اېران و طالبان؛ قره‌مه – قرشیلیکدن قاچیش ممکنمی؟
شجاع‌الدین امینی
جمهوریت نینگ قوله‌شی و طالبان‌نینگ قَیته تیکلنیشی ایران اسلام جمهوریتینی اۉیله‌گندېک تشویشگه سالمه‌دی. کابل قوله‌شی اۉرته‌لریده اېران کابل‌ده‌گی اېلچیخانه‌سینی آچیق قالدیردی و افغانستان‌نینگ ییریک شهرلریده‌گی قونسولگرلیکریدن ویزه‌لر صادر قیلیندی. اېران‌نینگ افغانستاندهگی عملده‌گی اېلچیسی حسن کاظمی قمی باشچیلیگیده‌گی هیئت ۲۰۲۱-ییل ۱۵-نوامبر کونی کابل‌گه باریب، طالبان رسمیلری بیلن اوچره‌شیب، صحبتلشدی. بو ایران هیئی‌نینگ طالبان باشقرووی آستیده افغانستان‌گه ایلک رسمی تشریفی بۉلدی. طالبان تشقی ایشلر وزیرلیگی سرپرستی مولوی امیرخان متقی، میلادی ۲۰۲۲ ییل، ۸- جنوریده ۲۶ کیشیلیک بیر هیات باشچیلیگیده تهران باریب، ایران بلند مرتبه‌لی رسمیلری بیلن اوچره‌شدی؛ شونینگدېک بو اوچره‌شوده طالبان هیاتی‌نینگ ملی مقاومت جبهه‌سی‌نینگ رهبری احمد مسعود بیلن اوچره‌شیب مقالات قیلگنی بیلدیریلدی. حسن کاظمی قمی ۲۰۲۲- ییل ۱۵ آگست، اۉزی‌نینگ سابقه‌سی بۉلمه‌گن اظهاراتیده: « امریکا «مقاومت جبهه‌سی» ناملی بیر مجموعه‌نی سازمانلشتیریشنی یالغان دېدی. اولر مقاومت نامی آستیده ایچکی ترتیب‌سیزلیکلرنی ایجاد قیلیش آرتیدنلر» دېدی قمی. اونینگ بو قبیل اظهاراتلری جدی عکس‌العمللرگه روپه ره بۉلدی و اونی یومشه‌تیشگه تۉغری کېلدی.
ایران طالبلر بیلن یقینله‌شیش اوچون کوترگن مهم قدملردن، جاری ییل ۲۶ فبروریده تهران‌ده افغانستان اېلچیلیگی‌نینگ بو گروهگه تاپشیریلیشی اېدی. ایران جمهور رییسی، ابراهیم رییسی جاری ییل ۱۸ می آییده طالبلرنی کوتیلمه‌گن سۉزلر بیلن قتیق آگاهلنتیردی: « سیستان و بلوچستان خلقی‌نینگ حقابه‌لرینی بېرینگلر. مېنینگ بو سۉزلریمنی جدی آلینگ و کیین شکایت قیلمنگ» طالبلر اونینگ سۉزلریگه جواب بېریب: « ایران بلند مرتبه‌لی رسمیلری دستلب هیرمند دریاسی سووی تۉغرسیده اۉز معلوماتلرینگیزنی تکمیل قیلیشینگیز کېره‌ک و سۉنگره مناسب سۉزلر بیلن ایستکلرینگیزنی بیلدیرینگ.» دېدی. رییسی‌نینگ آگاهلنتیرگنیدن ایکّی کون کیین، ایراننینگ قوراللی کوچلر مرکزی قوماندانی معاونی بو دولت‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی هیاتی باشچیلیگیده کابل‌گه باریب طالبان هیاتی بیلن اوچره‌شدی. ایکّی تامان‌نینگ بلند مرتبه‌لی رسمیلری‌نینگ کېلیب کېتیشیگه قره‌مه‌ی، ایکّی مملکت اۉرته‌سیده‌گی چېگره نیچه مرته قوراللی توقنشوونینگ گواهی بۉلدی. گزارشلرگه قره‌گنده، هنوزگچه طالبان و ایران چېگره‌چیلری اۉرته‌سیده ۱۲ مرته قوراللی توقنشوو یوز بېرگن، بونده تلفات هم بۉلگن دیر. بیرینچی توقنشوو ۲۰۲۱- ییل ۱ دسامبر و سۉنگگی توقنشوو ابراهیمی اظهاراتلریدن بیر هفته سۉنگ جاری ییل ۲۷ می آییده یوز بېردی.
یوقاریده بیلدیریلگن مساله‌لرگه قره‌گنده، اېران و طالبان اۉرته‌سیده‌گی قره‌مه-قرشیلیک مقررمی، دېگن سوال توغیله‌دی.
یوقاریده‌گی سوالگه جواب بېریش اوچون قوییده‌گی فکرلرگه اعتبار قره‌تیش لازم:
۱. اېرانده‌گی جماعتچیلیک فکری اسلام جمهوریت‌نی طالبان بیلن تینچلنتیریشنی یاقتیرمه‌یدی؛ چونکه اېران فقرالری نظریده بو گروه القاعده، داعش و باشقه ترورچی گروهلردن فرق قیلمه‌یدی. البته که طالبلر بیلن اوروشیش نسخه‌سینی هم تجویز قیلمه‌یدیلر؛ چونکه اونی مصلحت دېب بیلمه‌یدیلر و فقطگینه ایران دولتی طالبان برابریده حددن تشقری یومشه‌مسلیگینی ایسته‌دیلر. ایران دیپلوماتلری‌نینگ اۉلدیریلیش خاطره‌سی بو مملکت هر بیر یشاووچیسی‌نینگ ذهنیده اۉز آغیرلیگی بیلن هنوزهم سقله‌نیب تورگن دیر. شونینگدېک ایرنلیکلر اوچون، طالبلرنینگ فارسی‌ستیزلیگی حساسیت‌توغدیرووچی دیر و بونینگ یانیدن ساده‌لیک بیلن اۉته آلمه‌دیلر. ایران دولتی‌نینگ طالبلرگه حددن کۉپ قیمت بېریلیشی، ایران اسلام جمهوریتی و طالبلرنی بیر بیلیشلری اوچون بو مملکت یشاووچیلریگه کته بیر دست‌آویز بۉلگن. اجباری حجاب تۉغریسیده ایران دولتی‌نینگ سۉنگگی ایکّی ییل ایچیده‌گی قطعیلیگی، بو مملکت یشاووچیلری طرفیدن طالبان‌دن تقلید قیلیش تعبیر بۉلگن، چونکه طالبلر قدرتگه کېلگندن کیین، ایران‌ده حجابگه نسبتن قطعیلیک جوده آشگن بو حقده اویلش کېره‌ک. ایران حکومتینی طالبان بیلن بیرلشتیریش بو دولت رسمیلری اوچون آغیر یوک؛ چونکه اېران اۉزینی بویوک غرب دولتلری بیلن معامله قیله‌دیگن دولت دېب بیله‌دی. نه‌فقط اېران فقرالری، بو دولت سیاسی کوچلری، جمله‌دن، «اصلاحاتچیلر» هم طالبان بیلن مُراضات‌گه کېلیش سیاستینی مقصدگه موافق دېب حسابله‌مه‌یدی. اصلاحاتچیلرگه علاقه‌دار کونده‌لیکلر کۉپراق اسلام جمهوریتی نینگ طالبانگه نسبتاً توتگن مطالباتینی تنقید قیلیب یازه‌دی و بو گروه‌نینگ اېران حکومتی طلبلریگه نسبتاً بې‌پروالیگینی فاش قیله‌دی. «مېن سېنی او یېرگه بار، دېب ایتمه‌دیم، چونکه مېن سېنی بیله‌من» باشقه بیر تاماندن ملی مقامت جبهه‌سی رهبری احمد مسعود تامانیدن بۉلگن توییت‌ده، بو اصلاحاتچیلرگه علاقه‌دار کونده‌لیکلر و اینتېرنېت صحیفه‌لریده هنوز خود‌نمالیک قیله‌دیلر. ۲۰۱۴- ییل ۱ مارچ آییده اۉتکزیله‌جک پارلمانی سیلاوده، اصلاحاتچیلر اسلامی کېنگش مجلسیده کۉپراق لوازمنی اۉزلریگه اختصاصلشتیرگن حالده، طالبان بیلن تینچلنتیریش سیاستینی دوام اېتتیرمسلیک اوچون قوه اجرایه‌گه کۉپراق باسیم بۉلیشی ممکن.
۲. اخیرگی ایکّی ییل ایچیده ایران بیلن طالبلرنینگ بیر آز قیزیق علاقه‌سی ناچارلیکدن کېلیب چیقیشی ممکن دیر. مملکتلرنینگ خارجی سیاستلری مثبت اۉزگریشدن ایلدیز آله‌دی. ثابت عامللر، ایران دولتینی طالبان بیلن علاقه‌نی تامینلشگن مجبور اېته‌دی، اما اۉزگرووچن عامللر اېمس. جغرافیا و فرهنگ ایران و طالبلر علاقه‌سی بۉییچه دایمی ثابت عامل دېب حسابلش ممکن. شونگه بنا، اسرایل‌گه باغلیق گروه افغانستانده مسلط بۉلگن حالده، ایران اولر بیلن علاقه باغلشگه مجبور دیر، چونکه قۉشنیچلیک دیر و اونگه تن بېرمسلیک نا ممکن دیر. خودّی شونده‌ی، مدنی عمومیلیک‌نینگ رۉلی مهم و کابل‌ده جایلشگن کوچ بیلن اۉز ارا علاقه‌دن قاچیشنی انکار اېته‌دی. لېکن، اۉزگرووچن عامل‌نینگ تاثیری فرقلی دیر. طالبان مأموریتی‌نینگ طبیعتی طالبان و اېران اۉرته‌سیده‌گی مناسبتلرنی تینچلیک و اوروش اۉرته‌سیده تېبره‌نیشینی اوشلب توره‌دیگن اۉزگرووچی عامللردن بېری بۉلیشی ممکن. نمونه اوچون، ایران دولتی طالبان اداره‌سی نوعیتیدن راضی کۉرینمه‌یدی و افغانستانده فراگیر دولت ایجاد بۉلیشنی ایسته‌یدی. اوشبو اۉزگرووچنلیک ایران و طالبان علاقه‌سیگه زیان یېتکزگن دیر. نه ایران و نه طلبلردن هنوزگچه آرتگه چیکینگن و نه هم طالبان گروهی بو مملکت‌نینگ ایستکلریگه لبیک دېگن. ایران‌لیک بلند مرتبه‌لی رسمیلرنینگ لحنی ایسله‌تیلگن موردلرده سۉنگگی وقتلرده بیر آز صریح بۉلگن. بو مملکت تشقی ایشلر وزیری جاری ییل ۲۵می آییده: « بیز افغانستان‌نینگ عملده‌گی باشقروو اداره‌سیگه افغانستان‌نینگ عملده‌گی باشقروو حاکمتیینی تن آلمه‌گنیمیز حقیده انیق معلوم قیلدیک و اونینگ شرطی افغانستاندهگی برچه اېتنیک گروهلر اشتراکیده همه شمول حکومت توزیش اېکنلیگینی انیق اېتدیک» دېگن اېدی.
۳. ایتیلیشیچه «غرب‌ستیزلیک» ایران و طالبلرنینگ عمومی فکری دیر، احتمال بو درست بۉلمسه. ایراننینگ غرب‌ستیزلیگی قویاش‌دن کۉره یاروق دیر، لیکن طالبلرنینگ غرب‌ستیزلیگی برابریده شبهه‌لر یوق اېمس. طالبلرنینگ امریکا قوشمه ایالتلری برابریده اوروش قیلگنی درست و شو سببدن هم او اېران‌نینگ یاردمی آستیده بۉلگن دیر، لیکن بو قیسقه مدتلی اوروشنی طالبلرنینگ غرب و اینیقسه امریکا بیلن دشمنلیگی معنیسی‌ده اېمس. طالبلرنینگ قیته‌دن قدرتگه قیتیشی بو گروه امریکانینگ دشمنی اېمس، دوستلیگینی کۉرستدی و بونی اېسه ایران تامانی جوده یخشی درک قیلگن دیر. ایران وطالبلر ایکّیسی هم غرب تامانیدن خاتین – قیزلر و انسان حقوقلرینی آیاغ آستی قیلگنلیکده تانیلگن. لیکن، ایران جزالنه‌دی و طالبلر اېسه مکافاتلنه‌دی. شونینگ اوچون هم ایران دولتی طاللبلر بیلن توقنه‌شیب کېتمسلیگی اوچون سعی وحرکت ایته‌دی؛ چونکه طالبلرگه ایران برابریده اوروش قیلیش اوچون امریکا تامانیدن ماموریت بېریلگن دیب اویله‌یدیلر. نمونه اوله‌راق، قدس سپاهی، قوماندانی قاآنی ۲۰۲۱ ییل، ۶ سپتامبر آییده اسلامی کېنگش مجلسیده‌گی حضوریده: « افغانستانده بیزلر اوچون اهمیتلی نرسه، ایران اسلام جمهوریتی‌نینگ خوفسیزلیگی فتور کورمسلیگی دیر. امریکانینگ نقشه‌سی ایراننی دنیا اهل تسنن بیلن توقنشتیریش دېب» ایتگن اېدی.
۴. داعش خوفی اېران و طالباننی باغله‌یدیگن خیره‌لیک دیر، دېگن گپ ضعیف و چه‌یقه‌لگن پای‌دېوارگه اېگه. ایراننینگ داعش بیلن دشمنلیگی قویاشدیک یاروغ دیر و بو گروه‌نینگ اصلی شعارینی شیعه‌لر و شیعه دولتلرینی نابود قیلیش تشکیل اېته‌دی وایران اېسه شیعه دولتی صفتیده اوشبو شعارگه شامل دیر. اما، طالبلر و داعش‌نینگ دشمنلیک حکایه‌سی داعش‌نینگ ایران بیلن دشمنلیگی حکایه‌سی‌دن فرق اېته‌دی. طالبان و داعش اۉرته‌سیده‌گی مشترکات فرقیل دیر. حاکمیتنی ماناپاللشتیریشگه تشنه‌لیک و بویوک دولتلر منفعتلرینی طلب قیلیش طالبان و داعش اۉرته‌سیده کېلیشماوچیلیکلرنی کېلتیریب چیقردی، عکس حالده ایکّله‌سی هم کۉپ جهتدن بیر تنگه‌‌نینگ ایکّی تامانی دیر. طالبان و اېران بیلن باغلیق بۉلگن داعش اۉرته‌سیده‌گی اېنگ مهم عمومی خصوصیت هر ایکّی گروه‌نینگ شیعه مذهبگه قرشیلیگی دیر. طالبلرنینگ شیعه‌ستیزلیگی، داعش‌نینگ شیعه‌ستیزلیگیدن آز اېمس. طالبان‌نینگ بیرینچی سلطه‌سی، اونده شیعه‌لرگه قرشی دهشتلی واقعه‌لر حقیده حکایه قیلینه‌دی. طالبلر تمانیدن نوروز‌زدایلیک، فارسی‌زدایلیک و شیعه‌‌زدایلیک مساله‌سی بونینگ اوچون عملگه آشیریله‌دیکه بولر بو نرسه‌لرنی ایران هویتی دېب بیله‌دیلر.
مثلا، جاری ییل ۳ جونده، ایران حربی بلند مرتبه‌لی رسمیلریدن بیری، مملکتی طالبان چیگره کوچلرینی تعلیم اوچون تیارلیگینی اعلان قیلدی، لیکن، بو طلب طالبلر تامانیدن جدی بیر لحن بیلن رد قیلیندی: «ایران اۉزی‌نینگ کوچلری اوستیده تمرکز قیلیشی کېره‌ک، بیزلرنینگ چیگره‌چیلریمیز تعلیم کۉرگنلر.» عین حالده، طالبلر حربی کوچلری و دیپلوماتلری هندوستان تامانیدن تعلیم کۉریشنی خوش قرشیله‌گن اېدی، بو امر طالبلر و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی مناسبتگه زیان یېتکزیشی ممکن دیر. شونینگ اوچون ایتیش ممکنکی، اگر داعش افغانستانده کوچلی تأثیرگه اېگه بۉلسه و اېران‌نینگ شرقی چېگره‌لریده ترتیب‌سیزلیکلر یره‌تماقچی بۉلسه، طالبان اولرنی توخته‌ته آلمه‌یدی. چونکه او شیعه، فارس و اېرانگه قرشی بۉلگن طالبان‌نینگ مقصدینی بالواسطه عملگه آشیره‌دی. بیراق اېران حکومتی حلیگچه طالبان‌نینگ داعش بیلن دشمنلیگی ایلّیوزیه‌سی اۉرنیگه آیاغینی اوشلب توریبدی و بو باره‌ده خیالی راحت کۉرینه‌دی.
۵. طالبان و اېران‌نینگ اۉتمیشی دېیرلی اونوتیلمس دشمنلیکدن حکایه قیله‌دی. طالبلر بلخ ولایتینی تصرف قیلگندن سۉنگ، ۱۹۹۸- ییل ۸ آگستده مزار شریف شهریده ایراننینگ قنسولگرلیگیده ۸ دیپلمات و ۱ خبرنگارنی اۉلدییردی. اوشبو حادثه بونینگ اوچون هم ایراننینگ خاطره‌سیدن چیقمه‌یدی. چونکه دیپلماتیک مکانلرگه حربی هجوم قیلیش و دیپلماتلرنی اۉلدیریش کمدن کم کوزه‌تیلگن دیر. ایران بونگه عکس‌العمل کۉرسه‌تیب، ۷۰ مینگ سپاه کوچلری و ۲۰۰ مینگ ارتش کوچلرینی افغانستان بیلن قۉشمه چېگره‌گه حربی مانورگه تیارله‌گن اېدی. بو حادثه سبب اۉزی‌نینگ اختیاریده بۉلگن برچه کوچ و قدرتینی طالبلرگه قرشی جبهه اختیاریگه بېردی. حتی بو مساله اېسه ایراننی امریکا رهبرلیک قیلگن خلق ارا ایتلاف‌نینگ ترورچلرگه قرشی کوره‌شیشگه قوشیشگه اونده‌دی؛ اېران امریکانی دشمن صفتیده کۉرردی. یقینده اوشبو حادثه‌نینگ ییگیرمه بېش ییللیگی مناسبتی بیلن ایران تشقی ایشلر وزیری حسین امیر عبداللهیان اۉزی‌نینگ توییتی یازیشیچه: « ۱۷- مرداد (اسد) طالبلر مزار شریف شهریده ایران قنسولگرلیگیگه هجوم قیلیب جنایت یره‌تدی.» شونینگدېک ایران سابق تشقی ایشلر وزیری جواد ظریف، یازگن: «۱۳۷۷- ییل، ۱۷- اسد سکیز دیپلمات و بیر خبرنگارنی شهاتی بو ایکّیسیدن طالبلرنینگ نفرتی و اولرنینگ خبرنگارلر همده دیپلماتلرگه نسبتن خشونت دیر.»
شونینگدېک، طالبلر شمال ایتلافیدن ایراننینگ حمایتینی اونوتیه آلمه‌یدی. ایران طالبلر تامانیدن شمال ایتلافی‌نینگ سنتی متحدلریدن حسابلنه‌دی. اېران‌نینگ طالبانگه کېنگ قمراولی حکومت توزیشنی قیته-قیته سۉره‌شی مملکت‌نینگ عنعنوی اتفاقچیلرینی حاکمیتگه قۉشیشگه قره‌تیلگن و بو طالبان تامانیدن یخشی بیلینه‌دی. مثلاً، پاکستان بیلن کېلیشماوچیلیکلر و کونده‌لیک نزاعلرگه قره‌مه‌ی، طالبان همان بو دولتگه صادق و اونینگ طلبلریگه جواب بېره‌دی؛ چونکه اولر پاکستان طالبانگه قرشی فرونت (جبهه)نی قۉللب-قوّتله‌مسلیگینی بیلیشه‌دی؛ بو ایشنی ایران آسانلیک بیلن بجره‌دی.
۶. طالبان اېران بیلن علاقه‌ده بۉلیشنی حسابله‌مه‌یدی؛ چونکه اولر بو دولتنی خلق‌ارا انزوا قفلیده قالگن دېب حسابلشه‌دی. طالبان اېران بیلن دۉستلیک امریکا و اونینگ اتفاقچیلری بیلن عداوتگه آلیب باریشینی بیله‌دی؛ امریکا، اگر اونینگ سۉنگگی ایکّی ییلده‌گی مالیوی یاردمی بۉلمه‌گنیده، طالبان حددن تشقری آچلیک طفیلی بیر-بیرینی پرچه‌لب تشله‌گن بۉلردی. خودّی شونده‌ی، اېران بیلن ساووق مناسبتلر امریکا بیلن دۉستلیککه آلیب کېلیشی ممکن، اېران طالبان بیلن مناسبتلرنی سه‌قلب قالیشدن جوده منفعتدار، اما طالبان اونچه‌لیک اشتیاق بیلدیرمه‌یپتی. مثلاً، پاکستان، قطر، بیرلشگن عرب امیرلیکلری… و باشقه‌لر طالبان بیلن ایلیق مناسبتده. طالبان‌نینگ بو دولتلر بیلن ایلیق مناسبتی امریکا قۉقوشمه ایالتلری اولر بیلن عداوت قیلیش اېسه اقش‌نینگ ناراضیلیگیگه آلیب کېله‌دی. اما طالبان اېرانگه دشمنلیک قیلسه، هېچ بیر دولت، احتمال روسیه و چین هم طالبان‌دن یوز اۉگیریلمه‌یدی؛ چونکه بوگونگی کونده هېچ بیر بویوک کوچ اسلام جمهوریتی‌نینگ سۉزلریگه تأثیر قیله آلمه‌یدی. طالبان اۉتمیشده قۉللب-قوّتله‌گنی اوچون اېران‌نینگ اتفاقچیسی بۉلیب قالیشی ممکن، دېگن اساس اونچه‌لیک مستحکم کۉرینمه‌یدی. تۉغری، اېران ۲۰۱۴-ییلده سابق حکومت و امریکا قۉقشمه ایالتلری اۉرته‌سیده خوفسیزلیک تۉغریسیده‌گی بیتیم امضالنگنیدن کېین طالباننی قۉللب-قوّتلشگه بیل باغله‌دی ، بیراق بو تامانلر اۉرته‌سیده ستراتژیک اتفاق موجودلیگینی کۉرسه‌تمه‌یدی. البته، ۲۰۱۵ ییلده داعش‌نینگ پیدا بۉلیشی حقیده‌گی خبر کۉپراق سبب بۉلدی. مثلاً، بیرینچی فارس کۉرفزی اوروشیده اسرایل اېراننی، امریکا اېسه عراقنی قۉللب-قوّتله‌دی؛ چونکه اسرایل صدامنی خمینی‌گه کتّه‌راق تهدید دېب حسابله‌گن. شو باعث، بیر پیتلر اسرایل حتا اېراننی قۉللب-قوّتلش اوچون امریکانینگ آیاغیدن تارتدی، بو اېسه «اېران-کانتره» حادثه‌سیگه آلیب کېلدی و رونالد ریگان حکومتی‌نینگ امریکاده‌گی آبروسیگه جدّی پوتور یېتکزدی. اوروش توگه‌شی بیلن اسرایل‌نینگ اېراننی قۉللب-قوّتلشی توگه‌دی و ایکّی دولت اۉرته‌سیده‌گی دشمنلیک ینه باشلندی.
۷. اېران و طالبان ایکّی خیل فرقلی مفکوره‌دن نماینده‌لیک قیله‌دی، بونینگ عکسینچه‌سی بۉلیشی شرط اېمس. شیعه و سنی اسلامدن بۉلگنی ایکّی فرقلی قرائت دیر، لیکن بو ایکّی قرائت‌نینگ نمایندلری تانیشتیره دیگن دولتلر، فرقنی ضدیتگه ایلنتیره‌دیلر. طالبان گروهی اۉزی‌نینگ سنی اسلام نماینده‌سی و ایران اۉزی‌نینگ شیعه اسلام نماینده‌سی تانیشتیره‌دی. طالبان امیرلیگیده شیعه‌لرگه، اېران حکومتیده اېسه سنّیلرگه جای یۉق و بو طالبان اوچون مهم کۉرینه‌دی. جمله‌دن، جاری ییل نینگ ۱۸ می کونی مشهد شهریده‌گی فردوسی بیلیم یورتیده اېران رسمیلری، جمله‌دن، جناب حسن کاظمی قمی و جناب بهادور امینیان (اېران نینگ افغانستاندهگی عملده‌گی و سابق ایلچیسی) اشتراکیده بۉلیب اۉتگن اوچره‌شووده هم اشتراک اېتگن طالبان نماینده‌سی: «اېران بیزدن کېنگ قمراولی حکومت توزیشیمیزنی خواهله‌یدی، تهران‌ده‌گی سنّیلر اېسه مسجد قوریشگه حقلی اېمس»، دېدی. راستینی ایتسه‌م، اونی قبول قیلیش طالبان اوچون آغیر. مثلاً، اېران‌نینگ سابق تشقی ایشلر وزیری جواد ظریف ۲۰۲۰-ییل ۲۱-دسامبر کونی طلوع نیوز ترماغیگه بېرگن مصاحبه‌ده شونده‌ی دېدی: «طالب‌نینگ افغانستان کېله‌جگینی مېن بېلگیله‌یمن، دېگن گپینی افغانستانده صادر بۉلگن واقعلیکنی حسابگه آلمه‌سدن توریب بۉلمه‌یدی. سۉنگگی ییگیرمه ییل. شونده‌ی دعوا قیلینگ. «بیراق، پاکستان طالباننی قۉللب-قوّتلاوچی ینه بیر واقعه‌نی تقدیم اېته‌دی، بو یېرده اېسله‌تیب اۉتیش بې‌چیز بۉلمه‌یدی. رنگین دادفر اسپنتا اۉزی‌نینگ خاطرات کتابیده «افغانستان سیاستی؛ ایچکریدن حکایه» او ۲۰۱۱-ییل ۵-فبروریده آلمان‌نینگ مونیخ شهریده حامد کرزی باشچیلیگیده‌گی افغانستان حکومتی هیاتی بیلن بریتا‌نیا و پاکستان هیئتلری‌نینگ قۉشمه اوچره‌شووی حقیده قیزیقرلی معلوماتنی تقدیم اېته‌دی: «پاکستان مرکزی کوچلر قوماندانی جنرال کیانی دېدی: ایچکی مساله‌لر لحاظدن افغانستانده بیر تعادل بولیشی کېره‌ک.» اونینگ ادامه‌سیده ایتیشیچه، «کیانی‌نینگ منظوری انیق دیر، او طالبان حرکتی اصلیده افغان پشتونلری‌نینگ تاجیکلر حکومتیگه قرشی عصیانی اېکنلیگینی و بو عدالتسیزلیککه چېک قۉییش کېره‌کلیگینی اَیتماقچی اېدی. اونینگ فکریچه، او یېرده اۉتیرگنلر پشتونلر اېمس اېدی؛ کرزی، زلمی رسول، کرزی‌نینگ سۉزلاووچیسی باشقه‌لر اېمس اېدی.
پاکستان، طالبلرنینگ افغانستاننی حقیقی اېگه‌سی بیله‌دی؛ دېمک بو گروه هیچ قنده‌ی کمچیلیک‌سیز رسمی اسلام آبادگه لبیک دېدی. اگر گپ جهاد حقیده‌گی فرضنی بېکار قیلیش حقیده کېتسه هم، اېران‌نینگ یومشاق و دیپلوماتیک التماسیگه اعتبار قره‌تمه‌یدی، چونکه یوقاریده ایتیب اۉتگنیمیزدېک، بو دولت اۉز اختیاریده ثمره‌لی باسیم واسطه‌لریگه اېگه اېمس.
