طالبان نینگ مردمی ناراضیلیکلردن قورقیشی
طالبان تاپیلیب و کابل گه حاکم بولگنیدن بېری بو گروه نینگ اېنگ اۉتکیر قورالی اهالی اۉرتهسیده قورقینچ تشلش دیر. بو گروه دولتدارلیک و اهالی گه خذمت کورسهتیش اوچون ریجهلری بولمهی و خارجی یاردملرسیز هېچ بیر ایشنی عملگه آشیره آلمسلیکنی بیلر اېدی. انه شو ضعیفلیک و قابلیتسیزلیکنی بیلیب هېچ قچان ساغلام و آسایشته رقابت گه کېریشنی اېستمهگن، زورهوانلیک و اۉلدیریش گه قول اورمسدن باشقه گروهلر بیلن موراسه یولیگه اۉتگن و شو یول بیلن عموم فکرینی اۉزی بیلن آلیب کېلگن. بو گروه اوچ سنه قورقیتیش و وحشت اوستیگه سرمایه یاتقیزیب و برچه گروهلر گه نسبتن اۉزینی غالب بیلگن. حاکمیت گه دوام بیریش اوچون اهالینی قورقیتیش، قرشیلیک و ناراضیلیکلرنی سرکوب اېتیش بو گروه نینگ استراتیژیک حرکتلریدن بیری اېدی.
سابق دولت قولشی و دولت ادارهلری کېنگ مقیاسده یوق اېتیلیشی، سیاسی، اجتماعی، علمی و فرهنگی نخبهلر شامل افغانستان نینگ اداری کدرلریدن کتّه قسمی نینگ مهاجر بولیشی گه سبب بولدی. طالبان سیاستدن آگاه بولگن و اجتماعی تشکیلاتچیلیک قابلیتی گه اېگه بولگن کیشیلر نینگ کېنگ کولمده کوچیشیدن جوده هم خورسند بولدیلر؛ چونکه بو گروه نینگ حاکمیتی و اهالی نینگ نظارت اېتیشنی آسانلشتیرردی. طالبان نینگ یېتکرمهلر گه باسیمی و مملکت نینگ تورلی منطقهلریده طالبان رسمیلری نینگ حرکتلریدن اهالینی بیخبر قالدیریش، بو گروه حاکمیتی گه قرشی هر قندهی حرکت گه توسیق بولیشگه سبب بولر اېدی.
اۉز باشیمچهلیک و قییناقلش، دنیا نینگ تورلی بورچکلریده تجربه بولگن، زورهوانلیک و غضبلنیش گه سبب بولهدی. اۉز باشیمچهلیک سایهسیده، قدرت ده بولگن کیشیلر اوچون کېنگ مقیاسده فساد گه زمینه یرهتیب و حاکملرنی باشقهلر ییلکهسیگه ارقان تشلب و اولرنی قُول قیلیش گه ترغیب اېتهدی. عموم اهالی سیاسی قدرت دن خبرسیز بولسه، اۉزیدن-اوزی فساد زمینهسی یرهتیلیب و دولت امکانیتلریدن فایدهلنیشنی تېزلشتیرهدی. حاکملر یاشیرینچ ایش قیلیش اوچون قنچه تلاش قیلمهسینلر، اۉزلری و یقینلری نینگ حرکتلری و امکانیتلریده سېزیلرلی اۉزگریشنی نامرئی سقلش ممکنسیز دیر. بیر تاماندن جمعیت نینگ کتّه بیر قسمی امکانیت و خذمتلردن محروم قالیشی و ېنه بیر تاماندن حاکملر نینگ کونسهیین سیمریشی شونینگدیک اولر و اهالی اۉرتهسیده اوزاقلیک تاپیلیب شو درجه ده ناراضیلیک و غضب گه سبب بولیب و کېنگ مقیاسده مناسبتلر گه آلیب بارهدی.
بدخشان، ننگرهار و مملکت نینگ باشقه بیر قطار منطقهلریده سۉنگی واقعهلر که اهالی و طالبان کوچلری اۉرتهسیده توقنشوو گه سبب بولدی، وضعیت نینگ اۉزگریشیدن درک بیرهدی. طالبان قوماندانلری نینگ عمومی فضا ده ترقهلگن صوتی فایللری، بو گروه لیدرلری اهالی نینگ کېنگ مقیاسدهگی مناسبتلریدن قورقیشلرینی کورستدی. ناراضیلیکدن قول تارتیب و امارت نینگ قرارلری گه قرشیلیک کورستمسلیک اوچون کېتمه-کیت تهدیدلری بو مراتبه احوال عکسینچه بولیب و بوندن سۉنگ اهالی دیر که قرشیلیک کورسهتیب و طالبان اېسه قورقیب و وحشت گه توشهدیلر. تورلی حدودلرده ناراضیلیک انگیزهسی فرقلی اېدی، بیراق قضیه اصلی ده فرق یوق و او بو که قورقینچ بلند دیوارلری اهالی برابریده قوللب و حتا تهدید و زورهوانلیک بیلن اولر گه توسیق بوله آلمهیدیلر. بدخشان خلقی نینگ ناراضیلیگی و ننگرهار ده تاپیلگن قرشیلیکلر، افغانستان کوچلی مناسبت بیلدیریش گه تیار بولیب و بیر منطقه ده قرشیلیک جرقهسی اوریلگن حالده، تېزلیک بیلن باشقه منطقه گه یول تاپیب و اولکه مقیاسیده کېنگ کولمده ناراضیلیکّه سبب بولیشی ممکن.
مردم نینگ غضبلنتیرهدیگن نرسه بیر یا که ایکّی مورد اېمس. حاکملر نینگ خذمت کورسته آلمسلیگی، فساد کونسهیین کوپهیشی، تورلی بهانهلر سبب یشاوچیلر نینگ ییرلری تارتیب آلینیشی، یشش اویلر و شخصی ملکیتلر گه تجاوز بولیشی، صحرایی و ناقانونی محکمه بولیش، دنیا همجمعیت بیلن نامتعارف مناسبت، قۉشنیلر بیلن کېکسینلیک مناسبت، عیاللر نینگ محروم اېتیش، تعلیمی تېزیم بوزیلیشی و باشقه کوپ سانده موردلر کونسهیین اهالی غضبی گه سبب بولماقده. بوندهی احوالده ناراضیلیک اوچون بهانه تاپیلیشی ییترلی، حتا کوکنار ایکینلرینی بوزیش بولسه هم.
افغانستان نینگ مشرقی و شمالشرقی دهگی سۉنگی واقعهلر طالبان حاکمیتی جوده هم ضعیف بولیب و مردمی اېنگ کیچیک ناراضیلیک کتّه معما گه سبب بولیب و طالبانی تېزیمنی دهشت گه تشلش احتمالی موجود دیر. طالبان نینگ مخالف گروهلری ایچکی قرمهقرشیلیکلری گه غالب بولیب و حاضرگی احوال دن آزگینه چیققن حالده، طالبان گه قرشی مردمی تیارگرلیک بو گروه نینگ حاکمیتی قولشی گه سبب بولیشی ممکن. اهالی ارادهسی بیلن شکللنمهگن و زورهوانلیک بیلن حاکم بولگن هر قندهی تېزیم نینگ تقدیری نهایت قولش دیر.
طالبان هم باشقه سیاسی گروهلر هم افغان جمعیتی نینگ کوپلیگی و خیلمه-خیللیگینی عکس اېتّیرهدیگن، خلق نینگ کوپچیلیگینی اۉزی بیلگیلش جریانیده اشتراک اېتیشگه یول آچهدیگن و چیتلهتیش سیاستینی ترک اېتهدیگن خلق اردوسی تشکیل اېتیش مسألهسینی کوریب چیقیشی کېرهک. برچه کیشیلر قانون حاکمیتی، صلاحیتلر توزیع بولیشی، فساد گه قرشی کورهش، ایدیولوژیک تنگ چېگرهلردن اۉتیش، خذمت کورسهتیش، شهروندلیک حقوقینی تن آلیش و سیاسی توزیلمهلرده برچه کیشیلر شامل بولیشی سیاسی تېزیملر نینگ مستحکم پایهلریدن سنلهدی، عکس حالده هر قندهی رژیم برچه حربی و استخباراتی کوچی بیلن قولشی ممکن.
