور اېکنلیکلرینی اَیتماقده. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اداری جریانلر‌نینگ اوزاق دوام اېتیشی و پاره طلب قیلینیشی اوشبو ولایتده قوریلیش ایشلرینی جدّی معمالرگه دچار قیلگن. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اداری باسقیچلرنی یکونلش اوچون آیلر دوامیده سرسان بۉلیشه‌دی و ایشلرینی بیتیریش اوچون پول تۉله‌شگه مجبور بۉلیشه‌دی. بو اهالی وکیللری‌نینگ تأکیدلشیچه، طالبان بلدیه‌سی قوله‌یلیکلر یره‌تیش اۉرنیگه قوریلیش ایشلری آلدیگه تورلی تۉسیقلر قۉیگن و آدملرنی بیر دانه رخصت‌نامه آلیش اوچون آیلر دوامیده کوتیشگه مجبور قیلگن. شو بیلن بیرگه، قوریلیش ماتریاللری‌نینگ کۉچه‌لر و تار یۉلکلرگه جایلشتیریلیشی اوستیدن نظارت یۉقلیگی اهالی‌نینگ حرکتلنیشینی قیینلشتیریب، شهرده باله‌لر خوفسیزلیگی و شهر خدمتلری صفتی باره‌سیده خواطرلرنی کېلتیریب چیقرگن.
طالبان بلدیه‌سی اۉتگن آی قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیش بۉییچه ۱۰ باسقیچلی یۉریق‌نامه‌نی «امر خشتی» نامی بیلن اعلان قیلگن اېدی. اوشبو یۉریق‌نامه‌ده مذکور ۱۰ باسقیچ‌نینگ هر بیری حقیده قیسقه‌چه توشونتیریش بېریلگن.
شونگه قره‌مه‌ی، قندهار شهری اهالیسی قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی عملده آلیش اوزاق کېچیکیشلر، اداری تۉسیقلر و کۉپلب معمالر بیلن کېچه‌یاتگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، بو رخصت‌نامه اتیگی اوچ آی عمل قیله‌دی. اگر قوریلیش ایشلری شو مدت ایچیده یکونلنمسه، اونی اوزه‌یتیریش اوچون قَیته مراجعت قیلیش کېره‌ک بۉله‌دی. بو اېسه قوریلیش جریانینی ینه‌ده قیینلشتیره‌دی.
قندهار شهری اهالیسیدن بیری حاجی نجیب‌الله‌نینگ اَیتیشیچه، اویینی قوریش اوچون رخصت‌نامه آلیش جریانیده طالبان اېکینچیلیک باشقرمه‌سیگه مراجعت قیلیش و اوشبو اداره‌‌نینگ خلاصه‌سینی آلیش‌نینگ اۉزی اوچون ایکّی آی وقت صرفله‌گن.
قندهارلیک بو فقرا شونده‌ی دېیدی: «طالبان بلدیه‌سیده مېنگه رخصت‌نامه آلیش‌نینگ برچه جریانی بیر آی وقت آلیشینی اَیتیشه‌دی. اما مېن فقط اېکینچیلیک باشقرمه‌سی‌نینگ خلاصه‌سینی آلیش اوچون ایکّی آی صرفله‌دیم. مو‌ترمنی قۉییش اوچون تۉختش جاییگه تۉله‌گن پولیم‌نینگ اۉزی ۱ مینگ ۴۰۰ افغانیگه توشدی. اېندی اۉزینگیز اۉیلب کۉرینگ، بولر تۉسیقمی یاکه قوله‌یلیکمی؟»
قندهار شه‌هری‌نینگ یېتّینچی ناحیه‌سیده یشاوچی گل‌محمد (مستعار)، قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیش جریانیده تورلی بهانه‌لر بیلن آدملردن پاره هم طلب قیلینیشینی اَیتماقده. اونینگ تأکیدلشیچه، یېریگه عاید خلاصه آلیش اوچون طالبان اېکینچیلیک باشقرمه‌سیگه یوباریلگن، بیراق اوچ هفته اۉتگچ، اوشبو اداره‌ده‌گی طالبان اعضالریدن بیری ۱۴ مینگ افغانی پاره عوضیگه اونگه اداره‌‌نینگ خلاصه‌سینی یازیب بېرگن.
قندهارلیک بو فقرا قۉشیمچه قیله‌دی: «اگر بو پولنی تۉله‌مه‌گنیمده، مېندن عیناً اۉشه یېرگه تېگیشلی ۴۰ ییللیک شرعی ملک حجتینی طلب قیلیشردی. پول بېرمسنگ، ایش‌نینگ حتا بیر فایزی هم آلدینگه سیلجیمه‌یدی».
قندهار‌نینگ باشقه اَیریم اهالیسی هم قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیش جریانی‌نینگ مرکّبلیگیدن خواطر بیلدیریب، بو جریان یېترلی سوادگه اېگه بۉلمه‌گن و اداری ایشلر بیلن تنیش بۉلمه‌گن آدملر اوچون ینه‌ده کتّه معمالر توغدیره‌یاتگنینی اَیتماقده.
قندهار شهری‌نینگ تۉقّیزینچی ناحیه‌سیده یشاوچی جمعه گل‌نینگ اَیتیشیچه، او معلوم درجه‌ده سوادلی و اداری ایشلر بیلن هم تنیش بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیش جریانیده شو قدَر چرچه‌گنکی، اېندی بو ایشنی باشله‌گنیدن پُشیمان.
قندهارلیک بو فقرا شونده‌ی دېیدی: «مېن معلوم درجه‌ده سوادلیمن، هېچ بۉلمه‌گنده اداره‌لر‌نینگ ناملرینی بیله‌من، شونده‌ی بۉلسه-ده، قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیشدن جوده چرچه‌دیم. یېترلی سوادی بۉلمه‌گنلر نیمه قیله‌دی؟ هر بیر باسقیچی تۉسیقلرگه تۉله بۉلگن بیر جریانده آدم قنده‌ی قیلیب بیر آی ایچیده قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیشی ممکن؟»
جمعه گل‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، قندهار بلدیه‌سیده‌گی اَیریم طالبان مسؤوللری واسطه‌چیلر آرقه‌لی و پول عوضیگه آدملر‌نینگ ایشلرینی بیتیریب بېریشه‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، بو ساحه‌ده آدملر قوله‌یلیکلر اۉرنیگه کتّه خرجتلر و اوزاق دوام اېته‌دیگن اداری جریانلرگه دوچ کېلماقده.
قندهار شهری اهالیسی طالبان بلدیه‌سی اداری تۉسیقلر یره‌تیش، پاره‌خۉرلیک و بې‌پروالیکده عیبله‌ماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، حتا طالبان‌نینگ محلی بیر منصبداریدن امضا آلیش اوچون هم بیر نېچه هفته کوتیشگه مجبور بۉلیشه‌دی.
قندهار شهری اهالیسیدن ینه بیری امین‌نینگ اَیتیشیچه، او حاضر اوچینچی آیدیرکی، قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیشگه اورینماقده، بیراق شو پیتگچه اداری جریان‌نینگ اتیگی بېش باسقیچینی یکونله‌ی آلگن.
قندهارلیک بو فقرا قۉشیمچه قیله‌دی: «بلدیه برچه باسقیچلرنی بیر جای‌نینگ اۉزیده عملگه آشیریشی کېره‌ک. اوچ آی ایچیده ایشلریم اېندی‌گینه بېشینچی باسقیچگه یېتدی. مېنی شو قدَر چرچه‌تیشدی که اېندی قالگن باسقیچلرگه تېگیشلی حجتلرنی یکونلش اوچون اوکه‌مگه تاپشیردیم. او هم اوچ هفته‌دن بېری رهبرلردن بیری‌نینگ امضاسینی کوتماقده. بیر کونی ملا صاحب مجلسده، دېییشه‌دی، باشقه کونی حدودگه کېتگن، دېییشه‌دی، بعضاً اېسه باشقه بهانه تاپیشه‌دی. بو حقیقتاً هم کتّه سرسان-سرگردانلیک: نه ایش آلدینگه سیلجیدی، نه بیرار خدمت کۉرسه‌تیله‌دی».
بو شکایتلر طالبان باش وزیرلیگی اداره‌سی اۉتگن ییلی رسمی خط اعلان قیلگنیدن کېین ینگره‌ماقده. اوشبو حجتگه کۉره، مملکت‌نینگ ییریک شهرلری، جمله‌دن، قندهارده قوریلیش ایشلرینی باشلش اوچون انیق شرطلر بېلگیلنگن اېدی.
قوریلیش ماتریاللرینی تار کۉچه‌لر و کتّه یۉللرگه جایلشتیریش
قوریلیش رخصت‌نامه‌سینی آلیش بیلن باغلیق معمالردن تشقری، قندهار اهالیسی قوریلیش ماتریاللری‌نینگ کۉچه‌لر و تار یۉلکلرگه جایلشتیریلیشیدن هم شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، خشت، تېمیر ارماتوره، تۉسینلر، سمنت، قوم و باشقه قوریلیش ماتریاللرینی عمومی فایده‌لنیشده‌گی یۉللرگه قۉییش آدملر‌نینگ حرکتلنیشینی قیینلشتیریب، باله‌لرنی هم خوف آستیده قالدیرماقده.
قندهار شهری‌نینگ یېتّینچی ناحیه‌سیده یشاوچی عبدالصبور‌نینگ اَیتیشیچه، قوریلیش ایشلری کۉپه‌یگنی سری کۉپلب آدملر اۉز قوریلیش ماتریاللرینی کۉچه‌لر و تار یۉلکلرگه جایلشتیرگن. بو اېسه محلی اهالی اوچون تورلی معمالرنی کېلتیریب چیقرگن.
قندهارلیک بو فقرا قۉشیمچه قیله‌دی: «شهرده کۉپلب آدملر قوریلیش ماتریاللرینی کۉچه و تار یۉلکلرگه قۉییب تشله‌گن. حرکتلنیشیمیز قیینلشدی، باله‌لریمیز خوف آستیده قالماقده، یۉللر اېسه تۉسیلیب قالماقده. قوریلیش ایشلری اوچون مسؤول آدملر فقط اۉز ایشلریگه اعتبار بېریشه‌دی، قۉشنیلر‌نینگ حیاتیگه اېسه عموماً اهمیت بېریشمه‌یدی».
قوریلیش ماتریاللری‌نینگ نااۉرین جایلشتیریلیشیدن تشقری، شهر اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی اوشبو ماتریاللرنی تشیدیگن یوک مو‌ترلری هیداوچیلرینی هم احتیاطسیزلیک سببلی حرکتلنیشده معمالر کېلتیریب چیقریشده عیبله‌ماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو هیداوچیلر بعضاً کۉچه‌لر و تار یۉلکلرده یوقاری تېزلیکده حرکتلنیشه‌دی همده قوریلیش ماتریاللرینی توشیریش وقتیده حرکتلنیش یۉللرینی آچیق قالدیریشگه اعتبار بېریشمه‌یدی.
قندهار شهری اهالیسی قوریلیش ایشلری و شهر خدمتلری بیلن باغلیق معمالردن شکایت قیله‌یاتگن بیر پیتده، مهاجرلر‌نینگ مملکتگه قَیتیشی و چېکّه حدودلرده یشاوچی آدملر‌نینگ ییریک شهرلرگه کۉچیب کېلیشی اوی-جای همده شهر خدمتلریگه بۉلگن احتیاجنی آشیرماقده.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ اهالی یشش جایلری بۉییچه دستوری (UN-Habitat) هم افغانستانده نارسمی تورر جایلر کېنگه‌ییب باره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرگن. اوشبو تشکیلات‌نینگ بهالشلریگه کۉره، بونده‌ی حدودلرده شهر خدمتلرینی تقدیم اېتیش تورلی معمالرگه دوچ کېلماقده. یېترلی سرمایه‌‌نینگ یۉقلیگی افغانستان شهرلریده آست-قورمه‌لر و شهر خدمتلرینی رواجلنتیریش یۉلیده‌گی مهم تۉسیقلردن بیری حسابلنه‌دی.
