قندهارده قورغاقچیلیک؛ باغلرنینگ ۳۰ فایزی قوریب قالیش خوفی آستیده
۸صبح، قندهار
قندهارنینگ اَیریم تومنلریده کېتمه-کېت دوام اېتهیاتگن قورغاقچیلیک و یېرآستی سوولری سطحینینگ پسهییشی اوشبو ولایتده دهقانچیلیک و باغدارچیلیک حالتیگه جدّی تأثیر کۉرسهتماقده. دهقانلر و باغبانلرنینگ اَیتیشیچه، بولاقلر و کاریزلر قوریب قالگچ، یوزلب انار و انجیر باغلری نابود بۉلگن و اولر سوو تاپیش اوچون یوزلب متر چوقورلیکده قودوقلر قزیشگه مجبور بۉلگن. قندهارنینگ ۱۰ ته اېکینچیلیککه اختصاصلشتیریلگن تومنی، جملهدن، شاهولیکوت، ارغستان، معروف، دامان، نیش، میانشین، غورک، خاکریز، تختهپل و میوند اهالیسی سوونینگ مثلی کۉریلمهگن درجهده تنقیصلیگیدن شکایت قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، ایلگری یېرآستی سوولری بیر نېچه متر چوقورلیکده تاپیلگن بۉلسه، حاضر اَیریم حدودلرده سوو سطحی ۲۰۰–۳۰۰ مترگچه پسهیگن. بو تومنلرده اساسا انجیر و انار باغلری موجود بۉلیب، اولر اوشبو حدودلر اهالیسینینگ اساسی درآمد منبعی حسابلنهدی.
شاهولیکوت، تومنیدهگی باغبانلردن بیری سیدآغا، سوو تاپیش اوچون ایکّی مرته قودوق قزیشگه اورینگنینی، اما هر ایکّی اورینیشی هم موفقیتسیز یکونلنگنینی اَیتهدی. او شوندهی دېیدی: «ایلگری سوونی ۵۰–۶۰ متر چوقورلیکدن تاپردیک، اما حاضر او ۲۵۰–۳۰۰ متر چوقورلیکده. بو سوونی آسانلیک بیلن چیقریب بۉلمهیدی، بوندهی چوقورلیکده قودوق قزیش هم آسان ایش اېمس.» اونینگ اَیتیشیچه، چوقور قودوقلر قزیش اوچون «برمه قزیش»دن فایدهلنیش کېرهک بۉلهدی، بو اېسه جوده کتّه خرجت طلب قیلهدی و بیرته قودوق قزیش خرجتی قریب ۵۰۰ مینگ افغانیگه یېتهدی.
خشکآب، حدودی اهالیسی عبدالسلام، سوو تنقیصلیگی سببلی بوتون انجیر باغی قوریب قالگنینی و درختلرینی یېردن سوغوریب تشلشگه مجبور بۉلگنینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، چوقور قودوقلردن سوو چیقریش اوچون اۉنلب قویاش پنېللری کېرهک بۉلهدی، بو اېسه عایلهلر ذمّهسیگه اقتصادی جهتدن کتّه خرجت یوکلهیدی.
باغبانلرنینگ اَیتیشیچه، بیر نېچه اولاد دوامیده عایلهلرینینگ درآمد منبعی بۉلیب کېلگن درختلر اېندی سوو تنقیصلیگی سببلی یېرلریدن سوغوریب تشلنماقده. اولر بو حالت دوام اېتسه، قیشلاق حدودلری اهالیسیز قالیشیدن آگاهلنتیرماقده.
ارغستان، تومنینینگ چینه حدودی اهالیسی دادالله، ایلگری بولاقلر و کاریزلر فعال بۉلگنینی، یېرآستی سوولری اېسه اتیگی ایکّی یاکه اوچ متر چوقورلیکده جایلشگنینی، اما حاضر بو منبعلر قوریب قالگنینی اَیتهدی. او قۉشیمچه قیلهدی: «حاضر چوقور قودوق قزیشگه قُربی یېتهدیگنلر قودوق قزیشیپتی؛ اما بونگه مالیوی امکانیتی بۉلمهگنلرنینگ باغلری قوریب، اولر حدوددن کۉچیب کېتماقده.»
سوونی باشقریش اوچون ضعیف آست-قورمه
معروف تومنی اهالیسی سوونی اوشلب قالیش اوچون تۉغانلر و سوو انبارلرینینگ یۉقلیگینی باغلرنینگ قوریب قالیشینینگ اساسی سببی دېب حسابلهیدی.
اوشبو تومن اهالیسیدن بیری فتحمحمد، حدودده سوونی سقلش و اوشلب قالیش اوچون کتّه تۉغان یۉقلیگینی، قوریلگن کیچیک تۉغانلر یاکه «چېک-دَم»لر هم دهقانچیلیک و باغدارچیلیککه سېزیلرلی تأثیر کۉرسهتمهیاتگنینی اَیتهدی.
خاکریز تومنیده هم دهقانلر سوونی سقلش اوچون قوریلگن کیچیک تۉغانلرنینگ صفتی و سیغیمیدن شکایت قیلماقده.
اوشبو حدود اهالیسیدن بیری اللهنظر، بو تۉغانلرنینگ اَیریملریگه میلیونلب افغانی مبلغ صرفلنگنینی، اما اولر سوونی سقلش امکانیتیگه اېگه اېمسلیگینی و اَیریملری لایقه چۉکیندیلر بیلن تۉلیب قالگنینی اَیتهدی.
اقلیم اۉزگریشی و قندهارده سوو تنقیصلیگی
سوو ساحهسی متخصصلری اقلیم اۉزگریشینی قورغاقچیلیکنینگ کوچهییشیگه سبب بۉلهیاتگن مهم عامللردن بیری دېب حسابلهیدی.
اوشبو ساحه متخصصلریدن بیری محمد عارفنینگ اَیتیشیچه، قندهاردهگی قورغاقچیلیک معماسی فقط یاغینگرچیلیکنینگ کمهییشی بیلن چېکلنمهیدی، بلکه حرارتنینگ آشیشی، یاغینگرچیلیکنینگ ترتیبسیز بۉلیشی، یېرآستی سوولریدن معیاریدن آرتیق فایدهلنیش و سوونی اوشلب قالیش آست-قورمهسینینگ یېتیشمسلیگی اوشبو انقراضنینگ اساسی عامللریدیر. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اېکینچیلیک محصولاتلری ایشلب چیقریشینینگ کمهییشیدن تشقری، چارواچیلیک ساحهسی هم سېزیلرلی ضرر کۉرگن. متخصص مثلی کۉریلمهگن سوو تنقیصلیگی دوام اېتیشی بیلن سوو منبعلری اوستیده اهالی اۉرتهسیدهگی تۉقنهشوولر و نزاعلر کۉپهییشی احتمالی هم آرتیشیدن آگاهلنتیرماقده.
باغلرنینگ ۳۰ فایزدن آرتیغی قوریب قالیش خوفی آستیده
قندهاردهگی طالباننینگ اېکینچیلیک، سوغاریش و چارواچیلیک باشقرمهسی مسووللری سوو تنقیصلیگی و اقلیم اۉزگریشی اوشبو ولایتدهگی باغلرنینگ ۳۰ فایزدن آرتیغینی جدّی قوریب قالیش خوفی آستیده قالدیرگنینی اَیتماقده. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، شاهولیکوت، معروف و ارغستان تومنلریدهگی انار و انجیر باغلری باشقه حدودلرگه قرهگنده کۉپراق ضرر کۉرگن.
باشقه تاماندن، باغبانلر و دهقانلر طالباندن ثمرهسیز وعدهلر بېریش همده خیالی لایحهلرنی عملگه آشیریش اۉرنیگه، اوشبو کتّه انسانی انقراضنی جلولش اوچون عملی چارهلر کۉریشنی سۉرهماقده. اولر دهله سوو انبارینینگ سوو سقلش سیغیمینی آشیریش، کیچیک تۉغانلر قوریش همده تامچیلهتیب سوغاریشگه عاید امکانیتلر و تعلیم بېریشنی تأمینلشنی طلب قیلماقده. بو آرقهلی سوو صرفینی کمهیتیریش و موجود منبعلردن ثمرهلی فایدهلنیش ممکن.
متخصصلر قندهاردهگی سوو انقراضینی کمهیتیریش اوچون یامغیر سووی و تاشقینلرنی اوشلب قالیش، یېرآستی سوولریدن فایدهلنیشنی ترتیبگه سالیش، سوونی کم صرفلهیدیگن اېکینچیلیک تیزیملرینی رواجلنتیریش، کاریزلر و طبیعی بولاقلرنی محافظه قیلیش همده قورغاقچیلیکدن ضرر کۉرگن باغبانلرگه اقتصادی یاردم کۉرسهتیش اوشبو انقراضنینگ کېنگهییشینینگ آلدینی آلیش اوچون اساسی چارهلر اېکنینی تأکیدلهماقده.
بوندن اوّل هم بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ تورلی تشکیلاتلری قورغاقچیلیکدن خواطر بیلدیرگن و بو قورغاقچیلیک کېتمه-کېت بېشینچی ییل باغبانلر محصولاتلریگه سلبی تأثیر کۉرسهتیب، انار ایشلب چیقریشینینگ ۱۰ فایزگه کمهییشیگه سبب بۉلگنینی اَیتگن اېدی.
