اېرته تورموش قوریش؛ قیزلر‌نینگ مکتبدن قالیشی اوچون تۉله‌یاتگن بهاسی
آدرینا بهزاد
یاشلیگیده و اۉز راضیلیگیسیز تورموش قوریشگه مجبور بۉلگن اَیریم قیزلر بیرگه حیات کېچیریشنی باشله‌گنیدن کېینگی آغیر تجربه‌لری حقیده سۉزله‌ماقده. اولر تورموشگه چیققن پیتلریده بیرگه‌لیکده‌گی حیات مسؤولیتلری، اوی-رۉزغار یوریتیش، عایله‌وی مناسبتلر و اېر-خاتینلیک حیاتی‌نینگ طلبلرینی هلی توشونمه‌گنلیکلرینی، حیات‌نینگ بو باسقیچیگه تۉستدن کیریب کېلیش اېسه اولر اوچون آغیر کونلرنی یوزه‌گه کېلتیرگنینی اَیتماقده. بو عیاللر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان تامانیدن ۶-صنفدن یوقاری قیزلر‌نینگ تعلیم آلیشیگه تقیق قۉییلگنیدن کېین، اَیریم عایله‌لر اۉقیشنی دوام اېتتیره آلمه‌ی قالگن قیزلرینی مجبورا تورموشگه بېرگن. شو بیلن بیرگه، حامله‌دارلیک متخصصلر‌نینگ اَیتیشیچه، اۉسمیر قیزلر‌نینگ جسمانی و سویک رواجلنیشی حامله‌دارلیک و توغروققه هلی تۉلیق تیّار بۉلمسلیگی ممکن. اولر اېرته یاشده‌گی حامله‌دارلیک آنه و چقه‌لاق اوچون اَیریم ساغلیق اسارتلری خوفینی آشیریشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیرماقده.
زهرا (مستعار)، ۱۶ یاشیده تورموش قوریشگه مجبور بۉلگن قیز، مکتب‌نینگ ۸-صنفیده اۉقییاتگن پیتیده مکتبلر یاپیلگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اۉشه ییل‌نینگ کوزیده عایله‌سی اونی عموماً تنیمه‌یدیگن بیر اېرکککه تورموشگه بېرگن. حاضر اونینگ اېری بۉلگن اېرکک اۉشه پیتده ۲۷ یاشده اېدی. او شونده‌ی دېیدی: «اېریم‌نینگ ایلگری باشقه خاتینی هم بۉلگن، اوندن اجره‌شگن اېدی. کېینگی ییل، ۱۶ یاشگه تۉلگنیمده، تۉییم بۉلدی. تورموشگه چیققنیمده تۉی، عایله یوریتیش، قرینداشلیک رشته‌لری و مناسبتلر حقیده هېچ نرسه‌نی بیلمسدیم.»
زهرا‌نینگ اَیتیشیچه، تورموشی‌نینگ بیرینچی ییلیده حامله‌دار بۉلگن، اما چقه‌لاغی غیرِ طبیعی طرزده توغیلگن و اوچ کوندن کېین وفات اېتگن.
زهرا قۉشیمچه قیله‌دی: «شفاکارلر بچه‌دانیم کیچیکلیگینی اَیتیشدی. ایکّینچی مرته هم حامله‌دار بۉلدیم، او هم نابود بۉلدی. اېریم یخشی انسان و یخشی حیات کېچیره‌یه‌پمن، اما حاضر اولغه‌یگنیمیزدن کېین اۉزیمگه: «قنییدی تورموشگه چیقمه‌گنیمده اېدی؛ اۉقیگنیمده، زینب (مستعار)، ۱۵ یاشیده تورموشگه چیققن قیز، ۷-صنفده اۉقییاتگن پیتیده طالبان کېلگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، عایله‌سی مکتبلر ینه آچیلیشیگه امید قیلگن، اما بیر ییل اۉتیب هم مکتبلر آچیلمه‌گچ، عایله‌سی اونی ۲۶ یاشلی ییگیتگه اونه‌شتیرگن. او بیر ییل اونه‌شتیریلگن حالده قالگن و کېینگی ییل، ۱۵ یاشیده، تورموشگه چیققن.ولغه‌یگنیمدن کېین تورموش قورایش حقیده قرار قیلگنیمده اېدی»، دېب اَیته‌من.»
زینب شونده‌ی دېیدی: «یاشیم کیچیک بۉلگنی اوچون هېچ نرسه‌نی توشونمسدیم. قَینانه‌م و اېریم‌نینگ آپه-سینگیللری نیمه دېسه‌لر، شونی قیلردیم. آخر-عاقبت، مېنی خدمتکارگه ایلنتیریشدی. اولر‌نینگ اۉزی کون بۉیی اۉتیریشه‌دی، برچه ایشلرنی اېسه مېن قیله‌من. ایکّی نفر فرزندیم هم بار، کېچه-یو کوندوز مو‌تردېک ایشله‌یمن؛ کییم یووه‌من، نان تیّارله‌یمن و باله‌لرگه قره‌یمن. بو مېن اوچون جوده قیین.»
او قۉشیمچه قیله‌دی: «اگر اۉز خواهشیمگه قۉییشگنیده، تورموشگه چیقمسدیم و اۉزیمنی بونچه‌لیک تشویشلرگه تشله‌مسدیم. قَینانه‌م: «نیمه قیلردینگ؟ اۉقیش هم یۉق اېدی-کو. اوی-رۉزغارینگنی قیل»، دېیدی.»
شو بیلن بیرگه، حامله‌دارلیک متخصص خدیجه مصباح‌نینگ اَیتیشیچه، اۉسمیر قیزلر‌نینگ تنه‌سی جسمانی و سویک رواجلنیشی جهتیدن حلی حامله‌دارلیک و توغروققه تۉلیق تیّار بۉلمه‌سلیگی ممکن، بو یاشده‌گی حامله‌دارلیک آنه و چقه‌لاق اوچون اَیریم اسارتلر خوفینی آشیره‌دی.
اوشبو شفاکار شونده‌ی دېیدی: «حامله‌دارلیک دوریده آذوقه‌وی احتیاجلر آرته‌دی و یېترلی طعاملنمسلیک یاش قیزلرده کم‌قانلیک خوفینی ینه‌ده آشیریشی ممکن. شونینگدېک، تاس سویه‌گی هلی تۉلیق رواجلنمه‌گن قیزلرده آغیر توغروق و توغروق پیتیده‌گی اَیریم جراحتلر خوفی آرته‌دی.»
مصباح قۉشیمچه قیله‌دی: «اېرته تورموش قوریش و حامله‌دارلیک اۉقیشنی تۉخته‌تیش، رواجلنیش و اقتصادی مستقللیک امکانیتلری‌نینگ چېکلنیشی کبی اجتماعی عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن. شونینگدېک، حامله‌دارلیکلر آره‌سیده‌گی مدت قیسقه بۉلگن کۉپ سانلی حامله‌دارلیکلر آنه و باله اوچون کم‌قانلیک همده باشقه اسارتلر خوفینی آشیریشی ممکن.»
یقینده مملکت‌نینگ اَیریم فقرالری طالبان حاکمیتگه کېلیشی، قشّاقلیک و آچلیک‌نینگ دوام اېتیشی بیلن مجبوری نکاح حالتلری هم کۉپه‌یگنینی اَیتگن اېدی. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، اقتصادی معمالردن تشقری، اَیریم حدودلرده عداوت و عایله‌وی نزاعلرگه برهم بېریش اوچون وایه‌گه یېتمه‌گن قیزلر اۉز راضیلیگیسیز تورموشگه بېریلماقده.
