ترورچیلرنی «یۉق قیلیش» حقیده‌گی سیاسی مقته‌نیش
مزدک پارسی
«افغانستان‌نینگ موضع‌گیرلیگیدن قطع نظر، پاکستان کېسکین روشده برچه منبعلر بیلن ترورچیلرنی اۉز توپراغیدن یۉق اېتیشنی ایسته‌یدی. «بوکه کابل اۉز توپراغیده ترورچی گروهلرنینگ آلدینی آلاله‌می یاکه یۉقمی، قطعی نظر یوز بېره‌دی.” پاکستان مدافعه وزیری خواجه‌محمد آصف نینگ بو قبیل عکس‌العمللری، سۉنگگی وقتلرده طالبان سۉزلاووچیسی ذبیح‌الله مجاهد، بو گروه دوحه کېلیشووینی پاکستان بیلن اېمس، بلکه امریکا بیلن امضاله‌گن دېگن اظهاراتلرنی تیلگه آلگن بیر پیتده بیلدیریلماقده. طالبان و رسمی اسلام آباد اۉرته‌سیده‌گی بو ینگی جَنجَللر بیر قنچه قوراللنگن کیشی بلوچستان ایالتی‌نینگ ژوب منطقه‌سیده پاکستان حربی مرکزلریدن بیریگه قیلگن هجومدن کېین اۉرته‌گه چیقماقده. اوشبو هجموده پاکستان نینگ کمیده اۉن حربیسی اۉلدیریلدی. مذکور حمله‌دن سۉنگ، پاکستان مدافعه وزیری افغانستانلیک طالبلر تی‌تی‌پی اعضالریگه یاشیرون مرکزلر بېرگنینی تنقید اېتیب، طالبلردن دوحه کېلیشووی چهارچوبه‌سی اساسیده پاکستانلیک طالبان حرکتی فعالیتی‌نینگ آلدینی آلیشنی سۉره‌دی. اونینگ بو اظهاراتی، ذبیح‌الله مجاهدنینگ قتّیق عکس‌العمللریگه رۉپه ره بۉلدی. مجاهد، طالبلر دوحه کېلیشووی اساسیده پاکستان بیلن یاندشمه‌یدی دېب ایتدی. خواجه‌محمد آصف ینه بیر بار مجاهدنینگ جوابیگه تاکیدلب، طالبلر ایسته‌سه – ایستمه‌سه، مملکتی ترورچی گروهلرنی برچه امکانیتلر بیلن نابود قیله‌دی دېدی. پاکستان مدافعه وزیری‌نینگ بو قبیل اظهاراتلری، بو مملکت نینگ دولتی ترورچیلرنی اۉستیریش و اولرنی قۉللب قووتلش بۉییچه بیرینچی جایگاهده بۉلگن بیر پیت تیلگه آلینماقده و پاکستان هیچ بیرزمان ترورچیلرگه قرشی قتّیق وصداقت بیلن کوره‌شیشی کوزه‌تیلمه‌گن و هر دایم اېسه بو پدیده بیلن اۉیین اۉینب کېلگن. ترورچیلیک صنعتی کوچه‌یتیریلیشی و رواجله‌نیشی اوچون پاکستان اردوسی نینگ جوده اساسی رولی بۉلیب کېلگن و اینگ کتّه فایده‌نی اېسه بو صنعت‌دن قۉلگه کېلتیرگن دیر. پاکستانلیک حربیلر نېچه اۉن ییلدن بېری اوزاق مدتلی هدف و کۉزله‌گن آماجیگه یېتیشیش مقصدیده، ترورچی گروهلرنی شکللنتیریب و اولرنی باشقریب مدیریت قیلیب کېلگن. نهایتده پاکستان اردوسی یاردمی بیلن بوگون افغانستانده حاکم بۉلگن اوشبو گروهلردن بیری طالبلر دیر. پاکستانلیک بلند مرتبه‌لی رسمیلر، باشده اوشبو موفقیتنی بیره‌م قیلدیلر، اېندی اېسه طالبلرنینگ افغانستانده موفقیتگه اېریشیشی بولرگه اونچه‌لیک فایده‌سی بۉلمه‌گینینی بیلگنلر و عکسینچه رسمی اسلام آباد معمالرینی کوچه‌یتیرگن.
اصلیده، افغانستانده طالبلرنینگ موفقیتی، پاکستان طالبان حرکتی (تی‌تی‌پی)نی روحی، سیاسی، مالی و هم تدارکاتی نقطه‌نظردن اېنگ یخشی بیر موقعیتگه قرار بېرگن. اوشبو گروه‌گه کۉره، جهاد افغانستانده پیروزلیککه اېریشدی و حاضر اېسه پاکستان‌نینگ نوبتی دیر. فقط تی‌تی‌پی اېمس، بلکه پاکستان‌ده‌گی بوتون اشدی اسلامچی گروهلر طالبلرنینگ افغانستانده قدرتگه اېریشگنیدن راضی و خورسندلر و بونی دنیا بویلب جهاد پروژه‌سی عملگه آشیریلیشی اوچون مهم بیر قدم دېب حسابله‌یدیلر. افغانستانده طالبان قیته‌دن حاکمیتگه کېلگنیدن کېین، پاکستان طالبان حرکتی هجوملری اوشبو مملکت اردوسیگه نسبتن کون – ساین کۉپه‌یگنی عجب اېمس. پاکستان توپراغیده ترورچیلیک هجوملرنی کوچه‌یتیریش، افغانستانلیک طالبلرنینگ تی‌تی پی اعضالریگه بوتونله‌ی عمل قیلیش، اېرکینلیک و اولرنینگ اختیاریگه برچه امکانیتلرنی قۉییب پاکستان اردوسیگه هجوم قیلیش دېگن معنیده اېمس البته. مساله بونچه‌لیک هم ساده کېچمه‌یدی. افغانستان طالبان حرکتی تی‌تی‌پی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون کۉپ سعی و حرکتلر قیلدیلر. اوشبو گروه اعضالرینی دیورند چیزیغیدن افغانستان شمال غربیگه آلیب باریش، اوشبو سعی و حرکت نینگ بیر اۉرنگی دیرکه پاکستان دولتی تامانیدن قتّیق خوش قرشیله‌نیش‌گه سبب بۉلدی. اما پاکستان طالبانی، خودّی افغانستان طالبلری و باشقه ترورچی گروهلر کبی، اولرنی تۉلیق باشقریب بۉلمه‌یدی. اوشبو گروه چېکلاولرنی یخشیگینه ایلنتیریشنی بیله‌دی و اۉزیگه بۉلگن مافیایی ساختارلیک سبب، بیر وقتده نېچه چهره بیلن میدانگه چیقیش هنریگه یخشیگیه اېگه دیر و حتی باسیملر کوچه‌یتیریلگن حالده هم ینگی اربابلر خدمتیگه کیریشنی یخشی بیله‌دی.
کۉپینچه حالتلرده ترورچی گروهلرگه قرشی کوره‌شیش مذکور گروهلرنینگ یۉق اېتیلیشیگه سبب بۉلمه‌ی، بلکه ترورچی ترماقلر و سازمانلرنینگ فعالیتی کېنگه‌یشیگه سبب بۉلیب و ترروچیلرگه قرشی اوروش مرکبله‌شیشگه باعث بۉله‌دی. بو مرکّبلیک اوروش‌نینگ یېمیریلیشیگه آلیب کېله‌دی و آخر-عاقبت ترورچی گروهلرنینگ غلبه‌سی اوچون زمین یره‌ته‌دی. افغانستانده طالبلرنینگ حاکمیت تیپه‌سیگه قیتیشی بو تۉغریده آچیق بیر مثال بۉله آله‌دی. تروچیلر افغانستان و پاکستان‌ده شونچه‌لیک کوچلی ایلدیز آتگن که وقتینچه‌لیک بیر نېچه حربی عملیات بیلن اولرنی اۉرته‌دن یۉق اېتیش ممکن اېمس. اوشبو عملیاتلر قیسقه مدت اوچون ثمره‌لی بۉلیشی ممکن، لېکن اوزاق مدت اوچون فایده‌لی اېمس، بلکه ترورچیلرنی کۉپه‌یتیره‌دی. تروچیلیک هر ایکّی مملکتده هم خلق‌نینگ دینی ایشانچلریگه باغلیق. چونکه اوشبو باورلر اوزاق عصرلردن بېری رواجله‌نیب و نهادینه بۉلگن، اونی آسانلیک بیلن هم اۉرته‌دن یۉق اېتیب و ینگی باور و ایشانچنی اۉرنه‌تیش جوده قیین دیر. خلق نینگ دینی عقیده‌سی بیلن کوره‌شیش اوزاق مدتلی و چرچمه‌سدن مبارزه و سعی و حرکتنی طلب قیله‌دی و بو اېسه ایکّی دولت نینگ هم کوچیدن آغیر. ترورچیلیک دینی باورلردن علاوه، ایش سیزلیک، قشقاقلیک و سیاسی بحرانگه سورنکه‌لی کېله‌دی و اینیقسه افغانستان همده پاکستان کبی کۉپ رواجلنمه‌گن مملکتلرده بونی آلدینی آلیش قولی کېچمه‌یدی.
پاکستان‌ده ترورچی گروهلرنی “یۉق اېتیش” تۉغریسیده او مملکت مدافعه وزیری‌نینگ سۉنگگی اظهاراتلری کۉپراق ایچکی مصرفی بۉلگن فقط سیاسی بیر مقته‌نیش دېسه بۉله‌دی. او مملکت دولت بلند مرتبه‌لی رسمیلری عامه خلق فکری‌نینگ آلدینی آلیش اوچون بعضا ایریم سۉزلرنی تیلگه آله دیلر، بونینگ فقط تبلیغاتی تامانی بۉله‌دی خلاص. خواجه‌محمد آصف‌نینگ ترورچیلرنی نابود قیلیشدن مقصدی، فقط تی‌تی‌پی نی یۉق اېتیش بۉلسه، ینه هم بو ایش جوده قیین دیر. پاکستان اردوسی تی‌تی‌پی نی یۉق اېتیشی ممکن؛ لېکن اوز ادعاسیگه کوره ترورچیلرنی “یۉق اېتیشی” ممکن اېمس. پاکستان‌ده اسلامچیلیک اجتماعی اۉرینلردن جوده کوچلی قدرتگه اېگه دیر، حاضرگی کونده بو مملکت دولتی نینگ بو تۉغریده صداقتی یۉق و اونی یۉق اېتیش اوچون قادر هم اېمس.
تروریزمگه قرشی کوره‌شده موفقیت‌سیز استراتیژی
ترورچیلیککه قرشی کوره‌شیش حاضرگی استراتژیسی دنیا بۉیلب یا- ده منطقه بۉیلب هیچ قنده‌ی موفقیتی بۉلمه‌گن، بلکه ترورچی گروهلرگه قرشی کوره‌ش قنچه‌لیک کوچه‌یتیریلگن بۉلسه – ده، اوشبو پدیده هر بیر زماندن کۉره کوپه‌یگن و ایلدیز آتگن دیر. بو استراتژی نینگ ناکاره قیلگن مهم دلیللردن بیری، پایدار اجتماعی بسترلرنی یخشی تانیمسلیک و ریشه‌دارلیک که ترورچیلرگه قنات بېریب و اونی تیریک سقله‌یدی. اسلامی اشدیچیلیک فقط غضب کوچی بیلن یۉق اېتیلمه‌یدی. حربی کوچلرنی ایشله‌تیش نینگ عکسینچه نتیجه‌سی بار و ترورچی گروهلرنینگ کۉپراق ییرتقیچراق اېته‌دی. افغانستان و پاکستان تجربه‌سی بو ادعانینگ یقال مثالی دیر.
ترورچیلرگه قرشی کوره‌ش استراتژینی شکستگه رۉپه ره قیلگن عامللردن باشقه بیری اېسه، دولتلرنینگ بو پدیده‌دن ژئوپلیتیک عنوانیده بهره‌بردارلیک قیلیشی دیر که پاکستان اردوسی نینگ بو خصوصده جوده کۉپ مهارتی بار. لېکن، ترورچیلردن ابزاری فایده له‌نیش نینگ کوتیلمه‌گن پیامدلری هم بار، کۉرینیشیچه پاکستانلیک حربیلر بو کونلر باشقه‌لردن کۉره کۉپراق اېت – پُستلری بیلن حس قیله‌دیلراونی. مذکور ترورچیلرنی وقتیده پاکستان اردوسی دشمنلرینی یېنگیش مقصدیده کوچه‌یتیریب اۉسدیرگن اېدی، ایندی اېسه بو گروهلر بوغینچاقنی ییرتیب پاکستان‌نینگ اۉزینی بۉغزیدن اوشله‌گن.
