ویانا کنفرانسی؛ «یۉل خریطه‌سی» ایلگریگه آدیم
مازیار شعله
وین کنفراسسی نینگ اوچینچی باسقیچی یکونلندی. اوشبو ییغیلیش نینگ یکونی اعلامیه‌سی «افغانستانده دېموکرا‌تیک سیاسی تیزیمنی برپا اېتیش نینگ اساسی اساسلری صفتیده دېموکراسی، انسان حقوقلری و ملی بیرلیک تمایللریگه صادقلیگینی ینگیله‌دی.» ییغیلیش اشتراکچیلری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ مرکزی رۉلینی تأکیدلب، اوشبو تشکیلاتدن «اېرکینلیک، تینچلیک، برقرارلیک، دېموکراسی، انسان حقوقلری، قانون اوستوارلیگینی همده افغانستانگه یاردم انسان‌پرورلیک یاردمی نینگ اوزلوکسیزلیگی و عدالتلی تقسیملنیشینی تأمینلش بۉییچه عملی چاره‌لر کۉریشنی سۉردیلر.» تروریزمگه قرشی کوره‌ش و انسان حقوقلری بوزیلیشینی رویخطگه آلیش وین ییغیلیشی اشتراکچیلری نینگ باشقه ایستکیدن دیر. اعلامیه‌ده تأکیدلنگن ینه بیر مهم مسأله‌لردن بیری – «بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی منشوری اساسیده اۉز تقدیرینی اۉزی بېلگیلش حقوقیگه آدملر نینگ مقاومتینی قۉللب-قوّتلش» دیر.
وین اوچره‌شووی نینگ اوچینچی دوری نینگ یکونی اعلامه‌سیده، شونینگدېک، طالبان نینگ مخالف کوچلرینی علاجی باریچه بیرلشتیریش مقصدیده سیاسی بیرلیک سایبانینی یره‌تیش بۉییچه «یۉل خریطه‌سی»نی تشکیل اېتیش و تقدیم اېتیش حقیده هم ایتیلگن. اوشبو ییغیلیش اشتراکچیلری اوشبو «یۉل خریطه‌سی»نی خلق ارا قۉللب-قوّتلشنی سۉره‌ب، «تشکیلاتلر، شخصلر و سیاسی حزبلرنی» اوشبو جریانگه قۉشیلیشنی سۉره‌شدی.
بیراق، بو رېجه حلی عامه‌گه آشکار اېتیلمه‌گن و شونینگ اوچون او طالبان نینگ مخالف گروهلرینی سیاسی جیپسلشتیریش اوچون قنده‌ی اصوللرنی تکلیف قیلیشی انیق اېمس؛ اما بو «یۉل خریطه‌سی»نی تیارلش روحی آلدینگه تشلنگن قدم و بو گروهگه قرشی کوره‌شماقچی بۉلگن برچه کوچلرنی سفربر قیلیش اوچون امیدوار سعی-حرکتلر دیر. طالبان نینگ مخالف کوچلری ایکّی ییلدن آرتیق وقتدن بېری ترقاق و پراگنده و شو سببلی بو گروهگه قرشی استقباللی و ثمره‌لی کوره‌ش آلیب باره آلمه‌دی. طالبان بیلن قوراللی کوره‌ش آلیب باره‌یاتگن ایکّی فرونت جبهه آخرگی ایکّی ییل ایچیده نه‌فقط کوچه‌ییب، بلکه ناتوانلیک و کوچسیزلیگینی کۉرستدی.
سیاسی جبهه‌ده طالبان مخالفلری قوله‌ی وضعیتده اېمس. گۉیاکه بو کوچلر افغانستان نینگ طالبان قۉلیگه توشیشی ضربه‌سیدن حلی اۉزینی آلیب چیقمه‌گن و شو نینگ اوچون اۉزلرینی قَیته تشکیل قیلیش اوچون کۉپراق وقت کېره‌ک. افغانستاننی قوتقریش اوچون عالی قرشیلیک کېنگشیده تۉپلنگن طالبان مخالفت کوچلری نینگ بیر قِسمی اوشبو گروه نینگ افغان سیاستی اۉیینیده‌گی ثمره‌لی و ایجابی رۉلی حقیده قره‌شگه ایشانیش ممکن بۉلگن علیحده یوتوقلرگه اېگه اېمس. اولر خارجلیکلر نینگ ینه اۉزلریگه معقول بۉلیشلری اوچون اره‌لشووینی کوتیشماقده. بو گروه افغان سیاستی نینگ گوجوم بازاریده کتّه درجه‌ده توشیب کېتگنینی انگلب یېتگنگه اۉخشه‌یدی و شو نینگ اوچون اولر تامانیدن کۉپ ایش قیلینمه‌گن. بعضاً آدملر آنگیده بوتکول اونوتیلیب قالمسلیگی اوچون او یېر-بو یېرده اۉز فکر-ملاحظه‌لرینی بیلدیره‌دی، کېین ینه یۉقالیب کېته‌دی.
طالبانگه قرشی عموماً یاشراق کوچلر کۉپراق کوچ و قطعیت بیلن حرکت قیلماقده و شو نینگ اوچون – اگر امید قیلسه – بو کوچلرگه امید قیلیشیمیز ممکن. وین کنفراسی نینگ اوچینچی باسقیچی نتیجه‌سی بۉلگن «یۉل خریطه‌سی» طالبانگه قرشی سیاسی مقابل شکللنیش یۉلیده‌گی بیرینچی قدمنی تشله‌دی. بو قدم اونچه‌لیک کتّه بۉلمه‌سه-ده، انیقراق و جدّیراق چاره-تدبیرلر بیلن بیرگه بۉلسه، طالبان رژیمیگه قرشی بیرینچی حقیقی سیاسی-حربی فرونت جبههنی تشکیل قیلیشی ممکن. اگر بو جبهه مملکت ایچیده حربی فعالیتنی کوچه‌یتیریش و کېنگه‌یتیریش بیلن بیر وقتده افغانستاندن تشقریسیده هم سیاسی فعالیت آلیب باره آلسه، طالبانگه قرشی قرشیلیک ینه‌ده جدّی و استقباللی باسقیچگه کیره‌دی.
آخرگی پیتلرده منطقه دولتلری نینگ طالباندن ناراضیلیگی کوچه‌یگنی آرتیدن بو گروه نینگ اَیریم قره‌مه-قرشی کوچلری استه-سېکین اویغآنگنیگه گواه بۉلماقده‌میز؛ ایلگری هر قنده‌ی سببگه کۉره پسیف و حرکتسیز بۉلگن ایدیلر. اگر بو کوچلر طالبانگه قرشی برچه گروهلردن عبارت کتّه سیاسی سایبان یره‌تیشگه موفق بۉلسه و بو گروهگه ایچکریدن و تشقریدن باسیمنی کوچه‌یتیرسه، یقین کېله‌جکده دېموکرا‌تیک افغانستان نینگ شکللنیشیگه امید قیلیشیمیز ممکن.
