تنلاو عیالنی که بۉلمه‌گنده؛ افغانستان عیاللری و حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش‌نینگ آغیر یوکی
افغانستاندهگی اَیریم عیاللر ایتیشیچه، بیرگه‌لیکده‌گی حیاتده حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش اوچون اولر هر دایم هم اۉز خواهش و تنلاولریگه ماس کېلمه‌یدیگن قرارلر و شرایطلرگه دوچ کېلماقده و بعضاً اېرلری یاکه عایله‌لری باسیمی آستیده قالماقده. اولر اَیتیشیچه، اَیریم عایله‌لرده اېرککلر حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیشگه راضی بۉله‌دیلر، اما آلدینی آلیش مسؤولیتینی خاتینلریگه یوکله‌یدیلر. بونده‌ی شرایطده عیاللر ایسته‌لمه‌گن حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش اوچون تابلیت، اوکول، ایمپلنت و بچه‌دان ایچی واسطه‌سی (IUD)کبی اصوللردن فایده‌لنه‌دیلر.
۳۲ یاشلی زیبا ۸صبح‌گه بېرگن صحبتیده حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش اوچون ایمپلنت قۉیدیرگنینی اَیته‌دی. او بو اصولدن فایده‌لنگندن سۉنگ وزنی سېزیلرلی درجه‌ده آشگنینی و تنه‌سیده اۉزگریشلرنی سېزگنینی اَیته‌دی.
زیبا شونده‌ی دېیدی: «ینه بیر نېچه ییل حامله‌دار بۉلمسلیک اوچون «ایمپلنت» قۉیدیردیم. اوندن فایده‌لنگچ، وزنیم جوده آشدی و تنه‌مده اۉزگریشلرنی سېزدیم. اېریم حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیشگه راضی اېدی، اما اۉزی اېرککلر اوچون مۉلجللنگن آلدینی آلیش اصوللریدن فایده‌لنیشگه تیّار اېمسدی و بیرار اصولنی مېن تنلشیم کېره‌کلیگینی اَیتردی. اېندی بیر تاماندن ینه حامله‌دار بۉلیشنی ایسته‌میمن، باشقه تاماندن اېسه آلدینی آلیش اصوللری‌نینگ ناتۉغری تأثیرلریدن قۉرقه‌من.»
اسمینی حساباتده آشکار قیلیشنی ایسته‌مه‌گن بیر شفاکار‌نینگ اَیتیشیچه، عیاللر ارگانیزمی‌نینگ حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش اصوللریگه مناسبتی بیر خیل اېمس و اصول تنلش هر بیر عیال‌نینگ ساغلیق حالتیگه اساسلنیشی کېره‌ک.
شفاکار شونده‌ی دېیدی: «بیر اصول بیر عیال اوچون ماس بۉلیشی، باشقه بیر عیالده اېسه ناجۉیه تأثیرلرنی کېلتیریب چیقریشی ممکن. اصولنی تنلشدن آلدین عیال‌نینگ ساغلیق حالتی و طبی تاریخی تېکشیریلیشی، معما یوزه‌گه کېلگن تقدیرده اېسه اونینگ سببینی شفاکار انیقلشی کېره‌ک.» اونینگ اَیتیشیچه، اصولدن فایده‌لنیشدن کېینگی هر قنده‌ی جسمانی اۉزگریشنی طبی کۉریکدن اۉتکزمسدن توریب عیناً شو اصولگه باغلب بۉلمه‌یدی.
۲۶ یاشلی پریسا ۱۶ یاشیده تورموشگه چیققنینی و تورموشی‌نینگ دستلبکی ییللریدن باشلب حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش‌نینگ تورلی اصوللرینی سینه‌ب کۉرگنینی اَیته‌دی. او بو اصوللر ارگانیزمیگه ماس کېلمه‌گنینی و اولردن فایده‌لنگندن سۉنگ جسمانی حالتیده اۉزگریشلرنی سېزگنینی اَیته‌دی.
بو عیال شونده‌ی دېیدی: «مېن فایده‌لنگن اصوللر تنه‌مگه ماس کېلمه‌دی و هرمونلریم ایزدن چیققندېک حس قیلردیم. کېینچه‌لیک کۉکره‌گیمده کیست پیدا بۉلدی. کیست‌نی آلدینی آلیش اصولی سببلی پیدا بۉلگنینی شفاکار تصدیقله‌گن، دېمه‌یپمن، اما بو اۉزگریشلرنی اصوللردن فایده‌لنگندن کېین کۉرگنیم اوچون اېندی اولردن ینه فایده‌لنیشدن قۉرقه‌من.»
بو عیاللر‌نینگ تجربه‌سی شونده‌ی بیر شرایطده یوز بېرماقده که، ینه بیر قطار عیاللر عایله‌نی رېجه‌لشتیریش باره‌سیده‌گی قرارلرنی قبول قیلیشده اېرلری‌نینگ رۉلینی تنقید قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اَیریم اېرککلر حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیشگه راضی بۉله‌دیلر، اما اۉزلری آلدینی آلیش اصوللریدن فایده‌لنیشگه تیّار اېمسلر و خاتینلری‌نینگ تابلت، اوکول، ایمپلنت یاکه IUDدن فایده‌لنیشینی افضل کۉره‌دیلر. بونده‌ی عایله‌لرده حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش حقیدگی قرار عمومی بۉلیشی ممکن، اما اصولنی تنلش و اونینگ احتمالی ناتۉغری تأثیرلریگه چیده‌ش مسؤولیتی کۉپراق عیال ذمّه‌سیگه توشه‌دی.
عکسینچه، اَیریم عیاللر اېرلری حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیشگه قرشی اېکنینی و اولر حامله‌دارلیکلر آره‌سیده‌گی وقت آره‌لیغی حقیده مستقل قرار قبول قیله آلمسلیکلرینی اَیته‌دی.
افغانستان ساغلیقنی سقلش سکتورینی ۲۰۲۳–۲۰۲۵-ییللرگه اۉتکزیش استراتیژیسیگه کۉره، عیاللر‌نینگ قریب ۸۰ فایزی عایله‌نی رېجه‌لشتیریش اصوللریدن فایده‌لنیشلری حقیده اېرلری قرار قبول قیلیشینی اَیتگن. اوشبو حجت شونینگدېک، عایله‌نی رېجه‌لشتیریش اصوللریدن فایده‌لنووچیلر‌نینگ ۲۶ فایزی ینگی اصولدن فایده‌لنیش‌نینگ دستلبکی ۱۲ آییده اوندن فایده‌لنیشنی تۉخته‌تگنینی کۉرسه‌ته‌دی. بو رقملر عایله‌نی رېجه‌لشتیرایش حقیدگی قرارلرده عایله‌وی و ساغلیق بیلن باغلیق عامللر‌نینگ رۉلینی کۉرسه‌ته‌دی.
۲۰۳۰-ییلگچه بۉلگن عایله‌نی رېجه‌لشتیریش دستوری معلوماتلریگه کۉره، ۲۰۲۲-ییلده افغانستانده ۱۵–۴۹ یاشده‌گی عیاللر‌نینگ قریب ۱۸،۴ فایزی حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش‌نینگ زمانه‌وی اصوللریدن فایده‌لنگن و اولر‌نینگ قریب ۱۹،۳ فایزیده زمانه‌وی عایله‌نی رېجه‌لشتیریش اصوللریگه قاندیریلمه‌گن احتیاج بۉلگن. شو حساب-کتابگه کۉره، قریب ۱،۸ میلیون عیال حامله‌دارلیک‌نینگ آلدینی آلیش‌نینگ زمانه‌وی اصولیدن فایده‌لنگن.
افغانستاندهگی کېتمه-کېت حامله‌دارلیکلر‌نینگ عاقبتلریگه مثاللردن بیری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ اهالی جمغرمه‌سی حساباتیده کېلتیریلگن. حساباتگه کۉره، افغانستانلیک «مسکا» اسملی عیال‌نینگ مستعار نامی بۉلیب، او ۱۲ ییللیک تورموشی دوامیده ۱۲ مرته حامله‌دار بۉلگن و اولردن ایکّی نفری حامله توشیشی بیلن یکونلنگن. او اۉن ایکّینچی حامله‌دارلیگی پیتیده آغیر کم‌قانلیک، جوده پست قان باسیمی، یوره‌ک اوریشی‌نینگ تېزلشیشی و دواملی باش آغریغیگه دوچ کېلگن، توغروقلری‌نینگ اکثریتی اېسه اویده و ملَکه‌لی دایه یاردمیسیز عملگه آشیریلگن. UNFPA حامله‌دارلیکلر آره‌سیده‌گی وقت آره‌لیغینی سقلش و عیاللر‌نینگ عایله‌نی رېجه‌لشتیریش خدمتلریدن فایده‌لنیش امکانیتی‌نینگ مهم‌لیگیگه اورغو بېرگن.
