قطر و تورکیه یېتکرمه‌لری طالبان فایده‌سی گه روایت توزیش گه حرکت قیلماقده
حاضرگی کونده قطر افغانستان سیاستیده اصلی اۉیینچی سنله‌دی. قطر نینگ طالبان بیلن مناسبتی اوشبو گروه نینگ ظهوری بیرینچی ییللری گه باریب تقیله‌دی، بیراق قطر ده طالبان نینگ سیاسی دفتری آچیلیشی و اوشبو مملکت نینگ طالبان گروهینی قۉللب-قوتلشی و بو گروه فایده‌سی گه ریکلام قیلیش همده امریکا وطالبان آره‌سیده دوحه بېتیمی امضالنیشیدن سۉنگ، افغانستاندهگی اۉزگریش‌لر ده قطر نینگ رولی کوپراق بولیش اوچون فرصت یره‌تگن. باشقه تاماندن، افغانستانده طالبان رژیمی حاکم بولیشیدن سۉنگ تورکیه که قطر بیلن یقین علاقه‌سی بار، تورکیه افغانستانده اقتصادی و استراتیژیک منفعتی خطر بیلن دوچ بولمسلیک اوچون طالبان عملدارلرینی یخشی مدیریت قیلیش گه اۉلگورگن. قطر تشقی ایشلر وزیری تامانیدن ملا عبدالغنی برادر یخشی کوتیب آلینیشی و تورکیه ده افغانستان نینگ دیپلماتیک بعضی نماینده‌لیک‌لری بو گروه گه تاپشیریلیشی، تورکیه نینگ طالبان بیلن علاقه‌سی یخشی اېکن‌لیگیدن درک بیره‌دی. تورکیه افغانستان رهبریتیده اۉزبېک‌لر گه کوپراق رول بیریلیب و انقره گه یقین سیمالر گه افغانستان ایچیده سیاسی فعالیت‌لر گه رخصت بیریلیشینی اېسته‌یدی، بیراق بوتوغریده حاضرگچه اېسته‌گی عملی بولمه‌گن. طالبان خلق‌ارا باسیم‌لر بیلن حاضرگچه قدرت نی قمراو گه آلیشدن واز کېچمه‌گنلر.
سۉنگی کون‌لرده قطر و تورکیه ده حاکم حزب گه یقین اخبارات واسطه‌لری هماهنگ طرزده طالبان دن یخشی و مناسب سیما کورسه‌تیب و افغانستان احوالینی قانیقرلی و گُل-گلزار همده انسان حقلری، عیاللر و آزچېلیک اېلت‌لر نینگ حقوقی نقض اېتیلیشی گه دایر طالبان گه قرشی غرب نینگ ریکلامی اوله‌راق کورسه‌تیش اوچون سعی‌وحرکت قیله‌یاتگنلری برچه دقتینی اۉزی گه تارتگن. بو یېتکرمه‌لر نینگ طالبان فایده‌سی گه ریکلام‌لری حد دن تشقری بولیب حتا مذکور یېتکرمه‌لر مخلص‌لری نینگ ناراضی‌لیک بیلدیریشی گه سبب بولگن.
تورکیه جمهور باشلیغی رجب طیب اردوغان گه یقین کیشی‌لردن یاسین اوکتای، اۉز کارنامه‌سیده جمهور باشلیغ نینگ مصلحتچیسی دیب یازگن. اوکتای بیر آی آلدین افغانستان گه سفر قیلیب کوزه‌توولری و تصورات‌لری نتیجه‌سینی «ینی شافاک» گزیته‌سیده نشر گه تاپشیریب و قطر گه منسوب یېتکرمه‌لر هم بو یازوولرنی ترقه‌تگنلر. او ایکّی کون آلدین ترقه‌تگن مقاله‌سیده، اهالی تشقریدن افغانستان نی کوزه‌تیب و طالبان خصوصیده ناتوغری تصور قیلیب و اولرنی قوراللی، جاهل و بیر مملکت نی رهبریت قیله آلمه‌ی و زمانه‌وی حاکمیتدن هېچ خبر‌لری یوق دیب اویله‌یدیلر. اوکتای گه کوره، پشتو تیلی ده «طالبان» دیگن سۉز طلبه سۉزینی افاده قیله‌دی.
یاسین اوکتای نینگ یازیشیچه، طالبان حاکمیت نی آلگچ اوشبو گروه رهبری تامانیدن صادر بولگن عمومی کېچیریم، قانلی توقنشوولر آلدینی آلیب و مملکت بویلب خوفسیزلیک برقرار اېتیلیش گه سبب بولگن. اوکتای نینگ ایشانچی گه کوره، افغانستان جامعه‌سی قبیله‌وی دیر و قبیله‌وی قصاص‌لر گه توسیق بولیش جوده‌هم قیین دیر، بیراق ملا هبت‌الله آخوندزاده الله پیامبری نینگ اسلوبی دن الهام‌لنیب بو ایشنی عملی قیلیش گه اۉلگوردی.
یاسین اوکتای نینگ ادعالری گه قرشی، طالبان قدرت نی آلگنیدن بېری مملکت نینگ تورلی منطقه‌لریده طالبان تامانیدن اېرککلر و عیاللر حقوقی کېنگ کولمده نقض اېتیلیشی، قتل حقیده کوپ سانده گزارش‌لر ترقه‌لگن. خورسندلیک بیلن قطار یېتکرمه‌لر و شونینگدیک انسان حقلری نهادلری اوشبو قتللر و انسان حقلری نقض اېتیلیش موردلریدن بیرقطارینی مستندسازلیک قیلیشگن و بو مستندلر حاضر برچه آلدی گه موجود و انکار قیلیش ممکن‌سیز دیر. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ایشانچلی منبعلردن بولیب نیچه مراتبه طالبان جنگری‌لری تامانیدن تینچ اهالی اۉلدیریلیشیدن سۉز یوریتیب و جدی خواطر بیلدیرگن.
یاسین اوکتای نینگ عجب‌لنرلی ادعالریدن بېری بو که طالبان قبیله‌وی و شریعت قاعده‌لری گه ضد عنعنه‌لر گه قرشی کوره‌شیب و عیاللر نینگ حقوقینی تامین قیلووچی قانون یره‌تیشگه قادر بولگن. اوکتای نینگ ادعا قیلیشیچه، غرب یېتکرمه‌لری قیزلر نینگ تعلیمی حقیده طالبان نینگ ضدلیگینی کورستگن، لېکن بیز نینگ معلوماتی‌میز اساسیده طالبان قیزلر یوزی گه بیلیم یورت‌لر و مکتب‌لر نینگ آچیش اوچون تیارگرلیک کورماقده‌لر.
افسوس بیلن یاسین اوکتای سکولار بیر مملکتده فعالیت قیلماقده و سکولار تېزیمی قایل بولگن امتیازلردن قوللنه‌دی، طالبان نینگ رسمی سۉزلاوچیلری کبی یانده‌شیب و طالبان حاکمیتیده دوام اېتهیاتگن واقعه‌لر نی اېتمه‌یدی. طالبان نینگ عیاللر برابریده‌گی یانده‌شوولری و کم‌سیتیش‌لریدن هر کیم دفاع قیلیش دن اویه له‌دی. یاسین اوکتای قنده‌ی جرئت بیلن بو حقیقت‌نی یاشیریب و عجب‌لنرلی ادعالرنی بیان قیلگن. باش اول قیزلر یوزی گه مکتب و بیلیم یورت‌لر وقتینچه‌لیک یاپیلگنی اېتیلگن اېدی» بیراق استه-سېکین قیزلر نینگ تعلیم و تحصیلی اوچون هیچ قنده‌ی اراده‌لری یوق‌لیگی معلوم بولدی.
یاسین اوکتای افغانستان بویلب خوفسیزلیک تأمین اېتیلیشی بیلن یشاوچیلر مملکت گه قیتیشینی ادعا قیلگن و حاضر مهاجرت عکسینچه بولگن. اوکتای بو سۉزلرنی یازیش پیتیده ماجرا نیمه‌لیگینی درک قیلیش اوچون بیر کیشی اونگه کابل و هرات ده پاسپورت توزیع قیلیش مرکزلری گه مردم نینگ هجوم قیلیش ویدیوسینی کورسه‌تیشی کېره‌ک اېدی. یشاوچیلر مملکت گه قېتیش اۉرنیده کیله‌جکّه دایر امیدسیز بولیب و مملکت دن قاچیش یولینی اېزله ماقده‌لر. اگر اوکتای کوزینی آچگنده اېدی طالبان حاکمیتیدن سۉنگ او یشه‌یدیگن استانبول ده افغان مهاجرلری نینگ سانی سېزیلرلی درجه کوپه‌یگنینی کورردی. حاضرگی کونده یاشلر قانونی و ناقانونی طرزده مملکت دن قاچقماقده و شونی اوچون افغانستان دنیا بویلب قاچقینلر نینگ جدولی بیرینچی رویخطی گه قرار تاپگن. افغانستانده تیریکچیلیک قیینچیلیگی ریکلام اېمس بلکه مملکت اهالیسی گوشت و تېری بیلن بونی حس قیلماقده‌لر.
یاسین اوکتای طالبان نینگ اقتصادی یوتوق‌لرینی بیان قیلیش اوچون کان‌لرنی قازیب چیقریش و قوش‌تیپه کانالیدن یاد قیلگن. بو لایحه‌لردن بعضی‌لری جمهوریت توزومی زمانیده افتتاح بولگنینی اېتیش لازم، بیراق طالبان مسوول بولگن ناتینچ‌لیکلر طفیلی اوشبو لایحه‌لر ایشی جدیت بیلن اېزلن‌مر اېدی. لایحه‌لر حقیقتن افغانستان اقتصادی احوالی یخشی‌لنیشی اوچون یاردم بیره‌دیگن بولسه، نېگه حاضرگچه افغانستان نینگ کوپ سانده اهالیسی خارجی نهادلر نینگ یاردم‌لری گه محتاج دیر و بو یاردم‌لر کېسیلگن حالده کوپ احتمال بیلن انسانی فاجعه گه گواه بولیشی‌میز ممکن. نېگه بو لایحه‌لر اهالی نینگ تېریکچیلیگی اوستیگه تاثیر قیلمه‌یدی؟ طالبان نینگ اقتصادی ساحه‌سیده بویوک یوتوق‌لری بولگن حالده، نېگه امریکا و متحدلری هر هفته کمیده ۴۰ میلیون دالر یوللـه‌یدی و بو یاردم‌لر کورسه‌تیلمه‌گن تقدیرده افغانی پول نینگ نرخی کوتیلمس درجه ده پس توشیب و یشاوچیلر اېریم قیینچیلیک بیلن دوچ بولیش‌لری ممکن. طالبان نینگ اقتصادی یوتوق‌لری بولسه، نېگه بو گروه نینگ عملدارلری ترقیاتی لایحه‌لر ایشی اوچون هر کونی چیت‌اېل مملکت‌لردن یاردم سۉره‌یدیلر؟
یاسین اوکتای نینگ طالبان منفعتی گه یازگن مقاله‌سی قطر و تورکیه یېتکرمه‌لریده ترقه‌لیشی بیلن، جمعیت اصلاح ییتکچیلری و قطر گه منسوب اوشبو نهاد نینگ اقتصادی لایحه‌لر نینگ اصلی شریک‌لریدن بولمیش فضلالهادی وزین که حاضر تورکیه ده تېریکچیلیک قیلماقده، الجزیره وب‌سایتیده کوپراق طالبان ایشلری و یوتوق‌لریدن یادلنگن مطلب یازگن. تقدیر نینگ کیناسی شو که بو کیشیلر و اونگه اوخشه‌گنلر، طالبان نینگ جزاسیدن قورقیب مملکت نی ترک اېتگن و اوییرده استخباراتی اویین‌لر گه بند قالگنلر، «ازل استادی» بویرگن هر نرسه گه عمل قیلیش گه مجبورلر. مهم سوال بو که طالبان یخشی انسان بولیب و افغانستان خلقی گه خذمت قیلسه، نېگه سین و سینگه اوخشه‌گنلر طالبان کېلیشی بیلن مملکتدن قاچتینگلر؟
بو کیشیلر و طالبان آره‌سیده‌گی مهم قرشی‌لیک قیزلر نینگ تعلیم و تحصیل موضوع‌سی دیر بو قیینچیلیک حل بولگن حالده، باشقه هیچ مشکل قالمه‌یدی. بولر دنیوی منفعت‌لری اوچون طالبان بیلن قیینچیلیک‌لرینی یالغیز قیزلر نینگ تعلیم و تحصیلی گه خلاصه قیلگنلر. عین‌حالده، تعلیم نصابی و درسی کریکلم مهم موضوع‌لر دن بولیب بوتوغریده بحث قیلینیشی درکار. ایدیولوژیک و طالبانی فضا ده اوغیل و قیزلر تعلیمی اولر دن بیر قنچه‌سی نینگ میه‌لرینی اۉگریشی گه سبب بولیب و طالبان نینگ وسطایی قرن ایدیولوژی خادم‌لری بولیشی ممکن.
جمعیت اصلاح و قاچقین باشلیغ‌لری طالبان نینگ قدرت گه قیتیشی اوچون ییللر بویلب زمینه‌سازلیک قیلگنلر، تنقید قیلووچیلر و یېتکرمه نینگ سرکوب بولیشی اوچون هیچ اعتراض بیلدیرمه‌یدی، چونکه بو ایشنی توغری یول بیلیب و اۉزلری قدرت نی آلگن حالده هم شو اسلوب نی عملگه آشیریش‌لری ممکن. سرکوب قیلیش ده طالبان و جمعیت اصلاح آره‌سیده فرق یوق. بولر نینگ طالبان تامانیدن ملکی یا که سابق حربی‌لر اۉلدیریلیشی گه قیینچیلیگی یوق، عیاللر گه قرشی طالبان نینگ قییناق‌لری و جنسی زورلش‌لرینی هېچ قیینچیلیک حساب قیلمه‌یدیلر. بو ایش «عیاللر فتنه‌سی» گه توسیق بولیش و فرهنگی هجوم‌لر گه قرشی کوره‌ش اوچون مهم بولیشینی اویله‌یدیلر. جمعیت اصلاح فارسچه تیل بیلن طالبان نینگ دشمن‌لیگی گه قرشی اېمس. انچه ییل آلدین بو جمعیت بیر بیانیه ده، بوتوغریده اۉز موقفینی بیللی قیلیب و فارس تیل مدافعه‌چیلرینی تفرقه تشلش گه عیبله‌گن اېدی. عجب اېمس چونکه باشچیلیگیده قطار کیشیلر بار، ایدیولوژیک نقطه‌ی نظر دن طالبان بیلن قرابت‌لری بولسه ده، بیراق قومی تبعیض ده شهرت قازانگنلر.
اخر ده ایتیش کېره‌ک که قطر و تورکیه یېتکرمه‌لری قیسقه مدت اوچون مسئله‌لردن اوزاق بولگن کیشی‌لرنی الده‌ب و افغانستان احوالی عادی‌لیگینی کورسه‌تیش گه قانیقتیریش‌لری ممکن، بیراق عینی واقعیت‌لر گه قره‌گنده بو تلاس‌لر اوزاق مدت اوچون نتیجه‌سیز بوله‌دی. طالبان بدنام‌لیک‌لری اوچون تلاش قیله‌یاتگن بولسه ده طالبان نینگ سیمالرینی یخشی کورسه‌تیش روایت‌سازلیک بی‌فایده. آش شونچه‌لیک شور که ینگی‌لیکده سعودی عربستان نینگ گوزه‌للیک ملکه‌سی رومی القحطانی، طالبان گه دین سبقینی بیریب و آیت و روایت نقل قیله‌دی. طالبان نینگ بشریت گه ضد ایشلری گه قره‌گنده یالغان روایت‌لر خلق قیلیش بیلن اولر نینگ حفظ قیلیش اوچون هېچ حیثیت قالدیرمه‌گن. طالبان مخالف‌لری بو لحاظ دن تشویش ده بولمسلیک‌لری کېره‌ک.
