قندهار بیلیم یورتی؛ طالبان محتسبلری‌نینگ اۉقیتووچیلر و طلبه‌لر اوستیدن نظارتی
توریالی ودان
قندهار بیلیم یورتی‌نینگ بیر گروه اۉقیتووچیلری و طلبه‌لری طالبان محتسبلری‌نینگ قتّیق و اوزلوکسیز نظارتی همده باسیمی بیلیم یورتی‌نینگ اکادمیک و علمی محیطیگه جدّی تأثیر کۉرسه‌تگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان محتسبلری اۉقیتووچیلر و طلبه‌لر‌نینگ سقالی، دوپّیسی همده سلّه‌سینی تېکشیریش اوچون اداری بۉلیملر و درس خانه‌لرینی منتظم نظارت قیله‌دی. طالبان بېلگیله‌گن قاعده‌لرگه رعایه قیلمه‌گنلر اېسه قتّیق مناسبتگه دوچ کېله‌دی.
طالبان نظارتیده‌گی عالی تعلیم وزیرلیگی یقینده قندهار بیلیم یورتی اۉقیتووچیلری و اداری خادملرینی اوشبو گروه‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر تۉغریسیده‌گی قانونی بۉییچه اۉتکزیله‌دیگن امتحانده قتنه‌شیشلری کېره‌کلیگی حقیده ینه بیر بار آگاهلنتیرگن.
بیلیم یورتیده‌گی منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری بیلیم یورتی‌نینگ برچه اۉقیتووچیلری و اداری خادملریگه هفته باشیده اولردن اوشبو قانون بۉییچه امتحان آلینیشی حقیده معلوم قیلگن. منبعلرگه کۉره، اۉقیتووچیلر و خادملردن محتسبلر‌نینگ سواللریگه جواب بېره آلیشلری اوچون قانون‌نینگ برچه مادّه‌لری و حکملرینی تۉلیق یادلب آلیش طلب قیلینگن. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، امتحان آغزه‌کی شکلده اۉتکزیله‌دی.
قندهار بیلیم یورتی یورتلی اۉقیتووچیسی صفی (مستعار) شونده‌ی دېیدی: «بیز اۉقوو ییلی‌نینگ باشیده توریبمیز. درس جدوللری و اولرگه علاقه‌دار ایشلر ییل دوامیده بېلگیلنگن مقصدلرگه اېریشیشیمیز اوچون باشیدناق ترتیبلی روشده تشکیل اېتیلیشی کېره‌ک. اما طالبان بونده‌ی کېره‌کسیز حرکتلری بیلن بوتون جریاننی ایزدن چیقرماقده. بو چاره‌لر فقط اۉقیتووچیلرنی کمسیتیش مقصدیده عملگه آشیریلماقده. اېندی پروفیسور عنوانیگه اېگه بۉلگن اۉقیتووچی سوادسیز بیر محتسب‌نینگ سواللریگه جواب بېریشی کېره‌ک».
منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، بیلیم یورتیده طالبان‌نینگ «دعوت و ارشاد» همده «حکملر و فرمانلر» دېب ناملنگن ایکّی ته علیحده بۉلیمی تشکیل اېتیلگن. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان‌نینگ یېتّی نفر محتسبی اوشبو اداره آرقه‌لی اۉقیتووچیلر و طلبه‌لر اوستیدن نظارت آلیب باره‌دی. محتسبلر اداری بۉلیملر و درس خانه‌لریگه منتظم کیریب، پروفیسور-اۉقیتووچیلر همده طلبه‌لر‌نینگ تشقی کۉرینیشی، کییمی، سقالی، قلپاغی و سلّه‌لرینی تېکشیره‌دی.
منبعلر‌نینگ دعوا قیلیشیچه، اگر بیرار اۉقیتووچی یاکه طلبه درس خانه‌سیده قلپاق یاکه سلّه کیمه‌گن بۉلسه یاخود اونینگ سقالی طالبان بېلگیله‌گن مېزانلرگه ماس کېلمسه، محتسبلری اونگه نسبتاً حقارتلی و کمسیتووچی مناسبتده بۉله‌دی.
گُل (مستعار) اسملی طلبه شونده‌ی دېیدی: «بیز پروفیسور‌نینگ درسینی دقّت بیلن تینگله‌یمیز، اما بیردن بیر نېچه محتسب رخصتسیز درس خانه‌سیگه کیریب کېله‌دی. بوتون دقّتیمیز پروفیسور‌نینگ درسیده بۉله‌دی، لېکن محتسبلری کیریشی بیلن همه نرسه ایزدن چیقه‌دی. اولر کیم قلپاق یاکه سلّه‌سیز اۉتیرگنینی یاخود سقالینی قیسقرتیرگنینی انیقلش اوچون پروفیسور و طلبه‌لر‌نینگ تشقی کۉرینیشینی تېکشیره‌دی. اولر جوده ارزیمس مسأله‌لر یوزه‌سیدن حقارتلی سۉزلرنی ایشله‌تیب، بوتون گروه طلبه‌لرینی کمسیته‌دی».
بیلیم یورتی منبعلری، شونینگدېک، «حکملر و فرمانلر» بۉلیمیده اوچ نفر ملا فعالیت یوریتیشینی قۉشیمچه قیلماقده. اولر طالبان رهبری ملا هبت‌الله آخوندزاده‌‌نینگ اداره‌سی تامانیدن بې‌واسطه تعیینلنگن و بیلیم یورتی پروفیسور-اۉقیتووچیلری همده اداری خادملری‌نینگ فعالیتینی علیحده نظارت قیله‌دی. منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، بو شخصلر، اینیقسه، پروفیسور-اۉقیتووچیلر و اداری خادملر‌نینگ سمرتفونلردن فایده‌لنیشی و شونگه اۉخشه‌ش مسأله‌لرنی کوزه‌تیب باره‌دی. بعضاً اولر‌نینگ چۉنتکلری همده اداری بۉلیملرده‌گی چوکیلرنی هم تینتوو قیله‌دی.
قندهار بیلیم یورتی‌نینگ ینه بیر پروفیسوری شفیع (مستعار) طالبان‌نینگ دوام اېته‌یاتگن باسیمی بیلیم یورتی‌نینگ اکادمیک تیزیمینی جدّی معمالرگه دچار قیلگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان‌نینگ قتّیققۉل سیاستینی کوچ و باسیم آرقه‌لی پروفیسور-اۉقیتووچیلر همده طلبه‌لرگه تطبیق اېتیشگه اورینیش علمی تدقیقاتلر اوچون امکانیتلرنی چېکلب، تعلیم صفتینی پسه‌یتیره‌دی.
اوزاق ولایتلر و تومنلردن قندهار بیلیم یورتیگه کېلگن طلبه‌لر یاتاقخانه، آزیق-طعام همده مقابل آزیق-طعام نفقه‌سینی آلیش بیلن باغلیق معمالردن هم شکایت قیلماقده.
بیلیم یورتی طلبه‌سی متین (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، یاتاقخانه‌ده یېترلی شرایطلر موجود اېمس، یاتاقخانه‌ده یشش امکانیتیدن محروم بۉلگن طلبه‌لر‌نینگ معمالری هم اۉز وقتیده حل اېتیلمه‌یدی. او شونده‌ی دېیدی: «یاتاقخانه‌ده یشه‌یدیگن طلبه‌لر هم آزیق-طعام محصولاتلری‌نینگ صفتیدن شکایت قیله‌دی. مېن کبی یاتاقخانه‌ده یشش امکانیتیدن محروم بۉلگن طلبه‌لر مقابل آزیق-طعام نفقه‌سینی آلیشده کۉپلب معمالرگه دوچ کېلماقده. بعضاً سقالی یۉقلیگینی بهانه قیلیب، بیز‌نینگ عریضه‌لریمیزنی رد اېتیشه‌دی، بعضاً اېسه قلپاق و سلّه‌نی مېزان صفتیده کۉرسه‌تیشه‌دی. بونده‌ی جاینی اېندی اکادمیک مرکز دېب بۉلمه‌یدی».
۸صبح گزېته‌سی آلیب بارگن تېکشیروو نتیجه‌لری اوشبو معما فقط قندهار بیلیم یورتی بیلن چېکلنیب قالمسلیگینی کۉرسه‌ته‌دی. تورلی بیلیم یورتیلر‌نینگ پروفیسور-اۉقیتووچیلری و طلبه‌لری بېرگن معلوماتلرگه کۉره، طالبان مسؤوللری همده امر باالمعروف و نهی عن المنکر وزیرلیگی محتسبلری تامانیدن پروفیسور-اۉقیتووچیلر و طلبه‌لرنی کمسیتیش، حقارتلش و دایمی نظارت قیلیش حالتلری حقیده خبرلر بېریلگن.
پروفیسور-اۉقیتووچیلر و طلبه‌لر‌نینگ فکریچه، یونیورسیتیلر‌نینگ اساسی وظیفه‌سی بیلیملرنی کېنگه‌یتیریش، علمی تدقیقاتلر آلیب باریش، تنقیدی فکرلشنی رواجلنتیریش و کسبی صلاحیتنی آشیریشدن عبارت بۉلیشی کېره‌ک. بیراق اولر‌نینگ اَیتیشیچه، تشقی کۉرینیش، کییم-کېچه‌ک و باشقه شخصی مسأله‌لر اوستیدن اوزلوکسیز نظارت اۉرنه‌تیلیشی بیلیم یورتیلر‌نینگ علمی محیطینی اۉز اساسی یۉنه‌لیشیدن چېتگه چیقرماقده.
معلوماتلرگه کۉره، قندهار شهری‌نینگ غربی قِسمیده، ۹-نچی حدودده جایلشگن قندهار بیلیم یورتیده ۱۲ ته فاکولته، قریب ۴ مینگ نفر طلبه و ۳۰۰ نفردن آرتیق پروفیسور-اۉقیتووچی فعالیت یوریته‌دی.
