مخدره ماده‌لر قاچاق اېتیلیشی؛ طالبان منصبدارلری‌نینگ مالیوی منبعی و صناعت ماده‌لر ترقه‌لیشی
آدرینا بهزاد
طالبان‌نینگ مخدره مادّه‌لر بیلن کوره‌شه‌یاتگنی حقیده‌گی دعوالریگه قره‌مه‌ی، متخصصلر مخدره مادّه‌لر قاچاق اېتیلیشی دوام اېته‌یاتگنی، صناعتی مخدره ماده‌لرنی ایشلب چیقریش کېنگه‌یه‌یاتگنی و اوشبو سودا طالبان‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی منصبدار شخصلرینی مالیوی مبلغ بیلن تأمینلشده مهم رۉل اۉینه‌یاتگنینی تأکیدله‌ماقده. بو حالت ایران رسمیلری اوّلراق جاری ییل‌نینگ دستلبکی آلتی آییده خراسان رضوی ولایتی‌نینگ افغانستان بیلن چېگره‌سیده صناعتی مخدره مادّه‌لر مصادره قیلینیشی تۉرت برابر آشگنیدن خواطر بیلدیرگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
مخدره مادّه‌لرگه قرشی کوره‌ش بۉییچه متخصص فرهاد بشریار مخدره مادّه‌لر قاچاق اېتیلیشی طالبان‌نینگ مالیوی منبعلریدن بیری اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان افغانستان حدودیده نرکوتیک مادّه‌لرنی قَیته ایشلش لابراتوار‌لرینی تشکیل اېتگن. اونینگ دعواسیگه کۉره، اوّل بو لابراتوار‌لر پاکستان‌نینگ قبیله حدودلریده فعالیت یوریتگن.
اوشبو متخصص طالبان درآمدلری‌نینگ بیر قِسمی مخدره مادّه‌لر سوداسیگه باغلیقلیگی و جهان بازارلریده اولرگه بۉلگن طلب‌نینگ یوقاریلیگی بو مادّه‌لر قاچاق اېتیلیشی‌نینگ دوام اېتیشیگه سبب بۉله‌یاتگنینی تأکیدله‌یدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، طبیعی مخدره مادّه‌لر بیلن بیر قطارده، مست قیلووچی تابلت‌لر، «شیشه» و «کریستال» کبی صناعتی مخدره ماده‌لر‌نینگ ترقه‌لیشی هم افغانستانده جدّی معماگه ایلنگن.
جناب بشریار شونده‌ی دېیدی: «سۉنگگی اوچ اۉن ییللیکده مخدره مادّه‌لر تروریزمنی مالیه‌لشتیریش منبعلریدن بیری بۉلیب کېلگن. جمهوریت دوریده هلمند و جَنوبده‌گی باشقه ولایتلرده آلیب باریلگن اوروشلر‌نینگ کتّه قِسمی مخدره مادّه‌لر سوداسی بیلن باغلیق اېدی. خوفسیزلیک تأمینلنمه‌گن کۉپلب تومنلرده بو مادّه‌لر یېتیشتیریلر و ایشلب چیقریلردی. حاجی لال‌جان، حاجی بهاویدالدین و حاجی بخت‌آور کبی ییریک قاچاق‌چیلر‌نینگ ناملری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی و امریکا فدرا‌ل قیدیروو پولیسی‌نینگ قاره رۉیخطلریده بۉلگن. اولر پاکستانده‌گی کوېته کېنگشی و کراچی کېنگشیگه پول اۉتکزیب توریشگن. اۉشه پیتده افغانستاندهگی مخدره ماده‌لر مافیاسی ترماقلری تامانیدن کوېته کېنگشیگه یوزلب میلیون دالر یوباریلگن».
اداری فسادگه قرشی کوره‌ش و مخدره مادّه‌لرگه قرشی کوره‌ش مسأله‌لری بۉییچه ینه بیر متخصص راشد بهروز افغانستانده طالبان حاکمیتنی اېگه‌لله‌گنیدن کېین مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش، ایشلب چیقریش و قاچاق قیلیش کۉپه‌یگنینی اَیته‌دی. اونینگ فکریچه، طالبان باشقروویده اداری فساد‌‌نینگ کېنگه‌ییشی بو حادثه‌‌نینگ کوچه‌ییشیگه شرایط یره‌تگن. او طالبان‌نینگ اوّلدن مخدره مادّه‌لر قاچاق‌چیلری و ییریک ایشلب چیقرووچیلر بیلن موجود علاقه‌لری هنوز دوام اېته‌یاتگنینی تأکیدله‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، بو گروه افغانستانده حاکمیتده اېکن، اوشبو حادثه نه‌فقط کمه‌یمه‌یدی، بلکه ینه‌ده کېنگه‌ییشی هم ممکن.
جناب بهروز‌نینگ اَیتیشیچه، کوزه‌تووچی دولتلر، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی و مخدره مادّه‌لرگه قرشی کوره‌ش ساحه‌سیده فعالیت یوریتووچی باشقه تشکیلاتلر طالبان‌نینگ بو مادّه‌لرنی یېتیشتیریش، ایشلب چیقریش و کانتربنده قیلیش‌نینگ کۉپه‌ییشیده‌گی رۉلیدن خبردار.
اوشبو متخصص شونده‌ی دېیدی: «جمهوریت‌‌نینگ ۲۰ ییللیک دوریده مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش، ایشلب چیقریش و قاچاق قیلیش افغانستان حکومتی آلدیده‌گی اساسی معمالردن بیری اېدی. بو‌نینگ اساسی سببی نرکوتیک مادّه‌لر طالباننی مالیه‌لشتیریش منبعلریدن بیری بۉلگنیدیر. طالبان نظارتی آستیده‌گی حدودلرده بو مادّه‌لرنی یېتیشتیریش و ایشلب چیقریش ینه‌ده کېنگ ترقه‌لگن اېدی. مملکت خوفسیزلیک کوچلری اوشبو حادثه بیلن باغلیق تۉقنه‌شوولر و طالبانگه قرشی کوره‌ش دوامیده کتّه تلفات کۉرگن. طالبان بو یۉل بیلن قۉلگه کیریتگن مالیوی مبلغلر میلیاردلب دالرگه یېتگن».
عینی پیتده اقتصادی مسأله‌لر بۉییچه متخصص محمد بشیر دودیال افغانستانده متخصص مادّه‌لرنی یېتیشتیریش، قَیته ایشلش و سودا قیلیش اوزاق تاریخگه اېگه اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ فکریچه، خوفسیزلیک‌نینگ یۉقلیگی، اقلیم اۉزگریشی، قشّاقلیک، قیشلاق خۉجه‌لیگی محصولاتلری اوچون مناسب بازارلر‌نینگ یۉقلیگی و حاصلنی سقلشگه مۉلجللنگن ساووتکیچلی انبارلر‌نینگ یېتیشمسلیگی مملکتده مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش و ایشلب چیقریش کېنگه‌ییشی‌نینگ اساسی سببلریدندیر.
جناب دودیال شونده‌ی دېیدی: «سۉنگگی ۴۷ ییل دوامیده مملکت‌نینگ برچه ولایت و تومنلریده برقرار خوفسیزلیک تأمینلنمه‌گن، کۉپلب حدودلرده قانون استوارلیگی ثمره‌لی یۉلگه قۉییلمه‌گن. باشقه تاماندن، قورغاقچیلیک و اقلیم اۉزگریشی کۉپلب فایده‌لی اۉسیملیکلرنی یېتیشتیریش امکانیتلرینی چېکله‌گن، مخدره مادّه‌لر اېسه کمراق سوو طلب قیله‌دی. شونینگدېک، دهقانلر اېکینچیلیک اېکینلرینی یېتیشتیریش آرقه‌لی عایله‌لری‌نینگ تیریکچیلیگینی تأمینله‌ی آلمه‌گنیده، نرکوتیک مادّه‌لر نرخی یوقاریراق بۉلگنی سببلی اولرنی یېتیشتیریشگه اۉته‌دیلر. بوندن تشقری، اېکینچیلیک محصولاتلرینی ساتیش اوچون مناسب بازار یۉقلیگی، پاکستان بیلن سودا یۉللری‌نینگ یاپیلیشی و محصولاتلرنی سقلش امکانیتلری‌نینگ یېتیشمسلیگی حاصل‌نینگ بوزیلیشیگه همده دهقانلر‌نینگ اقتصادی ضرر کۉریشیگه آلیب کېله‌دی».
شونگه قره‌مه‌ی، بدهشان ولایتی یشاوچیسی نعمت (مستعار)، طالبان افغانستانده مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش، ایشلب چیقریش و قاچاق قیلیشنی صفرگه توشیرایش حقیده قَیته-قَیته اعلان قیله‌یاتگنیگه قره‌مه‌سدن، جایلرده‌گی حقیقی وضعیت بو گروه‌نینگ دعوالریگه ماس کېلمسلیگینی اَیته‌دی. اونینگ فکریچه، اۉتگن ییلی، اینیقسه، بدخشان و تخار ولایتلریده کۉکنار و نشه یېتیشتیریش‌نینگ کېنگه‌یگنی مملکتده مخدره مادّه‌لر یېتیشتیریش هنوز دوام اېته‌یاتگنینی کۉرسه‌ته‌دی.
بدخشانلیک بو کیشی قۉشیمچه قیله‌دی: «تریاک ساتوویگه قتّیق چېکلاولر جاری اېتیلگنیگه قره‌مه‌ی، سۉنگگی ایکّی ییل ایچیده اونینگ ذخیره‌لری کۉپه‌یگن. چونکه اوّلگی ییللرده ایشلب چیقریلگن تریاک‌نینگ بیر قِسمی ساتیلمه‌ی قالگن، ینگی محصولاتلر هم اوشبو ذخیره‌لرگه قۉشیلگن. تریاک‌نینگ اۉزیدن تشقری، طبیعی و صناعتی مخدره مادّه‌لر‌نینگ باشقه تورلری هم افغانستانده ایشلب چیقریلماقده، کانتربنده قیلینماقده و ساتیب آلینماقده. افسوس که طالبان‌نینگ رسمی دعوالریگه ضد روشده، بو گروه حکمرانلیگی آستیده یاشلر و حتا اۉسمیرلر آره‌سیده صناعتی مادّه‌لرنی استعمال قیلیش کۉپه‌یگن. اوشبو وضعیت‌نینگ کېنگه‌ییشیده‌گی اساسی عامللردن بیری افغانستانده دوام اېته‌یاتگن انقراضلردیر. چونکه انقراضلی شرایطده قاره و نارسمی بازارلر‌نینگ کېنگه‌ییشی، مخدره مادّه‌لرنی ایشلب چیقریش و کانتربنده قیلیش همده معتادلیک‌نینگ آرتیشی اوچون قوله‌یراق شرایط یوزه‌گه کېله‌دی».
بو آره‌ده ایران رسمیلری ۲۰ میزان کونی جاری ییل‌نینگ دستلبکی آلتی آییده خراسان رضوی ولایتی‌نینگ افغانستان بیلن چېگره‌سیده صناعتی مادّه‌لر مصادره قیلینیشی اۉتگن ییل‌نینگ شو دوریگه نسبتاً تۉرت برابر آشگنینی معلوم قیلگن اېدی. خراسان رضوی چېگره قۉریقلش قوماندانی شو مدت دوامیده اوشبو چېگره‌لرده تریاک، هیرویین و صناعتی مخدره مادّه‌لرنی اۉز ایچیگه آلگن جمعی بیر یریم تُن تورلی مخدره مادّه‌لر مصادره قیلینگنینی قۉشیمچه قیلگن اېدی.
بوندن آلدین بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ مخدره مادّه‌لر و جنایتچیلیک بۉییچه باشقرمه‌سی هم اۉز حساباتیده افغانستانده مخدره مادّه‌لرنی استعمال قیلیش هنوز اساسا عنعنوی نرکوتیک مادّه‌لر بیلن باغلیقلیگینی، بیراق صناعتی مادّه‌لر و طبی دارو واسطه‌لرینی استعمال قیلیش آرتیب باره‌یاتگنینی بیلدیرگن اېدی. حساباتگه کۉره، اېرککلر آره‌سیده نشه استعمالی ۴۶ فایز، آپی استعمالی اېسه ۱۹ فایزنی تشکیل اېتگن. شونینگدېک، «کا» تابلت‌لرینی استعمال قیلیش ۱۱ فایز، «شیشه» دېب اتله‌دیگن متامفتامین استعمالی اېسه ۷ فایز اېکنی قید اېتیلگن.
شونینگدېک، ۸صبح گزېته‌سی‌نینگ جایلرده‌گی تېکشیروولری نتیجه‌لری شونی کۉرسه‌ته‌دیکی، طالبان مخدره مادّه‌لرنی یېتیشتیریش و ساتیشنی تقیقله‌گنینی اعلان قیلگنیدن سۉنگ هلمند ولایتیده بیر کیلوگرام تریاک‌نینگ نرخی ۳ مینگ افغانیدن ۵۰ مینگ افغانیگه کۉتریلگن. شرافت، ساروان قلعه، سنگین، موسی‌قلعه، بهرامچه و چن‌جیر بازارلری اوشبو ولایتده آپینی ساتیب آلیش و ساتیش‌نینگ اساسی مرکزلریدن حسابلنه‌دی.
