طالبان‌نینگ سایبری کوچلری؛ نېگه قیزلر اسملری بیلن فعالیت یوریتماقده؟
آدرینا بهزاد
مملکت بیر قطار وطنداشلری اَیتیشیچه، طالبان اجتماعی ترماقلرده قیزلر نامی و صورتلری بیلن اکونتلر آچگن و بو اکونتلر آرقه‌لی اوشبو گروه فایده‌سیگه ترغیبات آلیب باریب، اونینگ فعالیتینی حمایه قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو اکونتلر کۉپراق طالبان‌نینگ ظلم، زۉرآورلیک، قاتللیک، فساد و باشقه حرکتلری حقیده‌گی خبرلر ترقه‌لگن پیتده فعاللشه‌دی و اولر‌نینگ باشقرووچیلری بو حالتلرنی آقلش یاکه طالبان تنقیدچیلرینی نشانگه آلیشگه اورینه‌دی. اوشبو اهالی شونینگدېک، ساخته اکونتلر یره‌تیشدن تشقری، طالبان‌نینگ استخبارات و خوفسیزلیک اداره‌لری یوزلب یوتیوب کاناللرینی هم مالیوی قۉللب-قوّتله‌یاتگنینی و اَیریم حاللرده بو کاناللر باشقرووچیلریگه یۉنه‌لیش بېریب، طالبان ایسته‌گن قره‌شلرنی عکس اېتتیریشگه اونده‌یاتگنینی اَیتماقده. شو بیلن بیرگه، سابق اخبارات و مدنیت وزیرلیگی اۉرین‌باسری طالبان‌نینگ مستعار آتلردن و ساخته اکونتلردن فایده‌لنیشی «آدملرنی الده‌ش و یالغان گپیریشنی دوام اېتتیریش» حرکتلری‌نینگ بیر قِسمی اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ فکریچه، بو اصول حقیقتلرنی انکار اېتیش، سانسور و جماعتچیلیک فکری بیلن اۉینا‌ش اوچون قۉللنیله‌دی.
میدیا فعالی نعمت‌الله (مستعار)، طالبان حقیده‌گی تنقیدی حالتلرده اوشبو گروهنی حمایه قیله‌دیگن اکونتلر و منزللرگه کۉپ بار دوچ کېلگنینی اَیته‌دی، بیراق اولر‌نینگ تیلی و افاده اسلوبی طبیعی کۉرینمسلیگینی، اولرده صنعی یاکه آلدیندن تیّارلنگن متنلر‌نینگ بېلگیلرینی کۉریش ممکنلیگینی بیلدیره‌دی.
بو میدیا فعالی شونده‌ی دېیدی: «مېن شخصن کۉپ حاللرده طالبان حقیده تنقیدی موضوع کۉتریلگنده، اوشبو گروهنی حمایه قیله‌دیگن اکونتلر و منزللرنی کۉرگنمن. اولر‌نینگ تیلی و یازیش اسلوبی طبیعی و عادتی اېمس. اولر‌نینگ سۉزی و یازوو طرزیدن کۉپلب ماتریاللر‌نینگ صنعی یاکه بویورتمه اساسیده تیّارلنگنینی انگلش ممکن.»
نعمت‌الله‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو اکونتلر‌نینگ کتّه قِسمی عیاللر ناملری و عیاللرگه خاص شخصیتلر بیلن فعالیت یوریته‌دی. او قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم اکونتلر قیزلر اسمی و صورتلریدن فایده‌لنیب، طالباننی حمایه قیله‌دی؛ حال‌بوکه، اولر‌نینگ صحیفه‌لریده طالبان عیاللر اوچون بېلگیله‌گن چېکلاولر و قبول قیلگن مېزانلرگه ماس کېلمه‌یدیگن صورتلر هم جایلشتیریله‌دی.
بو میدیا فعالی اَیتیشیچه، اوشبو ناملر‌نینگ کۉپچیلیگی حقیقی اېمس و بو اکونتلر‌نینگ فعالیتی هم کۉپینچه وقتینچه‌لیک بۉله‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بونده‌ی اکونتلر عادتده طالبان بیلن باغلیق بیرار موضوع بحثلی یاکه جنجللی توس آلگن پیتده فعاللشه‌دی و محاکمه پسه‌یگچ، اولر‌نینگ فعالیتی هم تۉخته‌یدی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «اولر‌نینگ صحیفه‌لریگه کیرگنینگیزده، عادتده انیق و دایمی فعالیت کۉرینمه‌یدی؛ فقط اۉزلری طالبان یوتوقلری دېب اته‌یدیگن نرسه‌لر حقیده‌گی ماتریاللرنی اولشگن بۉلیشلری ممکن.»
یاشلردن بیری پرویز (مستعار)، طالبان اجتماعی ترماقلرده قیزلر نامی و صورتلری بیلن اکونتلر یره‌تگنینی و اولر آرقه‌لی اوشبو گروهنی قۉللب-قوّتلاوچی دعوالر همده ترغیباتلر ترقه‌تیله‌یاتگنینی اَیته‌دی.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو اکونتلر کۉپراق ظلم، زۉرآورلیک، قاتللیک، فساد یاکه طالبان‌نینگ باشقه حرکتلری حقیده‌گی خبرلر اعلان قیلینگنده فعاللشه‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی وضعیتلرده اوشبو اکونتلر باشقرووچیلری طالبان فعالیتینی آقلش یاکه بو گروهنی حمایه قیلیشگه اورینه‌دی.
بو یاش شونده‌ی دېیدی: «مېن شخصا اجتماعی ترماقلرده، ایکس، فیسبوک، اینستاگرام و تیک‌تاکده کوزه‌تگنیمده، قیزلر نامی و پروفایل صورتلری بیلن یره‌تیلگن اکونتلرگه دوچ کېله‌من. اولر ساخته ترغیباتلر، خوفسیزلیکنی تأمینلش و اقتصادی اۉسیش حقیدگی دعوالرنی ترقه‌ته‌دی. بو اکونتلر کۉپراق ظلم، زۉرآورلیک، قاتللیک یاکه اقتصادی لایحه کبی مهم موضوع کۉتریلگنده فعاللشه‌دی. اولر مستقل یېتکرمه، ژورنالیستلر و افغانستاندن تشقریده‌گی عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری ترقه‌تگن پُستلر آستیده پیدا بۉلیب، طالباننی حمایه قیله‌دی یاکه اوشبو گروه فعالیتینی آقله‌یدی.»
بو یاش‌نینگ اَیتیشیچه، حتا افغانستاندهگی مشهور عیال یوتیوبلر‌نینگ ناملری بیلن هم اجتماعی ترماقلرده اکونتلر یره‌تیلگن و اولردن طالبان اداره‌لری بیلن باغلیق ویدیولر همده ترغیبات مضمونیده‌گی ماتریاللرنی ترقه‌تیش اوچون فایده‌لنیله‌دی.
پرویز قۉشیمچه قیله‌دی: «بو ایش آدملر‌نینگ کۉزیگه توپراق ساچیشگه اۉخشه‌یدی. بوگونگی آدملر طالبان حکمرانلیگی‌نینگ بیرینچی دوریده‌گی کبی اېمس؛ خلق‌نینگ خبردارلیگی آشگن و بو گروه‌نینگ یالغان ترغیباتلری همده صنعی فعالیتلرینی یخشیراق اجره‌ته آله‌دی.»
شراره شراره (مستعار)، ینه بیر یاش، قیزلر نامی و شخصیتی بیلن ساخته اکونتلر یره‌تیشدن تشقری، طالبان‌نینگ استخبارات و خوفسیزلیک اداره‌لری هم آنلاین ترغیبات فعالیتیده اشتراک اېته‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو اداره‌لر یوزلب یوتیوب کاناللرینی مالیوی قۉللب-قوّتله‌یدی و اَیریم حاللرده اوشبو کاناللر باشقرووچیلریگه طالبان ایسته‌گن قره‌شلر و ماتریاللرنی عکس اېتتیریش اوچون انیق یۉنه‌لیش بېره‌دی.
بو یاش شونده‌ی دېیدی: «تۉغری، طالبان یوزلب عیاللر نامی و پروفایل صورتلری بیلن اکونتلر یره‌تگن و شو آرقه‌لی اۉزی‌نینگ باشقه‌چه قیافه‌سینی کۉرسه‌تیشگه اورینماقده. مېن بیله‌من که بو گروه یېتکرمه، ژورنالیستلر و صنعتگه قرشی بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، یقینده عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری‌نینگ اهمیتی و تأثیرینی توشونه باشله‌دی. افغان عیال ژورنالیستلریگه حتا طالبان ییغیلیشلریده قتنه‌شیشگه رخصت بېریلمه‌یدی، اما عکسینچه، غرب یېتکرمه‌لری ژورنالیستلرینی کوتیب آله‌دی و اولرگه یاریتیش همده اشتراک اېتیش امکانینی بېره‌دی.»
ژورنالیست نرگس (مستعار)، اجتماعی ترماقلرده عیاللر نامی و شخصیتی بیلن فعالیت یوریته‌یاتگن بیر قطار ساخته اکونتلر بارلیگینی اَیته‌دی. اونینگ فکریچه، بو اکونتلر طالبان تامانیدن باشقریله‌دی و اوشبو گروه اوچون ترغیبات واسطه‌سی صفتیده ایشله‌تیله‌دی.
بو ژورنالیست شونده‌ی دېیدی: «بو اکونتلر طالبان‌نینگ اجتماعی قۉللب-قوّتلشی درجه‌سی حقیده حقیقی بۉلمه‌گن تصویر یره‌تیش واسطه‌سی بۉلیشی ممکن. بونده‌ی فعالیت اَیریم کوزه‌تووچیلرده عیاللر و قیزلر طالبان سیاستی و فعالیتینی کېنگ قۉللب-قوّتله‌یدی دېگن تصور اویغاتیشی ممکن، حال‌بوکه بو اکونتلر جمعیت‌نینگ حقیقی قره‌شلرینی عکس اېتتیرمه‌یدی.»
نرگس قۉشیمچه قیله‌دی: «بیز بیله‌میز که طالبان تامانیدن عیاللرگه قۉییلگن چېکلاولر، اولر‌نینگ باستیریلیشی و اجتماعی فعالیتلری‌نینگ چېکلنیشی قنچه‌لیک کېنگ کۉلملی. بونده‌ی اکونتلردن تنقیدچیلرگه هجوم قیلیش، طالبان مخالفلرینی آنلاین مکانده باستیریش و اېرکین ملاقاتنی چېکلش اوچون فایده‌لنیش فایده‌لنووچیلر آره‌سیده قۉرقوو محیطینی کېنگه‌یتیریشی ممکن. بوگونگی اخبارات مکانیده اجتماعی ترماقلرده حکایه‌لرنی نظارت قیلیش و جماعتچیلیک فکرینی شکللنتیریش سیاسی آقیملر‌نینگ مهم واسطه‌لریدن بیریگه ایلنگن.»
شو بیلن بیرگه، سابق حکومت اخبارات و مدنیت وزیری اۉرین‌باسری عبدالمنان شیوای شرق، مستعار آتلر و ساخته اکونتلردن فایده‌لنیش طالبان‌نینگ او «آدملرنی الده‌ش و یالغان گپیریش» دېب اته‌یدیگن حرکتلرینی دوام اېتتیریشگه اورینیشلری‌نینگ بیر قِسمی اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو یانده‌شوو حقیقتلرنی انکار اېتیش، سانسور و جماعتچیلیک فکری بیلن اۉینه‌ش اوچون قۉللنیله‌دی.
جناب شرق قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان‌نینگ افغانستان خلقی آلدیده‌گی حیله، سِحر و مکرلری ینگی موضوع اېمس. بو گروه اۉز مقصدلریگه اېریشیش اوچون تورلی اصوللر و حیله‌لردن فایده‌لنه‌دی. بو فعالیت جماعتچیلیک فکری بیلن اۉینه‌ش دیر. افغانستان خلقی کۉپ بار طالبان فعالیتیدن ناراضی اېکنینی کۉرسه‌تگن و وقتی-وقتی بیلن بو اوتاریتر توزوم‌نینگ قوله‌شینی کوتماقده. طالبان جمعیتده‌گی حقیقتلرنی یشیریش اوچون نقاب صفتیده فایده‌لنه‌یاتگن نرسه ساخته‌لیک و یالغاندن باشقه نرسه اېمس همده افغانستاندهگی موجود حقیقتگه ماس کېلمه‌یدی.»
بو حالت شونده‌ی بیر پیتده یوز بېرماقده طالبان ۲۰۲۱-ییل اگوست آییده افغانستان اوستیدن نظارتنی قۉلگه کیریتگنیدن سۉنگ، اوشبو گروه‌نینگ علاقه‌لر استراتیژیسی توبدن اۉزگردی. اوّل یشیرین یېتکرمه و دینی معروضه‌لرگه تینگن طالبان اېندیلیکده اجتماعی پلتفورم‌لردن، اینیقسه ایکس ترماغیدن استراتژیک طرزده فایده‌لنه‌دیگن رقملی ترغیبات تیزیمینی ایشگه توشیرگن.
اوّلراق ۸-سابه گزېته‌سی بیر تدقیقات اساسیده حسابات اعلان قیلگن اېدی. اونده طالبان‌نینگ آنلاین تأثیر استراتیژیسیگه علاقه‌دار روبات اکونتلر گمان قیلینگن دستلبکی ۱۲۰ ته اکونتدن ۷۸ تسی اۉرگنیلگن. اوشبو تدقیقات تیل نمونه‌لری، شخصیتده‌گی ضدیتلر، خُلق-اطوار معلوماتلری و فعالیتلر‌نینگ بیر وقتده عملگه آشیریلیشینی تحلیل قیلیش آرقه‌لی، اینیقسه طالبانگه قرشی سلبی ترغیباتلرگه قرشی کوره‌شیشده، اخبارات میدانینی نظارت قیلیشگه قره‌تیلگن موافقلشتیریلگن کمپنی موجودلیگینی کۉرسه‌تگن.
