ترورچیلر نینگ جنتی دیورند چېزیغی ایکّی تامانیده؛ تروریسم گه سلیقه‌وی قره‌منگ
۲۰۲۴ ییل ۲۶ مارچ آی ده پاکستان نینگ خیبرپختون‌خواه ایالتیده چین‌لیک انجنیرلر گه خودکش هجوم اۉیوشتیریلدی که بو هجومده چین‌لیک بیش انجنیر شامل آلتی کیشی هلاک بولدی؛ بولر نینگ برچه‌سی پاکستان نینگ شمال‌غربیده سوو توغانینی قوریش لایحه‌سینی تطبیق اېتیشده ایشلر اېدیلر. هجوم اۉیوشتیریلگچ تورلی خیل فکر-ملاحظه‌لر بیلدیرگندی جمله دن بو هجوم آرتیده پاکستانده جدایی طلب گروه‌لر نینگ قولی بارلیگی. اۉتگن هفته سه‌شنبه کونی پاکستان اردوسی سۉزلاوچیسی احمدشریف، بو هجوم طالبان حاکمیتیده افغانستانده ریجه‌لشتیریلگن دیب ادعا قیلدی. اونینگ آرتیدن اۉتگن هفته چهارشنبه کونی طالبان مدافعه وزیرلیگی سۉزلاوچیسی عنایت‌الله خوارزمی، پاکستان ادعاسینی رد قیلیب و مسوول‌سیزلیک دیه اته‌دی. او عکسینچه داعش جنگری‌لری پاکستان توپراغی آرقه‌لی افغانستان گه کېریب و هجوم اۉیوشتیریشینی ادعا قیلدی. اوندن بیر کون اۉتگچ پاکستان تشقی ایشلر وزیرلیگی سۉزلاوچیسی ممتاز زهرا بلوچ طالبان مدافعه وزیرلیگی سۉزلاوچیسی نینگ ادعاسینی مسوول‌سیزلیک دیب و داعش جنگری‌لری پاکستان توپراغی آرقه‌لی افغانستان گه کېریشینی رد اېتدی. او ېنه بیر بار افغانستان‌لیکلر نینگ چین انجنیرلری گه اۉیوشتیریلگن هجوم گه قولی بارلیگینی تکرار قیلیب و بوتوغریده پاکستان دولتی نینگ سندی بارلیگینی معلوم قیلدی.
افغانستان وپاکستان، هم جمهوریت توزومی وهم حاضرگی طالبان تېزیمیده بیر-بیرینی عیبلش گه چېک قویمه‌گن. پاکستان حاضر طالبان نی «ترورچیلر» گه باش پنه بیریشگه عیبله‌یدی و عکسینچه افغانستانده حاکم ملالر پاکستان دولتینی عیبله‌ماقده. بیراق بو عیبلاولر آرتیده کوچلی حقیقت‌لر یاشیرینچ شکلده قالگن. طالبان حاکمیتیده افغانستانده ترورچیلر نینگ باش پنه‌سی بارلیگیگه دایر پاکستان نینگ ادعاسی هم حقیقت همده پاکستان توپراغیده ترورچی گروه‌لر نینگ حضوری گه دایر طالبان نینگ ادعاسی.
انچه دن بېری، پاکستان قبایلی منطقه‌لریدن بیر بولیمی، ترورچی گروه‌لر نینگ تینچ اویه‌سیگه اېلنگن. دیورند چېزیغی او تامانیده ترورچیلر نینگ سان-سناق‌سیز اویه‌لری بارلیگی خصوصیده حجت‌لر بار. پاکستان نینگ ایبت آباد منطقه‌سیده اسامه بن لادن نینگ اۉلدیریلیشی دیورند چېزیغی او تامانیده ترورچی گروه‌لر نینگ اویه‌لری بارلیگیدن درک بیره‌دی. پاکستانده افغانستان‌لیک طالبان جنگری‌لری نینگ ایکّی سنه حضوری دلیل‌لردن باشقه بیری دیر. پاکستان دولتی افغانستان نینگ مشروع دولتی بولیشی بیلن، افغانستان‌لیک طالبان گه تیریکچیلیک قیلیش جمله دن حربی و سیاسی فعالیت قیلیش گه اېزین بیرگن اېدی. اوشبو فعالیت‌لر اساسیده ملا هبت‌الله حاج حسنی مسجدی ده خودکش هجومچی تربیه‌لب و اولر نینگ ییلکه‌سیگه چوبی کلید آسیب، اوشبو جنگری‌لرنی افغانستان دولتی و خلقینی نشانگه آلیش اوچون افغانستان گه یوللر اېدی. اوشبو فعالیت اساسیده طالبان نینگ پشاور شوراسی و کویته شوراسی آچیق طرزرده فعالیت قیلر اېدیلر. حاضر افغانستان‌لیک طالبان تی‌تی‌پی و باشقه ترورچی گروه‌لر اوچون بونده‌ی زمینه‌نی یره‌تگنلر.
حاضر افغانستان ترورچی بیر گروه نینگ قولگه توشگن، پاکستان نینگ ادعاسی هم توغری دیر. افغانستانده هم ترورچی گروه‌لر نینگ اویه‌سی و باش پنه‌سی بولیب و ترورچیلیک فعالیت‌لرینی اوشبو ییرده ریجه‌لشتیره‌دیلر. حاضر پاکستان دولتی نینگ چین‌لیک انجنیرلر گه اۉیوشتیریلگن هجوم افغانستان توپراغیده ریجه‌لشتیریلگن ادعاسی توغری یا اېمس نامعلوم، بیراق اسلامآباد نینگ تروریسم گه نسبتن فکری اۉزگرمه‌گن حالده، بونده‌ی هجوملر گه چېک قوییلیشی ممکن‌سیز دیر. طالبان حاکمیتیده افغانستان حاضرگی کونده چمه‌سی ۲۰ ترورچی گروه دن میزبان‌لیک قیلماقده، شونینگدیک پاکستانده هم باشقه نیچه گروه فعالیت آلیب بارماقده.
پاکستان نینگ قبایلی منطقه‌لریده تورلی ترورچی گروه‌لر کېنگ کولمده فعالیت قیلماقده و انده-سنده پاکستان اردوسی اولر گه قرشی عملیات یولگه قویه‌دی. شو بیلن بیرگه، پاکستان اردوسی و دولتی نینگ اساسی معماسی تروریست‌لر آره‌سیده فرق قایل بولیب و اولرنی اوینیملی و مضر گه بوله‌دی. قوراللی ترورچیلردن بیرقطاری ظاهر ده پاکستان دولتی و اردوسی نینگ منفعتی گه ضد اېمسلر نشانگه آلینمه‌یدیلر. پاکستان اردوسی اولرنی تربیه‌لب و قۉللب-قوتلش گه دایر ادعالر بار. حتا بو ادعا توغری بولمه‌گنده هم پاکستان اردوسی اوشبو مملکتده فعالیتی بولگن ترورچی گروه‌لردن بیرقطاری گه قرشی عملیات یولگه قویمه‌یدی و اولر نینگ یخشی تروریست دیب و اسلامآباد منفعتی اوچون سعی-حرکت قیله‌یاتگن‌لیکّه ایشانه دی. تروریسم دن بونده‌ی تعریف و تروریست‌لر نینگ بولیش، پاکستان توپراغیده افراطیت و تروریسم گه قرشی کوره‌ش اونگیده‌گی معما سنله‌دی. مثال اوچون، اسلامآباد افغانستان‌لیک طالبان‌نی قۉللب-قوتلب واولر منفعتی گه لابی‌گرلیک قیلیب و اولر نینگ تروریست صفتیده تانیمه‌یدی، پاکستان طالبلری (تی‌تی‌پی) افغانستان‌لیک طالباندن هېچ فرقی یوق تروریست اته‌ب واونگه قرشی کوره‌شماقده. معما یالغیز تی‌تی‌پی اېمس، تروریسم افغانستان و پاکستانده تورلی سیمالر و آت‌لرده فعالیت قیلماقده و هېچ بیر دولت تامانیدن یخشی و یامان گه بولینمسلیگی کېره‌ک.
شونده‌ی اېکن، بیرینچی باسقیچده تروریزم گه قرشی کوره‌ش هر ایکّی دولتده هم بوحادثه نینگ موجودلیگی و خوفینی تن آلیشی و کېین اونگه انیق تعریف بیریش کېره‌ک. افغانستانده حاکم ملالر و پاکستان دولتی توپراق‌لریده ترورچی گروه‌لر نینگ حضورینی رد اېتسه، تروریسم نی یخشی تعریف قیله آلمه‌یدیلر. بونده‌ی تعریف بولمه‌گن حالده، بوتوغریده هېچ قنده‌ی اقدام بولمه‌یدی. بونده‌ی حالتده هر ایکیله مملکت تامانیدن تروریسم گه قرشی کوره‌ش ادعالر یالغیز ادعا و یېتکرمه اوروشی اوله‌راق قاله‌دی. شونی اوچون پاکستان دولتی تروریسم نینگ تعریف قیلیش خصوصیده اۉز فکر-ملاحظه‌سینی اۉزگرتیریب و اوندن کېین برچه ترروچی گروه‌لر گه قرشی کوره‌شی لازم. تروریسم گه قرشی کوره‌ش اوچون منطقه مملکتلری همکارلیک قیلیشی درکار بو همکارلیک طالبان افغانستانده حاکمیت‌لری گه دوام بیرگن حالده عملگه آشیشی ممکن‌سیز دیر. شونی اوچون مستقیم و نا مستقیم طرزده تروریسم تهدیدی بیلن روپه‌ره بولگن پاکستان دولتی و منطقه ده‌گی برچه مملکتلر طالبان بیلن همکارلیکلری ومناسبت‌لرینی قیته کوریب چیقیش‌لری لازم. تروریستی بیر گروه قدرت ده بولیشی بیلن، باشقه تروریستی گروه‌لر گه قرشی کوره‌ش ممکن می یا ده یوق، بونگه دقت قیلیش کېره‌ک.
بو باسقیچدن سۉنگ منطقه ده ترورچی گروه‌لر نینگ اویه‌لرینی یوق اېتیش نوبتی اېته‌دی. تروریسم گه قرشی حربی کوره‌ش دن اول، منطقه ده‌گی مملکتلر بیر-بیرینی عیبلش اۉرنیده بو باسقیچ گه کېریش‌لری درکار. بیرینچی باسقیچ، منطقه اینیقسه افغانستان و پاکستانده ترورچیلر نینگ حضورینی تن آلیش دیر. ایکینچی باسقیچ، تروریسم نینگ یخشی و یامان گه بولمسلیک و اوندن آچیق تعریف قیلیش دیر. اوچینچی و نهایی باسقیچ، منطقه ده‌گی مملکتلر نینگ یاردمی بیلن تروریسم گه قرشی قوراللی عملیات یولگه قوییش دیر. عکسینچه، هېچ بیر مملکت یالغیزلیک بیلن تروریسم رقیبی بوله آلمه‌یدی. ترورچی گروه‌لر نینگ اویه‌لری قیسی مملکتلر و قیسی منطقه‌لرده بولیشی اوچینچی و نهایی باسقیچ گه کېره‌دی.
پاکستان دولتی تندرو و تروریستی گروه‌لر بیلن نسبتینی انیقله‌گن حالده، اۉز توپراغیده اولر گه قرشی اقدام قیلیب و منطقه ده‌گی باشقه مملکتلردن هم بونده‌ی کوتیشی ممکن. بو عملیات ترورچی گروه‌لر اۉرته‌سیده فرق قایل بولمسدن عملی بولیشی کېره‌ک. تروریسم یخشی و یامان همده هر قنده‌ی سیما و آتی گه اعتبار بیریلمسدن سرکوب اېتیلیشی لازم. حاضرگی کونده افغانستانده بونده‌ی زمینه موجود اېمس؛ چونکه کوچلی تروریستی بیر گروه حاکم دیر. تروریست‌لردن بیر قطاری باشقه تروریست‌لر بیلن اوروش قیلیشی و نهایت تروریسم نی یوق قیلیش اوچون اویلش، منطقی اېمس. لېکن پاکستانده وضعیت فرقلی دیر. او ییرده تی‌تی‌پی یا القاعده یا که داعش نینگ قولیده قدرت یوق. شونی اوچون حاکم دولت اولر نینگ برچه‌سینی نشانگه آلیب و یوق اېتیشی ممکن.
پاکستانده تروریست‌لر نینگ ضعیف و یوق قیلیش، بوتون منطقه ده خوفسیزلیک تامین اېتیلیشی گه یاردم بیره آله‌دی. حاضر افغانستان ترورچیلر نینگ مرکزی گه اېلنیشی دلیلی هم تروریست‌لر نینگ پاکستان توپراغیده تربیه‌لنیب، تعلیم وقوراللنیب افغانستان گه یوباریلیشی دیر. یعنی افغانستان ترورچی گروه‌لر نینگ تینچ اویه‌سی گه اېلنمسدن آلدین پاکستان نینگ بیر قسمتی ترورچیلر اویه‌سیگه اېلنگندی. افغانستانده تروریست‌لر حاکم بولمه‌ی و قانونی دولت حاکم بولگن تقدیرده اېدی تروریسم گه قرشی کوره‌شنی کوتیش ممکن اېدی، لېکن حاضر احوال عکسینچه دیر. شونده‌ی اېکن، پاکستان و منطقه مملکتلر نینگ اختیاریده‌گی ورینت اۉز توپراغیده تروریست‌لر و اولر نینگ باش پنه‌لری گه دایر تکلیف‌لرینی انیقلب و تروریسم دن انیق تعریف‌لری بولیشی لازم، ترورچیلر اۉرته‌سیده فرق قایل بولمه‌ی و کېین اېسه افغانستانده طالبان باشقه ترورچی گروه‌لر بیلن مناسبتینی کېسیش اوچون اولر گه باسیم کېلتیریش‌لری کېره‌ک.
دولتلر بوتوغریده کېین اقدام قیلگن حالده، ترورچیلر غلبه قازانیش‌لری ممکن. تروریسم منطقه ده‌گی حاکم مملکتلر و سیاستچیلر اۉز منفعت‌لری اساسیده اقدام قیلیشنی کوتمه‌یدی. تروریسم هر کون سیمریماقده و دولتلر حرکت اېتمه‌گن تقدیرده، حرکت اېتیش و بو معما گه قرشی کوره‌ش اوچون باشقه فرصت‌لری بولمسلیگی ممکن.
