هلمندده‌گی ییریک تریاک بازارلری؛ طالبان قوماندانلری اونی یېتیشتیریش و آلدی-ساتدیسیده اولوشگه اېگه
۸صبح، هلمند
۸صبح‌نینگ میدانی تدقیقاتلری شونی کۉرسه‌ته‌دی که طالبان تامانیدن مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش و سوداسینی تقیقلش اعلان قیلینگنیدن سۉنگ، هلمندده بیر کیلوگرام تریاک‌نینگ نرخی ۳ مینگ افغانیدن ۵۰ مینگ افغانیگچه آشگن. شرافت، سربان‌کلا، سنگین، موسی‌قلعه، بهرامچه و چن‌جیر بازارلری بو ولایتده تریاک آلدی-ساتدیسی‌نینگ اساسی مرکزلری حسابلنه‌دی. بیر قطار محلی منبعلر طالبان قوماندانلری و عملدارلری هم بو بازارلرگه سرمایه کیریتگنی، مخدره مادّه‌لر سوداسیده شریک اېکنی و اوندن فایده آله‌یاتگنینی تصدیقله‌یدی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، هبت‌الله هم بو بازارلر‌نینگ فعالیت یوریته‌یاتگنیدن خبردار، بیراق طالبان عملدارلری‌نینگ منفعتلری سببلی اولرگه قرشی چاره کۉریشدن کۉز یومه‌دی. ۸صبح‌نینگ انیقلشیچه، طالبان عملدارلری هلمند‌نینگ آلیس حدودلریده تریاک یېتیشتیریشدن تشقری، آلدینگی ذخیره‌لرینی هم بازارگه چیقرماقده. اوشبو حسابات‌نینگ معلوماتلریگه کۉره، جَنوبی ولایتلرده‌گی محلی طالبان قوماندانلری و جنگچیلری رسمی وظیفه‌لرینی بجریش بیلن بیر قطارده، مخدره مادّه‌لر سوداسی و قاچاق اېتیلیشیده هم کېنگ کۉلمده اشتراک اېتماقده. حاضرده جَنوبی ولایتلرده‌گی ییریک مخدره مادّه‌لر، اینیقسه تریاک قاچاقچیلری اساسا طالبان اعضالری و اوشبو گروه‌نینگ محلی عملدارلریدن عبارت. اوشبو حسابات‌نینگ تاپیلمه‌لری، شونینگدېک، هبت‌الله‌نینگ مخصوص بۉلینمه‌سی قوماندانی تریاک ذخیره‌لشده محلی قاچاقچیلر بیلن شریک اېکنینی کۉرسه‌ته‌دی.
اوشبو حسابات ۸صبح ژورنالیستلری‌نینگ میدانی معلوماتلری و بې‌واسطه کوزه‌توولری اساسیده تیّارلنگن. تاپیلمه‌لر شونی کۉرسه‌ته‌دی که هلمند‌نینگ آلیس حدودلری و ایلگری مخدره مادّه‌لر سوداسی عملگه آشیریلگن تومنلرده ناقانونی تریاک آلدی-ساتدیسی ینه کېنگ مقیاسده اوج آلگن و بو بازارلر محلی طالبان قوماندانلری تامانیدن مخدره مادّه‌لر آلدی-ساتدیسی‌نینگ مهم مرکزلریگه ایلنتیریلگن.
طالبان سابق حکومت بیلن اوروش دوریده هلمند‌نینگ سنگین تومنینی خارجی و محلی کوچلر موجودلیگی سببلی «کیچیک کابل» دېب اته‌گن اېدی. حاضر بو تومن مخدره مادّه‌لر سوداسی‌نینگ مرکزیگه ایلنگن و اونینگ کۉپلب حدودلریده مخدره مادّه‌لر آچیقچه‌سیگه ساتیب آلینه‌دیگن و ساتیله‌دیگن بازارلر موجود. ۸صبح اوشبو تومنده مخدره مادّه‌لر سوداسیگه علاقه‌دار بیر قطار شخصلر بیلن صحبتلشدی.
شرافت بازاری
«شرافت» بازاری سنگین تومنی مرکزیدن تخمیناً ۲۰۰ متر اوزاقلیکده جایلشگن. بو بازار سابق حکومت دوریده هم مخدره مادّه‌لرنی قَیته ایشلش، ساتیب آلیش و ساتیش‌نینگ مهم مرکزلریدن بیری حسابلنگن و حاضر هم فعال. بو بازارده تریاک و باشقه مخدره مادّه‌لر آچیقچه‌سیگه ساتیب آلینه‌دی و ساتیله‌دی، کون دوامیده یوزلب آدم بو یېرده ایشله‌یدی.
اوشبو مرکزده‌گی سوداده اشتراک اېتووچی و سابق حکومت دوریدن بېری بو بازارده تریاک شیره‌سی آلدی-ساتدیسی بیلن شغللنووچی شخصلردن بیری طالبان افغانستانده مخدره مادّه‌لر سوداسینی تقیقله‌گنیدن سۉنگ، شرافت بازاریده سوداگرلر کون دوامیده ساتیب آلیب-ساته‌دیگن موجود تریاک‌نینگ قریب ۷۰ فایزی محلی طالبان قوماندانلری و حتا اوشبو گروه‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی عملدارلریگه تېگیشلی اېکنینی اَیته‌دی.
بو تریاک ساتووچیسی‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم طالبان اعضالری هلمند، ارزگان و قندهار ولایتلریده تینچ اهالیدن مینگلب کیلوگرام مخدره مادّه‌لرنی ساتیب آلیب، نرخ آشیشینی کوتیب ذخیره‌له‌گن و حاضر بو مادّه‌لرنی سودا قیلیش اوچون محلی بازارلرگه آلیب چیقماقده.
بو کیشی حاجی حبیب‌الله اسحاقزی اوشبو تومنده‌گی مهم قاچاقچیلردن بیری اېکنینی و طالبان‌نینگ کوچلی قۉللب-قوّتلشیگه اېگه اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حاجی حبیب‌الله اسحاقزی حاضرده سقلش جایلری و انبارلریده یوزلب کیلوگرام تریاک سقله‌ماقده همده ضرورت توغیلگنده اونی فعال مخدره مادّه‌لر بازارلریگه آلیب چیقیب، ساتماقده. اونینگ اَیتیشیچه، حاجی حبیب‌الله اسحاقزی مخدره مادّه‌لر اوچون سقلش جایلرینی تشکیل اېتیش مقصدیده طالبان‌نینگ مهم اعضاسی عبدالاحد حاجی طالبدن مالیوی یاردم آلگن.
عبدالاحد حاجی طالب طالبان‌نینگ مهم اعضالریدن بیری و ملا هبت‌الله‌نینگ خوفسیزلیک قۉریقچیلری باشلیغیدیر. او اسحاقزی قبیله‌سیدن بۉلیب، سابق حکومت‌نینگ سۉنگگی ییللری و طالبان حکمرانلیگی‌نینگ دستلبکی ییللریده هلمند حاکمی بۉلگن. شوندن سۉنگ ملا هبت‌الله اونی «هبتی بۉلینمه» قوماندانی اېتیب تعیینله‌گن.
بیر منبع‌نینگ اَیتیشیچه، عبدالاحد حاجی طالبدن تشقری، حاضر کابلده یوقاری لوازملرده ایشله‌یاتگن بیر قطار طالبان عملدارلری هم هلمندده‌گی تریاک ساتیب آلیش و ساتیش مرکزلریگه سرمایه کیریتگن و بو بازارلردن کتّه درآمد آلماقده.
بو منبع شونده‌ی دېیدی: «شرافت بازاریده‌گی سرمایه‌لر‌نینگ ۷۰ فایزی طالبان رهبرلری و مهم اعضالری تامانیدن کیریتیلگن. اولر کیچیکراق قاچاق‌چیلرگه پول بېره‌دی و اولر تریاک بیلن سودا قیله‌دی؛ پول‌نینگ بیر قِسمی اۉزلریده قاله‌دی، بیر قِسمینی اېسه شریکلریگه بېریشه‌دی. طالبان هر کونی عامه‌وی اخبارات واسطه‌لریده مخدره مادّه‌لر سوداسی تقیقلنگنینی اَیتیب تورگن بیر پیتده، بو فقط کۉزبۉیمه‌چیلیکدیر؛ چونکه برچه بازارلر مخدره مادّه‌لر بیلن تۉله و فایده‌‌نینگ کتّه قِسمی ینه طالبان‌نینگ اۉزیگه قَیته‌دی.»
سربان‌کلا
سنگین تومنی‌نینگ غربی قِسمیده‌گی ینه بیر حدود حاضر مخدره مادّه‌لرنی، اینیقسه تریاکنی قَیته ایشلش، ساتیب آلیش و ساتیش‌نینگ ییریک مرکزلریدن بیری حسابلنه‌دی. بو حدود «سربان‌کلا» دېب اتله‌دی.
تریاک ساتووچیلریدن بیری ۸صبح‌گه سربان بازاری قریب ۲۰ ییلدن بېری فعالیت یوریتیب کېله‌یاتگنینی و جمهوریت تیزیمی دوریده مخدره مادّه‌لرنی ساتیب آلیش و ساتیشدن تشقری، قورال-یراغ آلدی-ساتدیسی‌نینگ هم مرکزلریدن بیری بۉلگنینی اَیته‌دی.
سکّیز ییلدن بېری سربان بازاریده تریاک سوداسی بیلن شغللنووچی بو کیشی سابق حکومت دوریده هم طالبان‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی رهبرلری تریاک ذخیره‌لشگه سرمایه کیریتگنی و بو سوداده کتّه اولوشگه اېگه بۉلگنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبان افغانستانده مخدره مادّه‌لر یېتیشتیریشنی تقیقله‌گنیدن سۉنگ، عیناً محلی طالبان حربیلری اۉز یېرلریده مخدره مادّه‌لر یېتیشتیریشنی دوام اېتتیریب، کېین حاصلنی ساتیش اوچون سنگین بازارلریگه آلیب کېلماقده.
اونینگ اَیتیشیچه، طالبان افغانستانده کوکنار یېتیشتیریشنی تۉلیق تقیقله‌گن بیرینچی ییلی بیر «قندهاری من» تریاک‌نینگ نرخی ۲۰۰ مینگ افغانیگه یېتگن؛ بیراق محلی طالبان اعضالری و حدود قوماندانلری ینه یشیرین دله‌لرده کوکنار یېتیشتیریشگه کیریشگنیدن سۉنگ، تریاک نرخی ۱۰۰–۱۲۰ مینگ افغانیگچه توشگن و حاضر ینه دستلبکی نرخ ۲۰۰ مینگ افغانیگه قَیتیب، شو نرخده ساتیلماقده.
بو افیون ساتووچیسی قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان بو بازارلرده شریک و جوده کتّه سرمایه کیریتگن. هر بیر رهبر‌نینگ سوداگرلریمیز آره‌سیده اۉز آدملری بار. بو آدملر طالبان اوچون سودا قیله‌دی. حکومت درجه‌سیده معما یوزه‌گه کېلگنده، اونینگ آرتیده طالبان رهبرلری توریب، معمانی حل قیله‌دی. قیشلاق جایلرده یېرلرنی دېوار بیلن اۉره‌ب، اولرده تریاک یېتیشتیریشه‌دی و هېچ کیم اولرگه تۉسقینلیک قیلمه‌یدی.»
هلمندلیک دهقانلردن بیری هم ولایت‌نینگ شمالی تومنلریده‌گی اَیریم یشیرین حدودلرده، جمله‌دن موسی‌قلعه، کجکی، سنگین، گرشک، نوزاد، واشیر، باغران و ناومیش‌ده هلی هم کوکنار کېنگ مقیاسده یېتیشتیریله‌یاتگنینی و طالبان اونی یۉق قیلیش اوچون جدّی حرکت قیلمه‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، هلمندلیک سوداگرلر و طالبان‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی اعضالری قۉشنی ولایتلر‌نینگ آلیس حدودلریده یېرلرنی اجاره‌گه آلیب، اولرده کوکنار یېتیشتیرماقده.
بو دهقان‌نینگ اَیتیشیچه، ۲۰۲۴-ییلده طالبان سنگینده‌گی «شرافت» نامی بیلن مشهور تریاک ساتیب آلیش و ساتیش بازارینی یاپگن، بیراق بو بازار اتیگی بېش کون یاپیق تورگن و شوندن سۉنگ ینه عادتده‌گیدېک فعالیتینی باشله‌گن.
او قۉشیمچه قیله‌دی: «شمالی تومنلرده کۉپ تریاک یېتیشتیریله‌دی. حاصل ییغیب آلینگچ، اونی ساتیش اوچون تومنلر‌نینگ محلی بازارلریگه آلیب کېلیشه‌دی. بیر مرته شرافت بازاری یاپیلدی، اما ینه آچیلدی.»
هلمند اهالیسیدن ینه بیری طالباننی کېسکین تنقید قیلیب، طالبان افغانستانده حکمران بۉلمه‌گن پیتده، اونینگ اۉزی خلقدن «زکات» شکلیده معلوم مقدارده تریاک طلب قیلگنینی اَیته‌دی؛ بیراق حاکمیتگه کېلیب، مالیوی منبعلرگه اېگه بۉلگچ، عادی خلق اوچون تریاک یېتیشتیریشنی تقیقله‌گن، اۉزی اېسه مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش و سوداسی بیلن شغللنماقده.
اونینگ اَیتیشیچه، طالبان رهبری ملا هبت‌الله هم بو مسأله‌دن خبردار، بیراق اۉز شخصی منفعتلرینی سقلب قالیش سببلی یشیرین کوکنار اېکینلری و اولر‌نینگ آلدی-ساتدی بازارلرینی یۉق قیلیش اوچون چاره کۉرمه‌یدی.
بو هلمندلیک فقرا قۉشیمچه قیلیشیچه، حاضرده اوشبو ولایتده‌گی ییریک مخدره مادّه‌لر بازارلری قطاریگه قریب ۳۰۰ ته دوکانگه اېگه سنگین بازاری، موسی‌قلعه بازاری، بهرامچه بازاری و نادعلی تومنیده‌گی چن‌جیر بازاری کیره‌دی. افغانستان‌نینگ تریاک بازارلری بیلن تۉلیق تنیش بۉلگن بو هلمندلیک فقرا بولر هلمندده‌گی ییریک مخدره مادّه‌لر بازارلری اېکنینی و تریاک همده باشقه مخدره مادّه‌لر افغانستان‌نینگ تورلی حدودلریدن اوشبو بازارلرگه آلیب کېلینیشینی تأکیدله‌یدی.
هلمندده‌گی تریاک سوداگرلری و قاچاقچیلری‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو حدود‌نینگ تورلی ولایتلریدن ییغیلگن مخدره مادّه‌لر پاکستان و ایران آرقه‌لی اۉتووچی قاچاق یۉللری آرقه‌لی خلق‌ارا بازارلرگه آلیب چیقیله‌دی.
طالبان ۱۴۰۱-ییل ۱۴-همه‌لده اوشبو گروه رهبری هبت‌الله آخوندزاده‌گه نسبت بېریلگن فرماننی اعلان قیلیب، شوندن سۉنگ افغانستانده مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش، ایشلب چیقریش و ساتیب-ساتیش «تقیقلنیشی»نی همده قاعده‌بوزرلر بیلن «اسلامی شریعت» اساسیده معامله قیلینیشینی اَیتگن. اوشبو فرمانده شونده‌ی دېییلگن اېدی: «اوشبو فرمان چیقریلگن سنه‌دن باشلب بوتون مملکتده کوکنار یېتیشتیریش تۉلیق تقیقلنه‌دی و بوندن کېین هېچ کیم اوشبو اۉسیملیکنی یېتیشتیریشگه اورینیشی ممکن اېمس.»
شوندن کېین هم ۸صبح‌نینگ کۉپلب حساباتلری طالبان‌نینگ محلی عملدارلری مخدره مادّه‌لرنی ساتیب آلیش و ساتیشده اشتراک اېتگنینی کۉرسه‌تدی. یقینده ۸صبح‌نینگ هلمند ولایتیده‌گی دله تدقیقاتلری طالبان‌نینگ دعواسی بیلن اوشبو گروه‌نینگ عملده‌گی فعالیتی اۉرته‌سیده کتّه تفاوت بارلیگینی کۉرسه‌تماقده.
افیون نرخی‌نینگ آشیشی و قاچاق اېتیلیشی‌نینگ کۉپه‌ییشی بیلن بیر قطارده، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ مخدره مادّه‌لر و جنایتچیلیک بۉییچه باشقرمه‌سی حساباتلری افغانستانده صناعت یۉلی بیلن ایشلب چیقریله‌دیگن مخدره مادّه‌لر، خصوصاً مت‌آمفتامین خوفی‌نینگ آرتیب باره‌یاتگنیدن خبر بېرماقده. اوشبو تشکیلات‌نینگ ۲۰۲۴-ییلگی جهان گیاهوند مادّه‌لر حساباتیده افغانستانده مت‌آمفتامین ایشلب چیقریش کۉپه‌یگنیگه عاید دلیللر موجودلیگی و افیون ایشلب چیقریش کمه‌ییشی بیلن بیر وقتده اوشبو مادّه بازاری جَنوبی-غربی آسیا و اوندن تشقریده کېنگه‌ییشی ممکنلیگی اَیتیلگن. ۲۰۲۵-ییلگی حساباتیده هم اوشبو تشکیلات افغانستان ایچیده و اونینگ اطرافیده مت‌آمفتامین‌نینگ انیقلنیب، مصادره قیلینیشی حالتلری کۉپه‌یگنینی معلوم قیلگن همده اوشبو مادّه‌‌نینگ نرخی انیقلنگن حالتلر کۉپه‌ییشی بیلن بیر وقتده پسه‌یگنینی تکلیف‌نینگ آرتیشیدن دلالت بېرووچی بېلگی صفتیده بهاله‌گن.
